Jij en ik en water

Achteraf is iedere burn-out te verklaren, maar ondanks alle voortekenen werd zij er compleet door overvallen.

Jij en ik en water

Het kon niet, kwam niet uit, plus een hele reeks van argumenten die ze klaar had, maar het lichaam was onverbiddelijk.

 

Na de eerste fase en de goedbedoelde adviezen uit haar omgeving had ze een plan gemaakt waar ze zich strikt aan hield. Na overleg met haar ouders was ze weer even bij hen ingetrokken. Rust, reinheid en regelmaat, hun onverbrekelijke drie-eenheid, had ze met lichte tegenzin als genezers geaccepteerd en na aanvankelijke hobbels van slapeloosheid, negatieve gevoelens en gebrek aan eetlust had ze het rustgevende effect kunnen toelaten van leven volgens een natuurlijk ritme. Dan haar telefoon opschonen; dat betekende een angstaanjagend verlies aan contacten boven op haar verbroken relatie. Maar er verdween een berg onrust mee. De cursus ontspanningstechniek bracht de nodige balans en ruimte in haar hoofd; ze herkende nu sneller de negatieve gedachtekringetjes. En ze had gelukkig ook weer genoeg kracht om in beweging te komen als ze de neiging tot lusteloze negativiteit voelde opkomen. Toen ze haar vertrouwde energie voelde terugkeren, had ze zich voor een nieuwe studie ingeschreven, ditmaal Engels. Met die taal kon je alle kanten op. Bovendien kreeg ze zo de kans nieuwe vrienden te maken.

In die periode was ook het contact met haar beste vriendin onder hoogspanning komen te staan. Vlak voor de burn-out had ze haar laten weten dat ze graag even een pauze in het contact wilde – alle probleemverhalen over de relatie van de vriendin waren haar te veel geworden; ze had er de energie niet meer voor. Haar vriendin had furieus gereageerd. Een vriendschap zoals zij samen hadden, moest dat beetje druk kunnen doorstaan. Waar had je anders je vrienden voor, was haar woedende reactie geweest. Dit vreemde, onverwachte conflict had haar flink uit het lood geslagen, en al kon ze het overdag redelijk wegrationaliseren, toch drong zich steeds die ene vraag aan haar op: waarom? Wat was het waarom van dit conflict met haar vriendin, van haar verkeerde studiekeuze, van haar op de klippen gelopen relatie, waarom haar burn-out, waartoe diende dit alles? Hoe ze iedere kwestie ook analyseerde, ze kwam er niet uit en het enige resultaat was dat haar gedachten in kringetjes gingen ronddraaien.

De studie Engels viel tegen. Ze had verwacht dat haar niveau hoog genoeg zou liggen maar al snel ontdekte ze dat ze veel vaker dan gedacht met het woordenboek in de weer moest. Soms zo vaak dat het haar moeite kostte om een tekst inhoudelijk goed te kunnen volgen, laat staan dat ze van het lezen kon genieten. Maar ze bleek hierin niet de enige en zo kreeg ze via werkgroepen snel leuke contacten, waarvan er een paar tot vriendschappen uitgroeiden. Die vergrootten haar vertrouwen in haar mogelijkheden en in het leven. Na een tijdje werd ze zelfs populair, studiegenoten zochten haar gezelschap, al werd ze soms ook geplaagd met bijnamen als ‘de analyticus’ of ‘de pluizer’. ‘Jij vraagt altijd door, hè, je wilt echt álles weten,’ had een van de docenten eens opgemerkt tijdens een hoorcollege. Zelf zag ze dat niet als negatief, eerder als een compliment, als een bevestiging van haar persoon als diepgraver.

Tot haar verwondering begon ze in die tijd vreemde beelden te zien tijdens de dagelijkse ontspanningsoefeningen. Op onverwachte momenten projecteerde zich een beeld van een ondoorzichtig wateroppervlak voor haar geestesoog. De eerste keer was dat een door een bries gerimpeld meertje waarin zich een mooie, bijna halfvolle maan weerspiegelde, een schuitje. Maar onmiddellijk stelde ze vast dat ze door dat schommelende schuitje niet tot op de bodem kon kijken. Waarom dit beeld? En waarom mocht ze de bodem niet zien? Naast deze waaromvragen begonnen andere vragen zich op te dringen. Was haar relatie er wel een van gelijkwaardigheid geweest of had zij zelf een ideaalbeeld van haar vriend geschapen? Was ze misschien zo ziek geworden toen hij er een punt achter zette, omdat ze geen enkel voorteken had gezien? En haar beste vriendin, was die wel een echte vriendin, of wilde zij haar graag als een vriendin zien? Was het niet al die tijd een vorm van eenrichtingsverkeer geweest? En was ze verdrietig vanwege het verlies van deze vriendschap of vanwege het gebrek aan erkenning door haar vriendin? Of alleen al door de angst alleen te komen staan nadat haar relatie verbroken was? Zo had ze het opschonen van haar telefoon immers ook ervaren, als een afgesloten worden, alsof ze over de rand van een steilte was geduwd, diep vallend in de eenzaamheid. Maar dat was toch maar schijn geweest, ze had nu nieuwe vriendschappen. Maar waren dat dan wél echte vrienden? Op zulke momenten duizelde het haar. Het enige wat dan hielp was een stevige wandeling, gevolgd door een meditatieoefening. En op gezette tijden kreeg ze een beeld gepresenteerd, altijd wateroppervlakken. En die hadden alle gemeen dat het altijd schemerig of donker was en nooit kon ze op de bodem kijken.

Met het koor waren ze aan een nieuw lied begonnen, dat haar diep ontroerd had. Ze had zich geschaamd voor de plotselinge tranen bij het beluisteren van de opname, had ze toegeschreven aan haar burn-out, maar er bleken meer koorleden die erdoor geraakt werden. Was het misschien het herhaalde because it was you, because it was me? Op verzoek van enkele koorleden hadden ze de cryptische tekst besproken maar dat had nauwelijks tot helderheid geleid. Volgens de dirigent was het een gedicht van een jonge dichteres, geschreven als een ode aan de vriendschap. En een gedicht tot in de diepte analyseren had geen zin, het was de kracht van een goed gedicht als je het moest laten bezinken en als er meerdere niveaus van interpretatie in lagen. Meer had hij er niet over willen zeggen en zo het bleef een tekst vol vaagheden.

De wateroppervlakken bleven zich op gezette tijden presenteren. Steeds andere, groter of kleiner, wilder of kalmer. Maar altijd was er iets dat het zicht op de bodem belette. Een ijslaagje, of de spiegeling van de opkomende volle maan door een boomkroon heen, een laag afgevallen bladeren op het wateroppervlak of de spetters van een fontein, dan weer de sterke reflectie van bomen, een keer de golfslag veroorzaakt door een storm; de bodem bleef altijd hermetisch afgesloten. Het begon haar steeds meer te intrigeren. Waarom mocht ze niet tot op de bodem kijken? En waar kwamen die beelden eigenlijk vandaan?

Het was in die periode dat er onverwachte gebeurtenissen plaatsvonden die een ander zicht op haar waarnemingsvermogen leken te brengen. Een tentamen, met vertrouwen aan begonnen en met een goed gevoel afgesloten, bleek ze niet gehaald te hebben, terwijl ze voor een ander tentamen, ondanks een zeer pessimistische indruk achteraf, wel geslaagd was. Hoe kon dit? Een andere gebeurtenis die ze niet had zien aankomen, was dat de dirigent van het koor haar een andere plaats had gegeven, ze was verhuisd van de alten naar de sopranen. Ze had tegengestribbeld, ervan overtuigd dat ze die hoogte niet had, maar bij de repetities bleek haar stem er geen enkele moeite mee te hebben, tot haar grote verrassing. De onderbezette sopranensectie was blij en de dirigent had haar bemoedigend toegeknikt en opgemerkt dat de balans in het koor nu veel beter was. Maar ze snapte er niets van. Wat was er aan de hand met haar beoordelingsvermogen, dat eerst altijd zo constant en betrouwbaar had geleken? Hoe was haar zelfbeeld eigenlijk? Ineens begon ze aan alles twijfelen.

Toen brak haar moeder haar schouder en daardoor was ze plotseling veel meer aan huis gebonden. Maar dankzij de snel beschikbare hulptroepen kon het zorgschema zo geplooid worden dat ze geen koorrepetitie of college hoefde te missen en ook amper studietijd hoefde in te leveren. De band met haar moeder veranderde, werd transparanter en op een bepaalde manier gelijkwaardiger en dat leidde tot prettige gesprekken. Van een van de bezoekers had haar moeder een boek over de Deense filosoof Kierkegaard gekregen en had het aan haar gegeven; ze was niet zo van de filosofen. Op een avond stuitte ze al lezend op enkele passages die haar aan het denken zetten over haar eigen leven en haar kijk op haar verantwoordelijkheden. Ze had zichzelf altijd gezien als iemand met een groot verantwoordelijkheidsgevoel maar daar was ze nu niet meer zo zeker van. Ineens kreeg ze inzicht in haar eigen rol bij enkele vervelende gebeurtenissen, waarvan ze altijd had gedacht dat haar zelf geen enkele blaam trof. Die inzichten waren niet bepaald vleiend voor haar persoon. Toen ze dat ontdekt had, kwamen er meer herinneringen boven aan situaties waarbij ze niet zo’n fraaie rol had gespeeld. Achteraf bezien had ze zich in haar relatie met haar vriend een stevige moederrol toebedeeld, soms op het vitterige af. En had ze wel naar hem geluisterd? En hoe was dat gegaan bij haar vriendin, die ze zo vaak had uitgelegd wat ze moest doen? Alsof haar zienswijze de enig juiste was. Wat een arrogantie eigenlijk om zo met een ander om te gaan. Vervolgens deed ze enige tijd haar uiterste best om deze hebbelijkheid te veranderen, maar tot haar schrik ontdekte ze dat ze o zo gemakkelijk in haar oude gedrag verviel, alsof het allemaal vast ingesleten gewoonten waren. Langzaamaan bekroop haar een gevoel van verslagenheid.

Of het door de ontspanningsoefeningen kwam of door de wateroppervlakken, of door iets anders, wie zal het zeggen, maar op een onverwacht moment kwam er in een flits een gevoel van berusting, van een zekerheid dat er goede, zinvolle dingen konden gebeuren buiten haar eigen wil om. Dat er iets was waar ze geen greep op had en dat ze zich daaraan kon toevertrouwen. Was er niet genoeg moois gebeurd zonder dat ze er zelf de hand in had gehad? Dat waren misschien wel de beste dingen: nieuwe vrienden, de veranderde band met haar moeder, het boek dat ze van haar had gekregen, een betere plaats in het koor, het prachtige nieuwe lied. En ineens zag ze de gelaagdheid van de liedtekst en de reden, ja noodzaak van de dingen die haar overkomen waren.

Op een ochtend werd ze vroeg wakker met het gevoel alsof ze dagen had geslapen en aan de andere kant van de wereld was ontwaakt. Ze wist meteen wat haar ontwaken had veroorzaakt. Een wateroppervlak, spiegelglad onder een verblekende sterrenhemel. Het zachte ochtendlicht had door het oppervlak heen tot op de bodem geschenen, ze had vissen, waterplanten en zacht glanzende stenen gezien. Ineens werd haar duidelijk wat de functie van al die wateroppervlakken was geweest. Ze hadden haar haar sterke wil voorgespiegeld, en dat ze die moest leren kennen en beteugelen. En er was bovendien de rotsvaste innerlijke zekerheid dat ze waren ingegeven door een inwonende vriend. Het was het laatste waterbeeld dat ze te zien kreeg.

 

Because it was you

A bright moonlit pool,

we chart love’s depth in heartbeats.

Diverging and converging

our ripples rebound endlessly.

Because it was you, because it was me.

 

An inky black pebble,

we cup friendship in crinkled palms.

Raising our pens across sundered seas

we trace our life’s calligraphy.

Because it was you, because it was me.

 

A tangled intertwining vine

we feel brotherhood’s pulse.

Clasping the light in our finger-fronds

we create one tender blossom.

Because it was you, because it was me.

 

The miles echo between us,

our tongues trip to different tunes.

But our counterpoint has its constancy

etched in the staccato stipple of the stars.

Because it was you, because it was me, it was you.

 

Delphine Chalmers (b. 1998)

Composer Bob Chilcott

Een helder maanverlichte poel,

liefdes diepte stellen we vast in hartslagen.

Uitbreidend en weerkerend

kaatsen onze rimpelingen eindeloos terug.

Omdat jij het was, omdat ik het was.

 

Een inktzwarte steen,

vriendschap in bekers van gekreukte handpalmen.

Onze pennen heffend over gescheiden zeeën tekenen we de kalligrafie van ons leven.

Omdat jij het was, omdat ik het was.

 

 

Een ineenverwarde wijnstok

we voelen de hartslag van verwantschap.

Het licht klemmend in onze vinger-bladeren scheppen we één tedere bloesem.

Omdat jij het was, omdat ik het was.

 

De mijlen echoën tussen ons,

onze monden springen naar verschillende melodieën.

Maar ons contrapunt heeft zijn constante

geëtst in de staccato stippen van de sterren.

Omdat jij het was, omdat ik het was, jij was het.

 

Delphine Chalmers (geb. 1998)

Componist Bob Chilcott

 

Bronnen:

[1] Because it was you – Bob Chilcott conducting Hong Kong Youth Choir, January 2020

 

[2] Niet jezelf zijn door vertwijfeling over jezelf

Als we ons bewust worden van het feit dat de vertwijfeling die we ervaren bij een teleurstelling of een verlies niet zozeer ontstaat door datgene wat we verloren hebben of waarin we teleurgesteld zijn, maar door iets in onszelf, zijn we een belangrijke stap verder. Door niet meer van ons af te wijzen en de oorzaak van ons lijden bij iets of iemand anders te leggen, worden we ons bewust van ons eigen aandeel daarin. We staan niet meer met onze rug naar de werkelijke oorzaak maar draaien ons om en krijgen meer zicht op onszelf.

Daar waar we onszelf eerst – passief – als slachtoffer zagen van iets van buitenaf dat ons leed berokkende, lijken we nu meer verantwoordelijkheid te kunnen nemen voor hoe we in het leven staan. Maar vanzelfsprekend is het niet dat we dat doen. Elke stap op de weg om een heus zelf te worden brengt weer opnieuw een diepe, fundamentele keus met zich mee. Durven we door te zetten richting transparantie en vertrouwen, of nemen we opnieuw de afslag richting een vertwijfeld alternatief?

Uit: Geert Jan Blanken, Kierkegaard, een inleiding in zijn leven en werk, p. 103, Ambo/Anthos, Amsterdam 2012

 

Deel dit artikel

Tijdschrift LOGON

Wenst u een proefabonnement of een jaarabonnement op het tijdschrift LOGON? Lees meer >>

Onze laatste artikelen

Artikel informatie

Datum: november 21, 2022
Auteur: Winnie Geurtsen (Netherlands)
Foto: Stephen Leonardi on Unsplash CCO

Featured image: