{"id":91821,"date":"2021-05-21T15:19:43","date_gmt":"2021-05-21T15:19:43","guid":{"rendered":"https:\/\/logon.media\/logon_article\/co-spaja-swiat-w-jego-rdzeniu\/"},"modified":"2021-05-21T15:19:43","modified_gmt":"2021-05-21T15:19:43","slug":"co-spaja-swiat-w-jego-rdzeniu","status":"publish","type":"logon_article","link":"https:\/\/logon.media\/pl\/logon_article\/co-spaja-swiat-w-jego-rdzeniu\/","title":{"rendered":"Co spaja \u015bwiat w jego rdzeniu?"},"content":{"rendered":"

Na pocz\u0105tku by\u0142a cz\u0105stka<\/strong><\/p>\n

U\u017cywaj\u0105c j\u0119zyka abstrakcyjnych my\u015bli i matematyki ma\u0142a grupa fizyk\u00f3w na pocz\u0105tku ubieg\u0142ego wieku zacz\u0119\u0142a zmienia\u0107 ca\u0142o\u015bciowy pogl\u0105d na \u015bwiat materialny. Do tego czasu \u015bwiat zachodni rozwija\u0142 coraz bardziej materialistyczny stosunek do rzeczywisto\u015bci. Teraz badania w fizyce zacz\u0119\u0142y uwidacznia\u0107 nowy obraz rzeczywisto\u015bci materialnej. Sam Heisenberg w jednym ze swoich wyk\u0142ad\u00f3w tak sformu\u0142owa\u0142 wy\u0142aniaj\u0105c\u0105 si\u0119 dychotomi\u0119 nowych bada\u0144:<\/p>\n

\u201eDo tej pory zawsze wierzyli\u015bmy w star\u0105 koncepcj\u0119 Demokryta, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna sparafrazowa\u0107 zdaniem: Na pocz\u0105tku by\u0142a cz\u0105stka (…) ale by\u0107 mo\u017ce w og\u00f3le nie by\u0142o najmniejszych cz\u0105stek, kt\u00f3rych ju\u017c nie mo\u017cna podzieli\u0107 ( …). Jaki by\u0142 zatem pocz\u0105tek? Prawo natury, matematyka, symetria? Na pocz\u0105tku by\u0142a symetria. To zabrzmia\u0142o jak filozofia Platona w \u2018Timajosie\u2019.\u201d <\/em>[1]<\/p>\n

Dla Demokryta budulcem materii by\u0142y male\u0144kie cz\u0105steczki, atomy, ma\u0142e niepodzielne kawa\u0142ki niewidzialnej materii, kt\u00f3re tworzy\u0142y widzialny \u015bwiat. Ta idea by\u0142a podstaw\u0105 materialistycznego \u015bwiatopogl\u0105du \u015bwiata zachodniego. Wraz z odkryciem \u015bwiata subatomowego pogl\u0105d ten uleg\u0142 powolnej transformacji. Nowe wyniki bada\u0144 wykaza\u0142y, \u017ce atom w rzeczywisto\u015bci nie sk\u0142ada si\u0119 z jednorodnej substancji, ale jest w du\u017cej mierze pusty. Opracowano koncepcj\u0119 atomu jako uk\u0142adu planetarnego sk\u0142adaj\u0105cego si\u0119 z j\u0105dra atomowego i elektron\u00f3w kr\u0105\u017c\u0105cych wok\u00f3\u0142 tego j\u0105dra. Okaza\u0142o si\u0119 jednak, \u017ce rzeczywisto\u015b\u0107 tego \u201ema\u0142ego \u015bwiata\u201d jest znacznie bardziej zagadkowa i paradoksalna, ni\u017c wynika\u0142oby to z tej koncepcji.<\/p>\n

Atomy to ma\u0142e uk\u0142ady planetarne<\/strong><\/p>\n

Fizyk i matematyk Arnold Sommerfeld postrzega\u0142 atomy jako ma\u0142e uk\u0142ady planetarne. J\u0105dro atomowe stanowi centrum, a elektrony poruszaj\u0105 si\u0119 po ustalonych orbitach wok\u00f3\u0142 tego j\u0105dra. Jednym z pierwszych zada\u0144 m\u0142odego Heisenberga jako studenta fizyki by\u0142o znalezienie matematycznego wyra\u017cenia opisuj\u0105cego orbity elektron\u00f3w. Jednak matematyczne wzory Heisenberga ca\u0142kowicie nie pasowa\u0142y pogl\u0105d\u00f3w Sommerfelda. W obliczeniach, a p\u00f3\u017aniej w fizyce eksperymentalnej, rozwin\u0105\u0142 si\u0119 pogl\u0105d, \u017ce \u200b\u200bmateria ma swego rodzaju dwoist\u0105 natur\u0119. Obliczenia Heisenberga doprowadzi\u0142y do \u200b\u200bkontrowersyjnego wniosku, \u017ce zamiast orbit elektronowych istniej\u0105 prawdopodobie\u0144stwa przebywania elektron\u00f3w w atomie. Same elektrony pojawiaj\u0105 si\u0119 dopiero w momencie obserwacji. Albert Einstein sprawdzi\u0142 obliczenia Heisenberga i przekona\u0142 si\u0119 o ich bezb\u0142\u0119dno\u015bci, ale mimo tego nie m\u00f3g\u0142 zaakceptowa\u0107 interpretacji m\u0142odego Heisenberga.<\/p>\n

Tymczasem nawet te cz\u0105stki atom\u00f3w sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 z jeszcze mniejszych cz\u0105stek i mog\u0105 ulega\u0107 dalszemu rozpadowi. A nawet to nie stanowi\u0142o pe\u0142ni rzeczywisto\u015bci.<\/p>\n

Nowe odkrycia w badaniach nad natur\u0105 \u015bwiat\u0142a i inne podej\u015bcia matematyczne potwierdzi\u0142y za\u0142o\u017cenia Heisenberga. Idea atom\u00f3w jako najmniejszych niepodzielnych sfer materii uleg\u0142a zmianie. Przestrze\u0144 i czas zosta\u0142y zwi\u0105zane now\u0105 relacj\u0105 w teorii wzgl\u0119dno\u015bci Einsteina. Zgodnie z klasyczn\u0105 greck\u0105 filozofi\u0105 przyrody w przestrzeni istnia\u0142a \u201esubstancja\u201d por\u00f3wnywana do wody, w kt\u00f3rej zmiany zachodz\u0105 w spos\u00f3b ci\u0105g\u0142y w czasie. Od teraz jest to pole kwantowe, kt\u00f3re wykazuje zupe\u0142nie inne w\u0142a\u015bciwo\u015bci, ni\u017c mo\u017cna to przewidzie\u0107 w oparciu o fizyk\u0119 klasyczn\u0105.<\/p>\n

\u015awiat powstaje dzi\u0119ki obserwacji<\/strong><\/p>\n

Opieraj\u0105c si\u0119 na tym, eksperymenty my\u015blowe, kt\u00f3re zas\u0142yn\u0119\u0142y jako \u201ekot Schr\u00f6dingera\u201d, zakwestionowa\u0142y trwa\u0142o\u015b\u0107 naszej materialnej rzeczywisto\u015bci. By\u0142y to jednak tylko eksperymenty my\u015blowe bez wp\u0142ywu na rzeczywisto\u015b\u0107, kt\u00f3rej do\u015bwiadczamy na co dzie\u0144. Analizuj\u0105c kwantow\u0105 teori\u0119 pola, fizycy zacz\u0119li wierzy\u0107, \u017ce s\u0105 to pola sk\u0142adaj\u0105ce si\u0119 z nieokre\u015blonego stanu czystej potencjalno\u015bci. Pola kwantowe nie s\u0105 materi\u0105 w powszechnym rozumieniu, ale sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 z tzw. \u201ewirks\u201d (jednostek rzeczywisto\u015bci, dzia\u0142ania \u2013 przyp. t\u0142um), jak nazwa\u0142 je student Heisenberga Hans Peter D\u00fcrr. W ten spos\u00f3b fizyka cz\u0105stek sta\u0142a si\u0119 fizyk\u0105 oddzia\u0142ywa\u0144.<\/p>\n

Wed\u0142ug Heisenberga pojawienie si\u0119 materii by\u0142o zwi\u0105zane z oczekiwaniem i obserwacj\u0105 cz\u0142owieka. Pole potencjalnej substancji materializuje si\u0119 w rzeczywist\u0105 substancj\u0119 zgodnie z oczekiwaniami obserwatora. W ten spos\u00f3b staje si\u0119 obserwowalne w eksperymencie, przynajmniej na poziomie p\u00f3l kwantowych. By\u0107 mo\u017ce ten wgl\u0105d rzuca nowe \u015bwiat\u0142o na ide\u0119 indyjskich filozof\u00f3w, kt\u00f3rzy opisuj\u0105 nasz \u015bwiat jako \u015bwiat iluzoryczny, jako maj\u0119.<\/p>\n

W widzialnym dla nas \u015bwiecie oczekiwanie r\u00f3wnie\u017c zdaje si\u0119 kszta\u0142towa\u0107 rzeczywisto\u015b\u0107, jednak tutaj z wi\u0119ksz\u0105 inercj\u0105. Budowle, takie jak Piramida w Gizie, kt\u00f3ra do dzi\u015b jest miejscem pielgrzymek i stanowi tajemnic\u0119 ludzkiej dzia\u0142alno\u015bci, znane ju\u017c by\u0142y w staro\u017cytno\u015bci daleko poza ich granicami. Ich rzeczywisto\u015b\u0107 ma w sobie co\u015b niemal ponadczasowego. Pokazuje, \u017ce cz\u0142owiek i ukszta\u0142towana przez niego materia s\u0105 ze sob\u0105 od bardzo dawna \u015bci\u015ble powi\u0105zane i maj\u0105 d\u0142ug\u0105, burzliw\u0105 histori\u0119, nie tylko namacaln\u0105, ale tak\u017ce filozoficzn\u0105. Kulturowe pomniki dzia\u0142alno\u015bci cz\u0142owieka mog\u0105 cz\u0119sto oddzia\u0142ywa\u0107 na cz\u0142owieka i jego \u015bwiat przez tysi\u0105ce lat.<\/p>\n

Na pocz\u0105tku by\u0142a symetria<\/strong><\/p>\n

Presokratycy rozwijali swoje filozofie w oparciu o zmys\u0142owo-organiczn\u0105 percepcj\u0119 natury. Ich obrazy struktury \u015bwiata wywodzi\u0142y si\u0119 w du\u017cej mierze bezpo\u015brednio z obserwacji natury zmys\u0142ami zewn\u0119trznymi i wewn\u0119trznymi. Wiedza o rzeczywisto\u015bci, kt\u00f3ra si\u0119 rozwin\u0119\u0142a na podstawie tych obserwacji, pozostawa\u0142a zrozumia\u0142a dla ka\u017cdego, kto potrafi\u0142 we w\u0142a\u015bciwy spos\u00f3b pos\u0142ugiwa\u0107 si\u0119 swoimi narz\u0105dami zmys\u0142\u00f3w. Wraz z Platonem i jego \u015bwiatem idei dominuj\u0105ce sta\u0142o si\u0119 my\u015blenie, kt\u00f3re znalaz\u0142o swoje miejsce obok naturalnej obserwacji filozoficznej. Dla Platona podstaw\u0105 materii nie by\u0142y ma\u0142e kule, ale si\u0142y. Przypisa\u0142 on cztery podstawowe si\u0142y \u017cywio\u0142om ziemi, wody, powietrza i ognia, a ka\u017cdemu z nich podstawow\u0105 bry\u0142\u0119 plato\u0144sk\u0105, symetri\u0119. Dla przyk\u0142adu ogniowi odpowiada piramida, a ziemi sze\u015bcian.<\/p>\n

Nowsza fizyka do pewnego stopnia nawi\u0105zuje do tej idei. Jest to fizyka oddzia\u0142ywania. Obserwuj\u0105c grup\u0119 ludzi dotychczas skupiano si\u0119 na pojedynczym cz\u0142owieku, analizie jego lub jej wygl\u0105du, anatomii i postaci. Nauka pyta\u0142a o schemat i \u201dsubstancj\u0119\u201d cia\u0142. Natomiast zgodnie z \u201enow\u0105 fizyk\u0105\u201d to interakcja pomi\u0119dzy lud\u017ami jest interesuj\u0105ca. To, co uwidacznia si\u0119 poprzez wymian\u0119 mi\u0119dzy nimi i to, czy mo\u017ce istnieje jaki\u015b \u201eplan\u201d, prawo, kt\u00f3re mo\u017ce opisa\u0107 rozw\u00f3j takiej interakcji. Plan ten opiera si\u0119 by\u0107 mo\u017ce na pewnych symetriach, kt\u00f3re dzia\u0142aj\u0105 jak prawa natury. W celu dok\u0142adniejszego zbadania tych interakcji, matematyka abstrakcyjna zast\u0105pi\u0142a naturalne rozwa\u017cania filozoficzne.<\/p>\n

Abstrakcja<\/strong><\/p>\n

Platon swoim my\u015bleniem otworzy\u0142 drzwi do abstrakcji, do obszar\u00f3w zamkni\u0119tych dla zmys\u0142owego postrzegania. Matematyka jest instrumentem, kt\u00f3ry stara si\u0119 uzmys\u0142owi\u0107 prawa tego \u015bwiata. Jest w stanie pokaza\u0107 osobie rozumiej\u0105cej jej j\u0119zyk, co dzieje si\u0119 w obszarach, kt\u00f3re nie s\u0105 ju\u017c dost\u0119pne dla percepcji zmys\u0142owo-organicznej. Niekt\u00f3rzy matematycy s\u0105 mocno przekonani o tym, \u017ce sam B\u00f3g jest \u201ematematykiem\u201d.<\/p>\n

Niekt\u00f3rzy uwa\u017caj\u0105 jednak, \u017ce ta droga mo\u017ce okaza\u0107 si\u0119 niebezpieczna. Johann Wolfgang von Goethe przeciwstawia\u0142 si\u0119 badaniom za pomoc\u0105 abstrakcji matematycznej, kt\u00f3r\u0105 wykorzystywa\u0142 na przyk\u0142ad Isaac Newton. Goethe uwa\u017ca\u0142, \u017ce abstrakcyjna \u015bcie\u017cka jest zbyt niebezpieczna. Werner Heisenberg, z racji intensywnych bada\u0144 nad dzie\u0142ami Goethego, by\u0142 r\u00f3wnie\u017c krytyczny wobec abstrakcji. Musia\u0142 jednak zda\u0107 sobie spraw\u0119, \u017ce ze wzgl\u0119du na historyczny rozw\u00f3j nauki nie by\u0142o w tym momencie powrotu do oczekiwa\u0144 Goethego wobec ludzko\u015bci.<\/p>\n

Odkrycie rozszczepienia j\u0105der atomowych bardzo szybko doprowadzi\u0142o do zrzucenia pierwszych dw\u00f3ch bomb atomowych. Tu uwidoczni\u0142 si\u0119 ca\u0142y dylemat abstrakcyjnej nauki wykorzystywanej przez ludzi, kt\u00f3rzy nie pojmuj\u0105 g\u0142\u0119bi tego, co robi\u0105. Heisenberg zosta\u0142 skonfrontowany z pytaniem naukowca o win\u0119.<\/p>\n

Nauka w wiecznym strumieniu wiedzy<\/strong><\/p>\n

Niebezpiecze\u0144stwo abstrakcji polega na tym, \u017ce odkrycia w nauce stwarzaj\u0105 mo\u017cliwo\u015bci, dzi\u0119ki kt\u00f3rym ludzko\u015b\u0107 mo\u017ce sama siebie zniszczy\u0107. Werner Heisenberg wiedzia\u0142, jak zapobiec budowie bomby atomowej w czasach narodowego socjalizmu.<\/p>\n

Po d\u0142ugiej dyskusji z kolegami nie by\u0142 w stanie rozstrzygn\u0105\u0107 kwestii winy. Widzia\u0142 nauk\u0119 w jej dynamice i historii jako niezale\u017cny nurt rozwoju, w kt\u00f3rym naukowiec zanurza si\u0119 w pewnym okre\u015blonym czasie i z kt\u00f3rego wydostaje si\u0119 ponownie wraz ze swoj\u0105 \u015bmierci\u0105.<\/p>\n

Za tym nurtem rozwoju prawda dzia\u0142a jako si\u0142a lub mo\u017cliwo\u015b\u0107, o czym Heisenberg wspomnia\u0142 w swoich pismach filozoficznych w pewnym momencie swoich oblicze\u0144 dotycz\u0105cych teorii kwant\u00f3w:<\/p>\n

\u201eTwierdzenie o energii sprawdzi\u0142o si\u0119 we wszystkich z nich, wi\u0119c nie mog\u0142em ju\u017c d\u0142u\u017cej w\u0105tpi\u0107 w brak matematycznej sprzeczno\u015bci, co implikowa\u0142o sp\u00f3jno\u015b\u0107 mechaniki kwantowej. Na pocz\u0105tku by\u0142em g\u0142\u0119boko zaniepokojony. Mia\u0142em wra\u017cenie, \u017ce patrz\u0119 przez powierzchni\u0119 zjawisk atomowych w g\u0142\u0105b podstawy niesamowitego wewn\u0119trznego pi\u0119kna i prawie przyprawi\u0142o mnie to o zawr\u00f3t g\u0142owy, gdy pomy\u015bla\u0142em, \u017ce mam teraz pod\u0105\u017ca\u0107 za tym bogactwem struktur matematycznych, kt\u00f3re natura roz\u0142o\u017cy\u0142a przede mn\u0105 tam w dole\u201d. <\/em>[2]<\/p>\n

Mistyk Jacob B\u00f6hme pisze w swojej ksi\u0105\u017cce Aurora oder die Morgenr\u00f6te im Aufgang<\/em> (Aurora czyli Jutrzenka o poranku), \u017ce 15 minut zag\u0142\u0119biania si\u0119 w duchowe t\u0142o uczy cz\u0142owieka wi\u0119cej ni\u017c ca\u0142y tok studi\u00f3w uniwersyteckich. W takich momentach cz\u0142owiek rozpoznaje si\u0142y, kt\u00f3re spajaj\u0105 \u015bwiat w jego najg\u0142\u0119bszym rdzeniu.<\/p>\n

Formu\u0142a \u015bwiata<\/strong><\/p>\n

Podobna wewn\u0119trzna wizja mog\u0142a sk\u0142oni\u0107 Wernera Heisenberga do pracy nad jednolit\u0105 teori\u0105 materii (\u201cformu\u0142a \u015bwiata\u201d – przyp.t\u0142um.), zw\u0142aszcza w ostatnich latach \u017cycia. Opieraj\u0105c si\u0119 na idei Platona, \u017ce \u200b\u200bca\u0142a materia podlega prawom matematycznym, szuka\u0142 on sposobu na matematyczne po\u0142\u0105czenie teorii wzgl\u0119dno\u015bci i fizyki kwantowej.<\/p>\n

Mo\u017ce to by\u0107 wynikiem pola kwantowego, pierwotn\u0105 podstaw\u0105 nauki, kt\u00f3rej Werner Heisenberg by\u0142 oddany. Widzia\u0142 w nim potencja\u0142, by wyrosn\u0105\u0107 ponad ten \u015bwiat. By\u0107 mo\u017ce taki impuls osi\u0105ga kulminacj\u0119 w mitologicznym \u015bnie o \u015bwicie nowego \u015bwiata, w kt\u00f3rym zostanie przezwyci\u0119\u017cone niebezpiecze\u0144stwo wszelkiej abstrakcji.<\/p>\n

________________________________________<\/p>\n

Literatura:<\/strong><\/p>\n

Platon, Timajos<\/em>.<\/p>\n

Heisenberg, Werner, Gesammelte Werke, Band III: Der Teil und das Ganze, Gespr\u00e4che im Umkreis der Atomphysik; Die Tendenz zur Abstraktion in der modernen Kunst und Wissenschaft<\/em> (Dzie\u0142a zebrane, tom III: Cz\u0119\u015b\u0107 i ca\u0142o\u015b\u0107, Rozmowy o fizyce atomu; Tendencja do abstrakcji w sztuce wsp\u00f3\u0142czesnej i nauce), Monachium 1985.<\/p>\n

________________________________________<\/p>\n

[1] Heisenberg, Werner, Der Teil und das Ganze<\/em> (Cz\u0119\u015b\u0107 i ca\u0142o\u015b\u0107), Monachium 1969, E-Book, 9. wydanie 2012, s. 387 i nast.<\/p>\n

[2] Heisenberg, Werner, Der Teil und das Ganze (Cz\u0119\u015b\u0107 i ca\u0142o\u015b\u0107), Monachium 1969, E-Book, 9. wydanie 2012, s. 183 i nast.<\/p>\n

Istnieje polskie wydanie ksi\u0105\u017cki Heisenberga „Cz\u0119\u015b\u0107 i ca\u0142o\u015b\u0107. Rozmowy o fizyce atomu”, t\u0142um. Kazimierz Napi\u00f3rkowski, wyd. Pa\u0144stwowy Instytut Wydawniczy, 1987.<\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false},"author":920,"featured_media":13664,"template":"","meta":{"_acf_changed":false},"tags":[],"category_":[110094],"tags_english_":[],"class_list":["post-91821","logon_article","type-logon_article","status-publish","has-post-thumbnail","hentry","category_-science-pl"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/logon.media\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/logon_article\/91821","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/logon.media\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/logon_article"}],"about":[{"href":"https:\/\/logon.media\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/logon_article"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/logon.media\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/920"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/logon.media\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/13664"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/logon.media\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=91821"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/logon.media\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=91821"},{"taxonomy":"category_","embeddable":true,"href":"https:\/\/logon.media\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/category_?post=91821"},{"taxonomy":"tags_english_","embeddable":true,"href":"https:\/\/logon.media\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags_english_?post=91821"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}