{"id":97873,"date":"2022-11-24T06:44:30","date_gmt":"2022-11-24T06:44:30","guid":{"rendered":"https:\/\/logon.media\/logon_article\/czwarty-stan-percepcja-zmyslowa-i-doswiadczenie\/"},"modified":"2022-11-24T06:44:30","modified_gmt":"2022-11-24T06:44:30","slug":"czwarty-stan-percepcja-zmyslowa-i-doswiadczenie","status":"publish","type":"logon_article","link":"https:\/\/logon.media\/pl\/logon_article\/czwarty-stan-percepcja-zmyslowa-i-doswiadczenie\/","title":{"rendered":"Czwarty stan. Percepcja zmys\u0142owa i do\u015bwiadczenie"},"content":{"rendered":"

Pytanie o to, jak powstaj\u0105 percepcje zmys\u0142owe i jak\u0105 rol\u0119 odgrywaj\u0105 w naszym do\u015bwiadczeniu i rozwoju, zajmowa\u0142o wielu ludzi. Arystoteles, na przyk\u0142ad, widzi zdolno\u015b\u0107 percepcji zmys\u0142owej jako czynnik odr\u00f3\u017cniaj\u0105cy zwierz\u0119ta od ro\u015blin.[1]<\/a> Je\u015bli zwierz\u0119 ma dorosn\u0105\u0107, \u017cy\u0107 i rozmna\u017ca\u0107 si\u0119, musi by\u0107 w stanie odnale\u017a\u0107 si\u0119 w \u015bwiecie. Zdolno\u015b\u0107 percepcji s\u0142u\u017cy temu celowi. W zwi\u0105zku z tym w \u017cywych istotach powstaj\u0105 r\u00f3\u017cne narz\u0105dy zmys\u0142\u00f3w, kt\u00f3re umo\u017cliwiaj\u0105 postrzeganie.<\/p>\n

Filozof Emanuel Kant k\u0142adzie nacisk na postrzeganie zmys\u0142owe w jego interakcji z intelektem[2]<\/a>. W „krytycznej” refleksji opisuje podej\u015bcie, w jaki spos\u00f3b mo\u017cna na tej podstawie uchwyci\u0107 „warunki mo\u017cliwo\u015bci” ludzkiego do\u015bwiadczenia. Oba podej\u015bcia zajmowa\u0142y wielu g\u0142\u0119bokich my\u015blicieli, od \u015bredniowiecza a\u017c po dzie\u0144 dzisiejszy, i doprowadzi\u0142y do wielu rozwa\u017ca\u0144, refleksji i cennych spostrze\u017ce\u0144.<\/p>\n

Pozostaje jednak zasadnicze pytanie: w jaki spos\u00f3b nasze postrzeganie staje si\u0119 podstaw\u0105 naszych do\u015bwiadcze\u0144? Wa\u017cnym pytaniem jest tu r\u00f3wnie\u017c zjawisko percepcyjnej iluzji i halucynacji. Je\u015bli mo\u017cliwe s\u0105 tego typu b\u0142\u0119dy, to na ile wiarygodne jest nasze bezpo\u015brednie postrzeganie \u015bwiata?[3]<\/a><\/p>\n

Percepcja, intelekt i intencja<\/strong><\/p>\n

Nasze spostrze\u017cenia opieraj\u0105 si\u0119 pocz\u0105tkowo na aktywno\u015bci naszych organ\u00f3w zmys\u0142\u00f3w. Z ich pomoc\u0105 uczestniczymy w \u015bwiecie zewn\u0119trznym. Jednak w powstawaniu tre\u015bci percepcyjnych wa\u017cn\u0105 rol\u0119 odgrywaj\u0105 r\u00f3wnie\u017c inne czynniki poza narz\u0105dami zmys\u0142\u00f3w.<\/p>\n

Mo\u017cna to zilustrowa\u0107 na przyk\u0142adzie gry. Na projektorze wy\u015bwietlane s\u0105 r\u00f3\u017cne s\u0142ynne budowle, takie jak Statua Wolno\u015bci, czy Wie\u017ca Eiffla. Pocz\u0105tkowo obraz jest nieostry i wida\u0107 tylko pewne wra\u017cenia kolorystyczne bez wyra\u017anych kontur\u00f3w. Stopniowo obraz staje si\u0119 ostrzejszy. Pierwsza osoba, kt\u00f3ra rozpozna budowl\u0119, wygrywa. Ten przyk\u0142ad pokazuje, jak umys\u0142 i pami\u0119\u0107 \u0142\u0105cz\u0105 wra\u017cenia zmys\u0142owe w ca\u0142o\u015b\u0107. Tylko w ten spos\u00f3b powstaje zwi\u0105zek mi\u0119dzy wra\u017ceniami i cz\u0142owiek potrafi rozpozna\u0107 obiekt. Kant nazywa ten proces „syntez\u0105 wielorako\u015bci”.<\/p>\n

Mo\u017cna za\u0142o\u017cy\u0107, \u017ce proces ten zachodzi r\u00f3wnie\u017c u zwierz\u0105t. Im r\u00f3wnie\u017c percepcja pomaga w identyfikacji innych obiekt\u00f3w w \u015brodowisku. U ludzi jednak proces ten jest bardziej zr\u00f3\u017cnicowany dzi\u0119ki interakcji mi\u0119dzy my\u015bleniem poj\u0119ciowym a j\u0119zykiem.<\/p>\n

Proces ten odgrywa r\u00f3wnie\u017c wa\u017cn\u0105 rol\u0119 w technicznym rozpoznawaniu obraz\u00f3w: poszczeg\u00f3lne punkty danych z aparatu cyfrowego s\u0105 przetwarzane przez r\u00f3\u017cne funkcje techniczne w taki spos\u00f3b, \u017ce obiekty mog\u0105 by\u0107 rozpoznawane, na przyk\u0142ad litery na kopercie lub obiekty w ruchu drogowym.<\/p>\n

Ale nie tylko tre\u015bci pami\u0119ci i umys\u0142u nap\u0142ywaj\u0105 do naszej percepcji zmys\u0142owej i wp\u0142ywaj\u0105 na ni\u0105. Decyduj\u0105c\u0105 rol\u0119 odgrywaj\u0105 tu r\u00f3wnie\u017c inne tre\u015bci mentalne. Spostrze\u017cenia powstaj\u0105 na przeci\u0119ciu zmys\u0142\u00f3w i \u015bwiadomo\u015bci. Nasze pragnienia lub l\u0119ki maj\u0105 odpowiedni wp\u0142yw na to, co widzimy. W \u017cyciu codziennym m\u00f3wimy czasem o tym, \u017ce widzimy tylko to, co chcemy widzie\u0107, albo tylko to, na co jeste\u015bmy uwra\u017cliwieni, jeszcze przed do\u015bwiadczeniem percepcyjnym.<\/p>\n

Spontaniczne po\u0142\u0105czenia i interpretacje, kt\u00f3re maj\u0105 miejsce w ka\u017cdym procesie percepcyjnym, wymagaj\u0105 „wst\u0119pnego zrozumienia”, czyli wcze\u015bniejszej idei, wcze\u015bniej istniej\u0105cego poj\u0119cia. G\u0142\u00f3wn\u0105 rol\u0119 odgrywaj\u0105 tu nasze stany emocjonalne i nasze intencje. Jest to wa\u017cne w wielu kontekstach, aby m\u00f3c szybko reagowa\u0107. Klasyfikacja percepcji w ruchu drogowym musi by\u0107 szybka, a odpowiednie uwarunkowanie umo\u017cliwia nam podejmowanie szybkich decyzji.<\/p>\n

Ale obok tego szybkiego my\u015blenia istnieje r\u00f3wnie\u017c my\u015blenie „powolne”.[4]<\/a> Szczeg\u00f3lnie w przypadku g\u0142\u0119bszego i innego postrzegania rzeczy, uwarunkowania mog\u0105 nam przeszkadza\u0107. Bezstronno\u015b\u0107 i otwarto\u015b\u0107 s\u0105 wa\u017cnymi warunkami wst\u0119pnymi dla nowego postrzegania i wgl\u0105du. Dlatego wa\u017cne mo\u017ce by\u0107 otwarcie si\u0119 na konstruktywne prowokacje, u\u015bwiadomienie sobie w\u0142asnych perspektyw, zakwestionowanie ich i puszczenie w niepami\u0119\u0107.<\/p>\n

\u201cCzwarty stan\u201d<\/strong><\/p>\n

Nasze percepcje zmys\u0142owe s\u0105 podstaw\u0105 naszych do\u015bwiadcze\u0144 w \u015bwiecie zewn\u0119trznym. S\u0105 one jednak tylko jednym „trybem” ludzkiej \u015bwiadomo\u015bci. Na przyk\u0142ad w Upaniszadzie Mandukja<\/em> opisane s\u0105 cztery stany:[5]<\/a><\/p>\n

Zaprawd\u0119 wszystko jest brahmanem,<\/em><\/p>\n

Dusza jest brahmanem,<\/em><\/p>\n

Dusza cztery stany w sobie zawiera.<\/em><\/p>\n

\u00a0<\/em><\/p>\n

Pierwszy stan to Wai\u015bwanara, stan Wsp\u00f3lny<\/em><\/p>\n

Wszystkim, stan czuwania.<\/em><\/p>\n

Z siedmiu cz\u0142on\u00f3w i siedemnastu twarzy si\u0119 sk\u0142ada,<\/em><\/p>\n

\u015awiadomo\u015b\u0107 jego skierowana jest na zewn\u0105trz,<\/em><\/p>\n

Odbiera niesubtelne przedmioty.<\/em><\/p>\n

\u00a0<\/em><\/p>\n

Drugi stan to Taid\u017casa, B\u0142yszcz\u0105cy, stan marze\u0144 sennych,<\/em><\/p>\n

Z siedmiu cz\u0142on\u00f3w i siedemnastu twarzy si\u0119 sk\u0142ada,<\/em><\/p>\n

\u015awiadomo\u015b\u0107 jego skierowana jest do wewn\u0105trz,<\/em><\/p>\n

Odbiera subtelne przedmioty.<\/em><\/p>\n

\u00a0<\/em><\/p>\n

Sen g\u0142\u0119boki wyst\u0119puje wtedy, gdy \u015bni\u0105cy nie odczuwa \u017cadnych pragnie\u0144,<\/em><\/p>\n

Ani nie postrzega \u017cadnych marze\u0144 sennych,<\/em><\/p>\n

Ten trzeci stan to Prad\u017cnia, \u015bwiadomo\u015b\u0107, stan snu g\u0142\u0119bokiego,<\/em><\/p>\n

Jest on jednolity, w nim tylko \u015bwiadomo\u015b\u0107,<\/em><\/p>\n

To stan b\u0142ogo\u015bci, a skierowany jest tylko na umys\u0142,<\/em><\/p>\n

Odbiera to, co radosne. [\u2026]<\/em><\/p>\n

\u00a0<\/em><\/p>\n

Czwarty stan \u2013 Turija, ani za \u015bwiadomo\u015b\u0107 wewn\u0119trzn\u0105,<\/em><\/p>\n

Ani za \u015bwiadomo\u015b\u0107 zewn\u0119trzn\u0105 nie jest uwa\u017cany.<\/em><\/p>\n

Nie jest nimi dwiema, nie jest te\u017c sum\u0105 \u015bwiadomo\u015bci,<\/em><\/p>\n

Ani prost\u0105 \u015bwiadomo\u015bci\u0105 lub jej brakiem,<\/em><\/p>\n

Stan ten niepostrzegalny, niesprawdzalny, nieuchwytny,<\/em><\/p>\n

Bez w\u0142asno\u015bci, nie daj\u0105cy si\u0119 pomy\u015ble\u0107 ani zdefiniowa\u0107,<\/em><\/p>\n

Jest ugruntowan\u0105 wiar\u0105 w jedyn\u0105 dusz\u0119,<\/em><\/p>\n

Jest zaprzestaniem stawania si\u0119, spokojem, pomy\u015blno\u015bci\u0105,<\/em><\/p>\n

Nie ma w nim dwoisto\u015bci,<\/em><\/p>\n

To jest w\u0142a\u015bnie dusza, to winno by\u0107 poznane.<\/em><\/p><\/blockquote>\n

\u00a0<\/em><\/p>\n

Tutaj przyjmuje si\u0119 inn\u0105 perspektyw\u0119. Punktem wyj\u015bcia jest stwierdzenie, \u017ce ja\u017a\u0144 i Brahman s\u0105 jednym. Jako \u017cywe istoty jeste\u015bmy cz\u0119\u015bci\u0105 natury i – podobnie jak nasi krewni z kr\u00f3lestwa zwierz\u0105t – jeste\u015bmy wyposa\u017ceni w narz\u0105dy zmys\u0142\u00f3w, kt\u00f3re rozwija\u0142y si\u0119 przez d\u0142ugi czas i kt\u00f3re pozwalaj\u0105 nam uczestniczy\u0107 w \u015bwiecie zewn\u0119trznym.<\/p>\n

Ale opr\u00f3cz tego – wed\u0142ug Mandukji<\/em> – nasz rdze\u0144 jest jednym z najwy\u017csz\u0105 rzeczywisto\u015bci\u0105. W tym uj\u0119ciu logiczne jest, \u017ce opr\u00f3cz postrzegania zmys\u0142owego, jego strukturyzacji przez umys\u0142 i pami\u0119\u0107, opr\u00f3cz kszta\u0142towania do\u015bwiadcze\u0144 przez intencje i wyobra\u017cenia, poszukiwany jest stan, w kt\u00f3rym \u0142\u0105czymy si\u0119 z najg\u0142\u0119bszym rdzeniem.<\/p>\n

Upaniszada wymienia opr\u00f3cz stanu czuwania dwie formy snu. Wsp\u00f3\u0142czesne badania nad snem rozr\u00f3\u017cniaj\u0105 tzw. fazy REM (rapid eye movement) i NREM (non-rapid eye movement). Faza REM to etap snu charakteryzuj\u0105cy si\u0119 szybkimi ruchami ga\u0142ek ocznych, zwi\u0119kszon\u0105 cz\u0119sto\u015bci\u0105 akcji serca, intensywnym oddychaniem i \u017cywym \u015bnieniem. Aktywno\u015b\u0107 m\u00f3zgu (mierzona badaniem EEG) przypomina aktywno\u015b\u0107 w stanie czuwania.[6]<\/a><\/p>\n

Naturalne jest odniesienie tej fazy do stanu \u015bnienia w Mandukji<\/em>, a fazy NREM g\u0142\u0119bokiego snu do tego, co w Upaniszadzie nazywane jest „snem bez marze\u0144 sennych” (chocia\u017c, zgodnie z obecnym rozumieniem, sny r\u00f3wnie\u017c maj\u0105 miejsce w tej fazie, ale w rzeczywisto\u015bci maj\u0105 one zupe\u0142nie inny charakter ni\u017c te z faz REM).<\/p>\n

W rozumieniu Upaniszady, w stanie g\u0142\u0119bokiego snu rzeczywi\u015bcie do\u015bwiadczamy rozpuszczenia oddzielenia, ale dzieje si\u0119 to bez \u015bwiadomo\u015bci \u015bpi\u0105cego. W „czwartym stanie” – Turija – chodzi jednak w\u0142a\u015bnie o przebudzenie w pe\u0142ni \u015bwiadomym stanie. Jest to opisane jako najwy\u017cszy cel \u017cycia, osi\u0105gni\u0119cie czystej \u015bwiadomo\u015bci.<\/p>\n

Jednocze\u015bnie ta czysta \u015bwiadomo\u015b\u0107 nie jest oddzielona od pozosta\u0142ych stan\u00f3w, w szczeg\u00f3lno\u015bci nie jest oddzielona od percepcji zmys\u0142owych. Raczej czwarty stan le\u017cy u podstaw i przenika pozosta\u0142e trzy stany \u015bwiadomo\u015bci. Im bardziej drzwi do rado\u015bci s\u0105 otwarte, tym bardziej inne stany b\u0119d\u0105 w nich uczestniczy\u0107. Ten kto budzi si\u0119 w Turiji, widzi r\u00f3wnie\u017c zewn\u0119trzne rzeczy nowymi oczami.<\/p>\n

Perspektywy<\/strong><\/p>\n

To, co zosta\u0142o powiedziane, otwiera bardzo dalek\u0105 perspektyw\u0119. Tak\u0105 perspektyw\u0119 mo\u017cna odnale\u017a\u0107 nie tylko w tradycji indyjskiej. W przypadku Grek\u00f3w mo\u017cna m\u00f3wi\u0107 na przyk\u0142ad o „je\u017adzie we \u015bnie” Parmenidesa.[7]<\/a>[8]<\/a> W mistyce zachodniej podobne my\u015bli mo\u017cna znale\u017a\u0107 na przyk\u0142ad u Mistrza Eckharta.[9]<\/a> I z pewno\u015bci\u0105 istniej\u0105 liczne inne odniesienia w innych kulturach i epokach.<\/p>\n

Jest to interesuj\u0105ce samo w sobie, ale jeszcze bardziej aktualne jest pytanie, czy i jak tego do\u015bwiadczamy. Czy znamy ten spok\u00f3j, w kt\u00f3rym nasze postrzeganie zmys\u0142owe odpoczywa, w kt\u00f3rym mo\u017cemy pu\u015bci\u0107 wspomnienia, pragnienia i l\u0119ki, w kt\u00f3rym tworzymy przestrze\u0144 ciszy i otwarto\u015bci? W Turiji zanurzamy si\u0119 w cisz\u0119, kt\u00f3ra jest podstaw\u0105 wszelkiego prawdziwego dynamizmu, w g\u0142\u0119bi\u0119, w kt\u00f3rej odnajdujemy siebie. Z tej g\u0142\u0119bi Upaniszada wypowiada wreszcie potr\u00f3jne „Shanti” (pok\u00f3j), kt\u00f3re przenika pozosta\u0142e trzy stany.<\/p>\n

[1]<\/a> De Anima<\/em>\u00a0ii 3;\u00a0De Sensu<\/em>\u00a01.<\/p>\n

[2]<\/a> Kant, Emanuel (1781): Krytyka czystego rozumu<\/em>.<\/p>\n

[3]<\/a> Crane, Tim; French, Craig (2021): The Problem of Perception<\/em>. W: Edward N. Zalta (Ed.): The Stanford Encyclopedia of Philosophy<\/em>. Fall 2021: Metaphysics Research Lab, Stanford University.<\/p>\n

[4]<\/a> Kahneman, Daniel (2012):\u00a0Thinking, fast and slow<\/em>, London.<\/p>\n

[5]<\/a> Upaniszady<\/em>, t\u0142um. Marta Kudelska, Oficyna Literacka, Krak\u00f3w 1999, str. 451-452.<\/p>\n

[6]<\/a> Brockhaus,\u00a0Schlaf<\/em>. http:\/\/brockhaus.de\/ecs\/enzy\/article\/schlaf-20.<\/p>\n

[7]<\/a> Kingsley, Peter (2001):\u00a0In the dark places of wisdom<\/em>, London.<\/p>\n

[8]<\/a> Kingsley, Peter (2004):\u00a0Reality<\/em>, Point Reyes.<\/p>\n

[9]<\/a> Steiner, Rudolf (1901): Die Mystik im Aufgange des neu-zeitlichen Geisteslebens und ihr Verh\u00e4ltnis zur modernen Weltanschauung. 3. Auflage (2009): Rudolf Steiner Online-Archiv.<\/p>\n","protected":false},"author":920,"featured_media":55591,"template":"","meta":{"_acf_changed":false},"tags":[],"category_":[110094],"tags_english_":[],"class_list":["post-97873","logon_article","type-logon_article","status-publish","has-post-thumbnail","hentry","category_-science-pl"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/logon.media\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/logon_article\/97873","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/logon.media\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/logon_article"}],"about":[{"href":"https:\/\/logon.media\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/logon_article"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/logon.media\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/920"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/logon.media\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/55591"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/logon.media\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=97873"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/logon.media\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=97873"},{"taxonomy":"category_","embeddable":true,"href":"https:\/\/logon.media\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/category_?post=97873"},{"taxonomy":"tags_english_","embeddable":true,"href":"https:\/\/logon.media\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags_english_?post=97873"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}