\u015awiat\u0142o i widzenie – mamy z nimi do czynienia na co dzie\u0144, ale najcz\u0119\u015bciej przyjmujemy je za pewnik bez zastanowienia. Mo\u017ce warto jednak podda\u0107 je g\u0142\u0119bszemu zbadaniu. Osobliwo\u015bci\u0105 bycia cz\u0142owiekiem jest posiadanie pogl\u0105du, \u017ce zawsze mamy racj\u0119 co do tego, jak „widzimy” \u015bwiat.<\/p>\n
Jeszcze kilkadziesi\u0105t lat temu uczono nas w szkole, \u017ce oko jest tylko organem percepcji, kt\u00f3ry funkcjonuje dok\u0142adnie jak aparat fotograficzny. Dzi\u015b jednak nowsze odkrycia pokazuj\u0105 nam, \u017ce oko jest nie tylko efektywne z biernego mechanistycznego punktu widzenia, ale odgrywa r\u00f3wnie\u017c istotn\u0105 i aktywn\u0105 rol\u0119 w „widzeniu”.<\/p>\n
W okresie renesansu pr\u00f3bowano opisa\u0107 \u015bwiat\u0142o i widzenie z perspektywy naukowej. Na przyk\u0142ad Leonardo de Vinci wysun\u0105\u0142 w XV wieku hipotez\u0119, \u017ce oko dzia\u0142a jak camera obscura<\/em>. W takim urz\u0105dzeniu \u015bwiat\u0142o dostaje si\u0119 przez male\u0144ki otw\u00f3r wielko\u015bci kilku milimetr\u00f3w i rzutuje wierny obraz zewn\u0119trznego \u015brodowiska na tyln\u0105 \u015bcian\u0119 – cho\u0107 do g\u00f3ry nogami.<\/p>\n W rzeczywisto\u015bci dzieje si\u0119 to r\u00f3wnie\u017c w ludzkim oku, poniewa\u017c obraz, kt\u00f3ry widzimy, jest rzutowany do g\u00f3ry nogami na siatk\u00f3wk\u0119. Tam obraz musi zosta\u0107 przekszta\u0142cony w impulsy \u015bwiadomo\u015bci, aby\u015bmy mogli go „zobaczy\u0107”. To, jak dok\u0142adnie przebiega ten proces transformacji, pozostaje wci\u0105\u017c nierozwi\u0105zan\u0105 zagadk\u0105.<\/p>\n Twierdzenia nauki<\/strong><\/p>\n Je\u015bli chodzi o widzenie, badania naukowe podzieli\u0142y si\u0119 na trzy g\u0142\u00f3wne specjalistyczne dziedziny: fizyk\u0119 z jednej strony i neurobiologi\u0119 oraz badania m\u00f3zgu z drugiej strony. Ka\u017cda z nich opisuje proces „widzenia” w najdrobniejszych szczeg\u00f3\u0142ach w dok\u0142adnych formu\u0142ach anatomicznie, biochemicznie i neuronalnie. W ten spos\u00f3b otrzymali\u015bmy skomplikowan\u0105 uk\u0142adank\u0119 z\u0142o\u017con\u0105 z tysi\u0119cy pojedynczych element\u00f3w, ale bez sp\u00f3jnego i wyczerpuj\u0105cego wyja\u015bnienia, czym jest \u015bwiat\u0142o i jak w\u0142a\u015bciwie dzia\u0142a widzenie.<\/p>\n Czy teoria kwantowa pomaga nam zrozumie\u0107 \u015bwiat\u0142o i widzenie? Wraz z ni\u0105 powsta\u0142a nowa teoria \u015bwiat\u0142a, kt\u00f3r\u0105 wyznawali nawet tak wielcy fizycy jak Albert Einstein, kt\u00f3ry napisa\u0142: „Pi\u0119\u0107dziesi\u0105t lat intensywnego my\u015blenia nie przybli\u017cy\u0142o mnie do odpowiedzi na pytanie: Czym s\u0105 kwanty \u015bwiat\u0142a? Oczywi\u015bcie dzi\u015b ka\u017cdy \u201eekspert\u201d wyobra\u017ca sobie, \u017ce zna odpowied\u017a. Ale jest w b\u0142\u0119dzie.\u201d<\/p>\n Na podstawie eksperyment\u00f3w teoria kwantowa bezspornie wykaza\u0142a, \u017ce mechanistyczny pogl\u0105d na rozumienie \u015bwiat\u0142a jest nie do utrzymania. Jeden z jej wa\u017cnych eksperyment\u00f3w – eksperyment „podw\u00f3jnej szczeliny” – wygl\u0105da nast\u0119puj\u0105co: kwantowe cz\u0105steczki s\u0105 przesy\u0142ane przez barier\u0119 posiadaj\u0105c\u0105 dwa ma\u0142e otwory i badany jest spos\u00f3b, w jaki ko\u0144cz\u0105 one sw\u00f3j lot. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce gdy elektron przechodzi przez barier\u0119 z jednym otworem, to faktycznie ko\u0144czy sw\u00f3j lot jako cz\u0105steczka. Ale gdy zastosuje si\u0119 dwa otwory, to elektron przechodzi przez nie oba jednocze\u015bnie czyli zachowuje si\u0119 jak fala energii.<\/p>\n Wydaje si\u0119 wi\u0119c, \u017ce \u015bwiat\u0142o mo\u017ce by\u0107 zar\u00f3wno cz\u0105stk\u0105, jak i fal\u0105. Problemem w zrozumieniu tego jest to, \u017ce wymaga to w\u0142asnego kwantowego skoku w zrozumieniu i wgl\u0105dzie. W dawnych czasach przyrodnicy obserwowali i analizowali zjawiska niejako z dystansem i obiektywizmem.<\/p>\n Zgodnie z teori\u0105 kwantow\u0105 musimy jednak uzna\u0107, \u017ce my sami jeste\u015bmy aktywn\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 procesu obserwacji i \u017ce uczestniczymy we wszystkim<\/em> jako aktywne podmioty, a wi\u0119c nie jeste\u015bmy oderwani od wyniku.<\/p>\n Dlatego kwintesencj\u0119 tego eksperymentu mo\u017cna by podsumowa\u0107 nast\u0119puj\u0105co: Na stan \u015bwiat\u0142a ma wp\u0142yw stan naszej \u015bwiadomo\u015bci. Ale „ja” lub „cz\u0142owiek”, nie pojawia si\u0119 w \u017cadnym fizycznym wzorze dotycz\u0105cym \u015bwiat\u0142a.<\/p>\n Nawet je\u015bli teoria kwantowa nie mo\u017ce jeszcze zadowalaj\u0105co odpowiedzie\u0107 na g\u0142\u0119bsze pytania dotycz\u0105ce \u015bwiat\u0142a i widzenia, to pojawi\u0142a si\u0119 nowa perspektywa. Je\u015bli istniej\u0105 r\u00f3\u017cne stany \u015bwiat\u0142a, je\u015bli jego w\u0142a\u015bciwo\u015b\u0107 zosta\u0142a ukazana jako fala lub cz\u0105stka, to czy mo\u017cna je postrzega\u0107 jako r\u00f3\u017cne stany rozwoju? Czy mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce \u015bwiat\u0142o „zni\u017ca si\u0119” do stanu \u015bwiadomo\u015bci cz\u0142owieka, przechodz\u0105c z czystej, niematerialnej wibracji w stan bardziej materialny jako cz\u0105stka?<\/p>\n Wizja Platona<\/strong><\/p>\n Rozwa\u017cmy wizj\u0119 Platona (427-347 p.n.e.), jak\u0105 przedstawi\u0142 w swej ksi\u0105\u017cce Timajos<\/em>[1]<\/a>. Pisze on:<\/p>\n \u201eOgie\u0144 duszy w cz\u0142owieku wytwarza \u0142agodne \u015bwiat\u0142o, kt\u00f3re emanuje z oczu. To wewn\u0119trzne \u015bwiat\u0142o jest podobne do \u015bwiat\u0142a s\u0142onecznego i miesza si\u0119 z nim. Przez zmieszanie \u015bwiat\u0142a wewn\u0119trznego i zewn\u0119trznego powstaje jednorodne cia\u0142o \u015bwiat\u0142a. To cia\u0142o \u015bwiat\u0142a ustanawia po\u0142\u0105czenie mi\u0119dzy przedmiotami \u015bwiata a dusz\u0105. Tworzy ono niejako most, przez kt\u00f3ry niedostrzegalne ruchy zewn\u0119trznych przedmiot\u00f3w docieraj\u0105 do oka i wywo\u0142uj\u0105 wra\u017cenia widzenia\u201d.<\/p>\n Wed\u0142ug Platona widzenie ma pi\u0119\u0107 aspekt\u00f3w. Po pierwsze, istnieje emanacja ludzkiej duszy, kt\u00f3ra \u015bwieci przez oczy. Po drugie, to \u015bwiat\u0142o duszy, cho\u0107 s\u0142absze, jest podobne w swej naturze do \u015bwiat\u0142a s\u0142onecznego. Po trzecie, z interakcji \u015bwiat\u0142a duszy i \u015bwiat\u0142a s\u0142onecznego powstaje unikalne „cia\u0142o \u015bwietlne”. Po czwarte, to cia\u0142o \u015bwietlne ustanawia po\u0142\u0105czenie pomi\u0119dzy zewn\u0119trznymi obiektami \u015bwiata a dusz\u0105. Po pi\u0105te, staje si\u0119 ono mostem, przez kt\u00f3ry podstawowa atomowa wibracja zewn\u0119trznych obiekt\u00f3w wp\u0142ywa do oka.<\/p>\n Platon nazywa po\u0142\u0105czenie mi\u0119dzy obserwuj\u0105cym okiem a obserwowanym przedmiotem „cia\u0142em \u015bwiat\u0142a”. W nim podmiot i przedmiot jednocz\u0105 si\u0119 w procesie widzenia – ich si\u0142y duszy \u0142\u0105cz\u0105 si\u0119 ze sob\u0105.<\/p>\n Kiedy dwie osoby siedz\u0105 naprzeciwko siebie i rozmawiaj\u0105c patrz\u0105 na siebie, tworz\u0105 jakby „pole \u015bwiat\u0142a”, w kt\u00f3rym ich wibracje \u0142\u0105cz\u0105 si\u0119 ze sob\u0105. W tym stworzonym „po\u0142\u0105czeniu” \u015bwiat\u0142o nie tylko wibruje mi\u0119dzy dwojgiem, ale staje si\u0119 pulsuj\u0105c\u0105 sieci\u0105, kt\u00f3rej wibracje rozchodz\u0105 si\u0119 sferycznie we wszystkich kierunkach, w bezkres.<\/p>\n Mo\u017cemy rozumie\u0107 \u015bwiat\u0142o jako co\u015b, co o\u015bwietla wszystko i \u0142\u0105czy wszystko. Mo\u017ce ono otworzy\u0107 przed nasz\u0105 \u015bwiadomo\u015bci\u0105 drzwi do jedno\u015bci. Bez \u015bwiat\u0142a nie mogliby\u015bmy niczego dostrzec. To w\u0142a\u015bnie \u015bwiat\u0142o tworzy w nas t\u0119sknot\u0119 za jedno\u015bci\u0105.<\/p>\n Mikhail Naimy napisa\u0142 w Ksi\u0119dze Mirdada<\/em>[2]<\/a>:<\/p>\n \u201e\u015awiat\u0142o w twoich oczach nie jest te\u017c \u015bwiat\u0142em tylko twoim. Jest to r\u00f3wnie\u017c \u015bwiat\u0142o wszystkich, kt\u00f3rzy dziel\u0105 z tob\u0105 S\u0142o\u0144ce. Co mog\u0142oby zobaczy\u0107 twoje oko, gdyby nie \u015bwiat\u0142o we mnie? To moje \u015bwiat\u0142o widzi mnie w twoim oku. To twoje \u015bwiat\u0142o widzi ciebie w moim oku\u201d.<\/p>\n