{"id":98950,"date":"2022-12-31T04:41:17","date_gmt":"2022-12-31T04:41:17","guid":{"rendered":"https:\/\/logon.media\/logon_article\/nieskonczony-krzyk-natury\/"},"modified":"2022-12-31T04:41:17","modified_gmt":"2022-12-31T04:41:17","slug":"nieskonczony-krzyk-natury","status":"publish","type":"logon_article","link":"https:\/\/logon.media\/pl\/logon_article\/nieskonczony-krzyk-natury\/","title":{"rendered":"Niesko\u0144czony krzyk natury"},"content":{"rendered":"

„Krzyk<\/em>” to z pewno\u015bci\u0105 pi\u0119kny i s\u0142ynny obraz Edwarda Muncha o barwnej i kontrowersyjnej historii. Jest to jedno z najdro\u017cszych dzie\u0142 sztuki na \u015bwiecie i by\u0142o kilka pr\u00f3b kradzie\u017cy jednej czy drugiej z czterech wersji namalowanych przez Muncha. Jednak „Krzyk<\/em>” jest ikon\u0105 sztuki nowoczesnej ze wzgl\u0119du na udr\u0119k\u0119 psychiczn\u0105 postaci, kt\u00f3r\u0105 w tak wyrazisty spos\u00f3b przedstawia, wywo\u0142uj\u0105c u widza intensywne psychologiczne reakcje wsp\u00f3\u0142czucia, empatii lub ciekawo\u015bci.<\/p>\n

Widoczna udr\u0119ka jest cz\u0119sto nieco powierzchownie przypisywana delikatnemu stanowi umys\u0142u malarza, a wiele biografii przedstawia Muncha jako niespokojn\u0105 dusz\u0119 podatn\u0105 na wp\u0142yw alkoholu i depresj\u0119. Do\u015bwiadczenie, kt\u00f3re zainspirowa\u0142o „Krzyk<\/em>„, jest cz\u0119sto przypisywane kryzysowi zdrowia psychicznego, kt\u00f3ry potocznie okre\u015bliliby\u015bmy jako „atak paniki”.<\/p>\n

Opisuj\u0105c swoje do\u015bwiadczenie, Munch napisa\u0142:<\/p>\n

Szed\u0142em drog\u0105 z dwoma przyjaci\u00f3\u0142mi, kiedy s\u0142o\u0144ce zachodzi\u0142o; nagle niebo zrobi\u0142o si\u0119 czerwone jak krew. Zatrzyma\u0142em si\u0119 i opar\u0142em o p\u0142ot, czuj\u0105c niewypowiedziane zm\u0119czenie. J\u0119zyki ognia i krwi rozci\u0105ga\u0142y si\u0119 nad niebiesko-czarnym fiordem. Moi przyjaciele poszli dalej, a ja pozosta\u0142em w tyle, dr\u017c\u0105c ze strachu. Wtedy us\u0142ysza\u0142em ogromny, niesko\u0144czony Krzyk natury.<\/em><\/p><\/blockquote>\n

\"\"<\/p>\n

Niekt\u00f3rzy przypisuj\u0105 t\u0119 reakcj\u0119 psychologicznym konsekwencjom osobistych trudno\u015bci, \u017calu i cierpienia, kt\u00f3re spowodowa\u0142y intensywn\u0105 wra\u017cliwo\u015b\u0107 na okrucie\u0144stwo \u017cycia. Inni przypisuj\u0105 przyczyn\u0119 jego z\u0142ego samopoczucia blisko\u015bci szpitala psychiatrycznego, w kt\u00f3rym przebywa\u0142a jego siostra. A mo\u017ce – sugeruj\u0105 – zareagowa\u0142 na cierpienie zwierz\u0105t umieraj\u0105cych w pobliskiej rze\u017ani.<\/p>\n

Jednak taka populistyczna krytyka dzie\u0142a pomija s\u0142owa samego artysty, kt\u00f3re przekazuj\u0105 pragmatyczne i g\u0142\u0119boko duchowe spojrzenie na \u017cycie. Bior\u0105c pod uwag\u0119 komentarze Muncha na temat obrazu oraz jego inne filozoficzne i metafizyczne pogl\u0105dy, mo\u017cemy stwierdzi\u0107, \u017ce uderzy\u0142o go zestawienie naturalnego pi\u0119kna zachodz\u0105cego s\u0142o\u0144ca z jego uczuciem trwogi wobec przemijalno\u015bci \u017cycia.<\/p>\n

Oryginalny tytu\u0142 dzie\u0142a Muncha brzmia\u0142 „Der Schrei der Natur<\/em>„, co znaczy „Krzyk natury”. By\u0107 mo\u017ce by\u0142a to niewypowiedziana samotno\u015b\u0107 i parali\u017cuj\u0105cy strach, kt\u00f3ry dotkn\u0105\u0142 Muncha, gdy w dramatycznych kolorach zachodz\u0105cego s\u0142o\u0144ca i surrealistycznej aurze rozpozna\u0142 niezg\u0142\u0119bion\u0105 g\u0142\u0119bi\u0119 natury i swoje niesko\u0144czenie ma\u0142e miejsce we wszech\u015bwiecie. A mo\u017ce „ogromny niesko\u0144czony krzyk natury” nawi\u0105zuje do krzyku b\u00f3lu i cierpienia emanuj\u0105cego z ka\u017cdego elementu we wszech\u015bwiecie, kt\u00f3ry znosi nieustanne zmiany w swoich nieko\u0144cz\u0105cych si\u0119 cyklach narodzin, \u017cycia i \u015bmierci. A mo\u017ce Munch by\u0142 wra\u017cliwy na cierpienie natury, kt\u00f3ra poddaje si\u0119 egoistycznej eksploatacji przez ludzko\u015b\u0107?<\/p>\n

W malarstwie Muncha niew\u0105tpliwie mo\u017cemy dostrzec wyraz \u015bwiadomo\u015bci, kt\u00f3ra widzi, wed\u0142ug jego w\u0142asnych s\u0142\u00f3w, \u017ce<\/p>\n

Natura to nie tylko wszystko, co widoczne dla oka… to tak\u017ce wewn\u0119trzne obrazy duszy.<\/em><\/p><\/blockquote>\n

By\u0107 mo\u017ce w tym traumatycznym momencie „wielki niesko\u0144czony krzyk” natury rezonuje z jego intensywn\u0105 wewn\u0119trzn\u0105 t\u0119sknot\u0105 za pojednaniem i zjednoczeniem z otaczaj\u0105cym i przenikaj\u0105cym go wszech\u015bwiatem.<\/p>\n

To, \u017ce w malowaniu „Krzyku<\/em>” by\u0142 jaki\u015b wy\u017cszy cel, potwierdzaj\u0105 s\u0142owa Muncha:<\/p>\n

Moja sztuka jest tak naprawd\u0119 dobrowoln\u0105 spowiedzi\u0105 i pr\u00f3b\u0105 wyja\u015bnienia sobie mojego stosunku do \u017cycia – jest to wi\u0119c w\u0142a\u015bciwie rodzaj egoizmu, ale mam nieustann\u0105 nadziej\u0119, \u017ce dzi\u0119ki temu mog\u0119 pom\u00f3c innym osi\u0105gn\u0105\u0107 jasno\u015b\u0107.<\/em><\/p><\/blockquote>\n

W tym kontek\u015bcie mo\u017cna by uzna\u0107, \u017ce Munch chcia\u0142 zaprosi\u0107 wra\u017cliwego widza do spojrzenia na „Krzyk<\/em>” jak w lustro, do zastanowienia si\u0119, jak bardzo brakuje nam \u015bwiadomo\u015bci naszego miejsca we wszech\u015bwiecie. Albo jak daleko odeszli\u015bmy od \u015bwiadomo\u015bci wzajemnych powi\u0105za\u0144, kt\u00f3re dzielimy z ca\u0142\u0105 natur\u0105 i przenikaj\u0105cym nas Duchem.<\/p>\n

Dlatego te\u017c udr\u0119ka wyra\u017cona w „Krzyku<\/em>” jest samo\u015bwiadomo\u015bci\u0105 nie szale\u0144ca, ale zwyk\u0142ego cz\u0142owieka dochodz\u0105cego w niezwyk\u0142y spos\u00f3b do nieuchronnego u\u015bwiadomienia sobie swojej \u015bmiertelno\u015bci. A jednocze\u015bnie tak\u017ce do nie\u015bmiertelno\u015bci prawdziwej Ja\u017ani w nim samym. Poprzez „Krzyk<\/em>” Munch stawia nam pytanie, na ile jeste\u015bmy otwarci na rzeczywisto\u015b\u0107 naszego \u017cycia. Czy my r\u00f3wnie\u017c czujemy ten wewn\u0119trzny niepok\u00f3j lub s\u0142yszymy ten rozdzieraj\u0105cy serce, niesko\u0144czony krzyk natury, kt\u00f3ry wzywa nas do porzucenia wszystkich z\u0142udze\u0144 i skonfrontowania si\u0119 z nierealno\u015bci\u0105 naszej przemijaj\u0105cej egzystencji?<\/p>\n

Rzeczywi\u015bcie, uniwersalna atrakcyjno\u015b\u0107 „Krzyku<\/em>” sugeruje, \u017ce Munch osi\u0105gn\u0105\u0142 sw\u00f3j cel, jakim by\u0142o namalowanie<\/p>\n

studium duszy, czyli studium mojej w\u0142asnej ja\u017ani<\/em>.<\/p><\/blockquote>\n

Ale niezwyk\u0142e wra\u017cenie, jakie ten prosty, ale g\u0142\u0119boko niepokoj\u0105cy obraz wywiera na tak wielu ludzi, z pewno\u015bci\u0105 wskazuje na co\u015b wi\u0119cej ni\u017c zwyk\u0142\u0105 estetyk\u0119. Jak powiedzia\u0142 Munch,<\/p>\n

W mojej sztuce pr\u00f3buj\u0119 wyja\u015bni\u0107 sobie \u017cycie i jego znaczenie<\/em>.<\/p><\/blockquote>\n

W ten spos\u00f3b pr\u00f3buje przekaza\u0107 co\u015b z innego wymiaru, przenikaj\u0105c poza ego, aby dotkn\u0105\u0107 sedna naszej istoty. Spostrze\u017cenia, kt\u00f3rymi Munch dzieli si\u0119 poprzez swoje s\u0142owa i obrazy, nie s\u0105 szale\u0144stwem, urojeniem czy niepokojem dla tych, kt\u00f3rzy stali si\u0119 wra\u017cliwi na wezwanie tego wewn\u0119trznego niepokoju. S\u0105 one warunkiem wst\u0119pnym do wewn\u0119trznego rozpoznania rzeczywisto\u015bci naszego istnienia i naszej u\u0142udy indywidualizmu. S\u0105 kluczem do uwolnienia si\u0119 od choroby, od rozdzielenia cia\u0142a i duszy.<\/p>\n

Kiedy do\u015bwiadczamy tego jako wewn\u0119trznego przebudzenia, widzimy z\u0142udno\u015b\u0107 naszych pr\u00f3b uchwycenia wieczno\u015bci w czasie. Rozpoznajemy ostateczn\u0105 daremno\u015b\u0107 naszego materializmu, a wtedy mo\u017cemy powiedzie\u0107 z Munchem:<\/p>\n

Z mojego gnij\u0105cego cia\u0142a wyrosn\u0105 kwiaty, a ja jestem w nich i to jest wieczno\u015b\u0107<\/em>.<\/p><\/blockquote>\n

\u0179r\u00f3d\u0142a:<\/strong><\/p>\n

[1] Eggum, Arne (1984).\u00a0Munch, Edvard (ed.).\u00a0Edvard Munch: Paintings, Sketches, and Studies.\u00a0<\/em>New York, NY, C.N. Potter. <\/em>str. 305.\u00a0<\/em><\/p>\n

[2] Prideaux, Sue\u00a0(2005).\u00a0Edvard Munch: Behind the Scream.\u00a0<\/em>New Haven, CT: Yale University Press.<\/p>\n","protected":false},"author":923,"featured_media":55909,"template":"","meta":{"_acf_changed":false},"tags":[],"category_":[111060,110068],"tags_english_":[],"class_list":["post-98950","logon_article","type-logon_article","status-publish","has-post-thumbnail","hentry","category_-art-pl-2","category_-art-pl"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/logon.media\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/logon_article\/98950","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/logon.media\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/logon_article"}],"about":[{"href":"https:\/\/logon.media\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/logon_article"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/logon.media\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/923"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/logon.media\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/55909"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/logon.media\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=98950"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/logon.media\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=98950"},{"taxonomy":"category_","embeddable":true,"href":"https:\/\/logon.media\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/category_?post=98950"},{"taxonomy":"tags_english_","embeddable":true,"href":"https:\/\/logon.media\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags_english_?post=98950"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}