Voordeel van een oordeel

Veel mensen kunnen niet tegen onrecht. Inez was er zo-een en het leek wel alsof ze onrecht áántrok.

Voordeel van een oordeel

Nu is een middelbare school ook wel een omgeving waarin heel wat menselijke interactie voorkomt, vaak zichtbaar en hoorbaar voor anderen. Ze kon zich er ook niet voor afsluiten, zelfs terwijl ze midden in een les was, hoorde ze het geschreeuw op de gang of in een belendend lokaal, terwijl ze automatisch doorpraatte.

Dat lesgeven ging haar gemakkelijk af en de meeste kinderen vonden haar vak wel leuk: tekenen. Zij had niet veel met ze te stellen maar sommige collega’s gingen wel zo tekeer tegen die kinderen, dat zij er een kleur van kreeg. Van verontwaardiging. Goed, ze konden best lastig zijn, maar het leek alsof het juist díe leerlingen betrof die het allerminst verdienden om zo beschreeuwd te worden. Ze had haar collega’s er al ettelijke keren op aangesproken, maar er was er niet één die daar serieus op inging. Collega Jonas had haar net zelf toegevoegd dat ze zich maar met haar eigen zaken moest bemoeien, waardoor ze dáár weer verontwaardigd om was.

 

Op zulke dagen ging ze moe naar huis en dat had weer z’n weerslag op haar gezinsleven. De avondmaaltijd was dan echt niet gezellig en ze kon het er niet eens over hebben thuis, want niemand leek het met haar mee te voelen. Ze had zelf twee kinderen in de middelbare schoolleeftijd en heus, die waren ook niet altijd zo gemakkelijk.

Op woensdag had ze vrij en haar jongste zoon had dan twee tussenuren, waarin ze soms een spelletje deden, of boodschappen samen. Nu was hij er ook en ze was nog zo inwendig aan het briesen van een voorval van de vorige dag, dat ze erover begon. Deze keer leek hij echt geïnteresseerd te luisteren en bij horten en stoten kwam het hele verhaal eruit. Zoonlief had ook les van Jonas, misschien kwam het daardoor. Hij zei niets, tot ze helemaal klaar was. Toen begon hij:

‘Ik ben het niet altijd met je eens, mam. Natuurlijk krijgt er wel eens iemand onterecht op z’n kop, maar er zijn ook keren dat iemand er juist onterecht mee wegkomt. Meestal vinden wij het zelf veel minder erg dan jij. Wij vinden Jonas juist best een leuke leraar. Hij is heel geestig en als we erg lastig zijn, leest hij soms een spannend verhaal voor, zodat we het allemaal weer gezellig vinden. Jij doet vaak heel erg bewonderend over mevrouw Vlagman, dat ze altijd zo grappig is en zo mooi glimlacht, dat ze met alle ouders goed kan opschieten en dat ze van die prachtige verhalen heeft. Maar mevrouw Vlagman kan ook heel vervelend zijn en ontzettend lang zeuren over iemands kleding of over een verkeerd woordje. Met het schoolkamp werden we allemaal een beetje misselijk van dat lievige gedoe van haar, terwijl we bij Pieters, waar jij het ook zo vaak over hebt, zó hard hebben gelachen dat we nu nog steeds af en erom in de lach schieten.

Jij ziet overal onrecht en je hebt het er altijd maar over, zo vaak dat het voor ons heel vervelend wordt. Ja, als je erop gaat letten is de hele wereld vol onrecht, maar wat doe jíj er dan aan? En denk je dat je zelf nooit onrechtvaardig boos wordt op ons? Denk je dat echt? Je merkt toch wel dat wij dan ook boos zijn op jou?’

Dat was wel zeer onverwacht. Opeens zo’n lang, confronterend verhaal, terwijl ze nooit van dit soort gesprekken hadden samen. Haar jongste zoon, die haar eigenlijk de les las, maar wel op een buitengewoon prettige toon, onverwacht volwassen. Als een vriend. Ze dacht terug aan die keer dat haar zonen ruzie hadden, lang geleden, en dat ze zoals gebruikelijk probeerde uit te vissen wie de schuldige was. Toen had haar oudste zoon, ook al op zo’n vriendelijke toon, opeens gevraagd: ‘Waarom bemoei je je er eigenlijk mee, mam?’ Dat was zo grappig, want hij keek erbij alsof hij aan het werk was. En dat was hij natuurlijk ook, hij was aan het leren problemen op te lossen. Destijds was ze perplex geweest, niet wetend wat ze moest zeggen of doen. Ze was de hond uit gaan laten en dat was een gouden greep, want het aanhoren en je er niet mee bemoeien vond ze nog steeds moeilijk. Toen ze met de blije hond terugkwam, was alles pais en vree. Ze zaten iets te bouwen samen. Dat was ze blijven doen, met de hond gaan wandelen op zulke momenten. De hond keek nog net niet blij op bij de eerste boze tonen. Gevolg: nauwelijks meer ruzie, maar dat had wel een poos geduurd.

Nu had ze weer zo’n wijze heer als zoon. Wat kunnen nazaten toch interessante mensen zijn, dacht ze warm. Haar man zei eigenlijk nooit zulke dingen tegen haar. Die had het wel over praktische zaken, maar nooit over iets innerlijks, laat staan dat hij iets confronterends zei. Maar zo kreeg ze toch wat ze nodig had, besefte ze nu. Ze had met een vraag rondgelopen: waarom is er zoveel onrecht in de wereld. Ze had het een goede eigenschap van zichzelf gevonden dat ze er niet tegen kon, maar nu begon ze daaraan te twijfelen.

Alles veranderde. Opeens had niet meer zonder meer het gevoel dat ze in haar recht stond, als ze bij iemand anders onrecht meende te ontwaren. Nu wist ze dat ze maar één kant zag van de zaak. Maar de kwestie bleef haar bezighouden. Toen viel haar oog eens op een stukje tekst in een boek dat openlag bij een vriendin thuis: ‘Wie oordeelt, oordeelt alleen zichzelf.’ Ze begon op te letten wat haar gedachten zeiden, door de dag heen. Het was net of er iemand meekeek want ze hoorde en zag zichzelf voortdurend oordelen. Voor ze het ontdekte, had ze het al gedaan. ‘Wat een rare jas,’ riepen haar gedachten en ze betrapte zich ook eens op een onwillekeurig afwerende beweging toen ze iemand zag die haar niet aanstond. Maar eigenlijk ging het de hele dag door.

‘Oordeelt niet,’ dat was gemakkelijker gezegd dan gedaan. En hoe kon je trouwens keuzes maken zonder te oordelen? Zelfs een gewone lantarenpaal was nog voorwerp van beoordeling, zag ze met haar ‘dubbele blik’. Wat wel eigenlijk vanzelf ging, was dat ze niet meer op de oude manier handelde naar haar oordelen. Ze viel haar collega’s niet meer lastig met op- en aanmerkingen en ze had ook veel meer respect – en daardoor meer aandacht en begrip – voor haar beide zonen. Van de weeromstuit zocht ze naar sporen van wijsheid in haar leerlingen en vond verwonderlijk veel blikken en observaties die erop wezen dat zij meer in zich hadden dan zij had gedacht. Het leven werd zo een stuk interessanter. Zij brieste niet meer vanbinnen, maar vond nog steeds heel veel naar. Zo bleef het een verontrustend onderwerp, dat aan haar knaagde met vragen waar ze geen antwoord op vond.

 

Maar deze morgen is ze wakker geworden met een eigenaardig opgewonden verwachting, die nergens op leek te slaan. Ze probeert het te negeren, maar dat lukt niet. ’s Middags neemt ze de hond mee op een lange wandeling. En terwijl hij voor de zoveelste keer in een vijver springt om de bal te halen, gaat haar opeens een licht op. In plaats van proberen te negeren dat ze oordeelt, kan ze er ook zo mee omgaan: als ze iemand iets ziet doen wat ze verwerpelijk vindt, zich gewoon eens zich afvragen of ze dat zelf ook wel eens doet. Het komt erop neer dat ze dan niet die mens veroordeelt, maar de daad en dat ze er voor zichzelf iets nuttigs mee doet. Zoals haar zoon had gezegd dat ze zelf ook onrechtvaardig handelde. En daden die ze bewondert: misschien zijn dat dan wel de eigenschappen die je nog dient te ontwikkelen.

Ze heeft geen idee of dat dan een soort eindstation is, waarschijnlijk niet, want dan oordeel je nog steeds. Maar voorlopig lijkt het haar een gezonde manier van leven.

‘Maar dat kan ik aan niemand uitleggen, ik zou tenminste niet weten hoe,’ zegt ze opgewekt tegen de hond, die al heel lang met de bal voor haar staat te kwispelen. Ze gooit hem extra ver.

Deel dit artikel

Tijdschrift LOGON

Wenst u een proefabonnement of een jaarabonnement op het tijdschrift LOGON? Lees meer >>

Onze laatste artikelen

Artikel informatie

Datum: mei 14, 2022
Auteur: Amun (Netherlands)

Featured image: