{"id":91789,"date":"2021-05-08T12:21:30","date_gmt":"2021-05-08T12:21:30","guid":{"rendered":"https:\/\/logon.media\/logon_article\/don-kichot-metafora-sciezki\/"},"modified":"2021-05-08T12:21:30","modified_gmt":"2021-05-08T12:21:30","slug":"don-kichot-metafora-sciezki","status":"publish","type":"logon_article","link":"https:\/\/logon.media\/pl\/logon_article\/don-kichot-metafora-sciezki\/","title":{"rendered":"Don Kichot, metafora \u015bcie\u017cki"},"content":{"rendered":"

Kilka lat temu mia\u0142em intuicj\u0119 dotycz\u0105c\u0105 znaczenia Iliady<\/em> i Odysei<\/em>, dw\u00f3ch dzie\u0142, kt\u00f3re towarzyszy\u0142y mi przez ca\u0142e \u017cycie: nagle przysz\u0142o mi do g\u0142owy, \u017ce Iliada<\/em>, \u015bwiat wojny troja\u0144skiej, ze wszystkimi bohaterami i bogami oraz nieustannym szcz\u0119kiem metalu, reprezentuje \u015bwiat taki, jaki jest, z kosmicznymi si\u0142ami, kt\u00f3re wp\u0142ywaj\u0105 na jego bieg, nieub\u0142agany bieg przeznaczenia. Odyseja<\/em>, kt\u00f3ra jest tak naprawd\u0119 ksi\u0105\u017ck\u0105 wsp\u00f3\u0142czesn\u0105, mia\u0142aby przedstawia\u0107, po przera\u017caj\u0105cym poznaniu \u015bwiata, w kt\u00f3rym cz\u0142owiek jest \u201e\u017cyty\u201d, inn\u0105 drog\u0119 Odyseusza, powr\u00f3t do nie\u015bmiertelnej ja\u017ani, do pierwotnej ojczyzny, Itaki, gdzie od tylu lat czeka na niego Penelopa, jego dusza. Jest to powr\u00f3t, kt\u00f3ry ka\u017cda istota ludzka, po oczyszczeniu si\u0119 przez nieko\u0144cz\u0105ce si\u0119 do\u015bwiadczenia, musi uczyni\u0107, by powr\u00f3ci\u0107 do \u017ar\u00f3d\u0142a, do boskiej istoty.<\/p>\n

Zawsze te\u017c zastanawia\u0142em si\u0119 nad wizj\u0105 Cervantesa, kiedy pisa\u0142 Don Kichota. Nigdy nie mia\u0142em w\u0105tpliwo\u015bci co do jego talentu, hojno\u015bci, idealizmu, m\u0105dro\u015bci; co do jego przejrzystego, ironicznego, pe\u0142nego wsp\u00f3\u0142czucia pisarstwa. Ale bardziej ni\u017c sama kuchnia, zawsze umyka\u0142 mi smak tej pracy. Poza literackimi \u017ar\u00f3d\u0142ami i interpretacjami, kt\u00f3rych poszukiwanie nie ustaje, szuka\u0142em innego znaczenia. Nie jako powie\u015bci komicznej, romantycznej, czy meta-tw\u00f3rczej, kt\u00f3r\u0105 ona jest, ale jej ukrytego znaczenia: tego, co odkrywa przed nami prawdziw\u0105 istot\u0119 cz\u0142owieka.<\/p>\n

Geniusz tego dzie\u0142a i monumentalna lawina krytycznych komentarzy przes\u0142oni\u0142y wiele rzeczy, kt\u00f3re powinny by\u0107 przes\u0142oni\u0119te; i by\u0142y.<\/p>\n

W ten sam spos\u00f3b zawsze zastanawia\u0142em si\u0119 nad Shakespearem, kt\u00f3rego spojrzenie wydawa\u0142o mi si\u0119 jak przezroczysty kryszta\u0142, tak \u017ce wydaje si\u0119, i\u017c ca\u0142y tw\u00f3rczy podmiot znikn\u0105\u0142: za sztukami Shakespeara nie ma nikogo, nie ma ego, kt\u00f3re mog\u0142oby si\u0119 pokaza\u0107, jest tylko lustro, kt\u00f3re pokazuje postacie i sytuacje. I wielka lingwistyczna kreacja, kt\u00f3ra zmieni\u0142a j\u0119zyk angielski w epoce el\u017cbieta\u0144skiej.<\/p>\n

Wr\u00f3\u0107my jednak do Cervantesa. Pewnego pi\u0119knego dnia, jak to si\u0119 zdarzy\u0142o z dzie\u0142ami Homera, \u015bwiat\u0142o nieco rozb\u0142ys\u0142o i wyczu\u0142em og\u00f3lny sens przychodzenia i odchodzenia Rycerza Sm\u0119tnego Oblicza i jego giermka Sancho.<\/p>\n

Og\u00f3lnie rzecz bior\u0105c, wydaje mi si\u0119, \u017ce Don Kichot jest dzie\u0142em o drodze: mam na my\u015bli drog\u0119 wewn\u0119trzn\u0105, drog\u0119 \u015bwiadomo\u015bci, kt\u00f3ra post\u0119puje, rozszerza si\u0119 i przekszta\u0142ca, ale nigdy nie traci z oczu swojego celu: zrozumienia jedno\u015bci i harmonii stworzenia. Zosta\u0142o to przedstawione w jego dyskursie o Z\u0142otym Wieku przed zdumionymi pasterzami, prostymi istotami, kt\u00f3rym tajemnica zosta\u0142a objawiona, jak pasterzom w Betlejem. Dzie\u0142o to ods\u0142ania ezoteryczny idealizm renesansu, kt\u00f3ry emanuje ze \u015bwiata klasycznego, z jego hermetycznymi i orientalnymi implikacjami. Nie zapominajmy, \u017ce Cervantes przypisuje sobie tylko t\u0142umaczenie dzie\u0142a niejakiego Cide\u2019a Hamete\u2019a Benengueli, autora arabskiego. \u015awiat arabski jest wci\u0105\u017c bardzo blisko Hiszpanii; nie min\u0119\u0142y dwa wieki od jego ostatecznej kl\u0119ski, a jeszcze za \u017cycia Cervantesa w Grenadzie i Lewancie hiszpa\u0144skim trwaj\u0105 maureta\u0144skie rebelie. A w ca\u0142ym basenie Morza \u015ar\u00f3dziemnego istnieje „zagro\u017cenie ze strony Turk\u00f3w”. Cervantes walczy jako \u017co\u0142nierz pod Lepanto i przez osiem lat jest przetrzymywany w niewoli w Algierze.<\/p>\n

Don Kichot trzykrotnie wyrusza w drog\u0119. Za drugim razem towarzyszy mu Sancho, kt\u00f3rego \u017cona zgodzi\u0142a si\u0119 na to, \u017ceby m\u00f3g\u0142 zarobi\u0107. Sancho jest przyziemny, materialistyczny i rozs\u0105dny, jest ogromn\u0105 pomoc\u0105 dla Don Kichota we wszystkich jego nieszcz\u0119\u015bciach. Jest on, w sensie symbolicznym, drug\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 nas samych, tym, co nazywamy ego lub naturaln\u0105 \u015bwiadomo\u015bci\u0105, kt\u00f3ra musi zadba\u0107 o przetrwanie i podstawowe potrzeby. Bez niego droga nie by\u0142aby mo\u017cliwa, poniewa\u017c r\u00f3\u017ca musi wyrasta\u0107 z do\u0142u, z naturalnej \u015bwiadomo\u015bci, kt\u00f3ra w najlepszym wypadku rozumie i wsp\u00f3\u0142pracuje.<\/p>\n

Poprzez Don Kichota i Sancho, Cervantes sprowadza prowansalski mit rycerski na ziemi\u0119, poniewa\u017c to w\u0142a\u015bnie z ziemi trzeba zrozumie\u0107 tajemnice tego, co na g\u00f3rze, i tego, co na dole. Mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce u Cervantesa mit rycerski staje si\u0119 cia\u0142em i wychodzi na drogi; nieustannie pokazuje si\u0119 nam nie to, jacy powinni\u015bmy by\u0107, ale jacy jeste\u015bmy: Parsifal reprezentuje u kresu swej podr\u00f3\u017cy idea\u0142 bez skazy, bez p\u0119kni\u0119\u0107; Don Kichot upada raz po raz: rycerskie kanony zostaj\u0105 porzucone i pozostaje tylko droga. W ten spos\u00f3b Cervantes odnajduje nowoczesno\u015b\u0107 za mentalno\u015bci\u0105 \u015bredniowiecza.<\/p>\n

Wr\u00f3\u0107my jednak do naszej tezy.<\/p>\n

Je\u015bli we\u017amiemy pod uwag\u0119 to, co w g\u00f3rze, wertykalne, co zst\u0119puje z gwiazd, i to, co na dole, co idzie po linii horyzontalnej, Don Kichot podejmuje trzeci\u0105 drog\u0119: idzie w\u0142asn\u0105 drog\u0105. Dlatego trzykrotnie wyrusza, aby do\u015bwiadczy\u0107 tego, co przeczyta\u0142, i aby \u017cy\u0107 we w\u0142asnym ciele.<\/p>\n

Poniewa\u017c to, co g\u0142osi z wylewn\u0105 elokwencj\u0105, jest czym\u015b nieszablonowym dla ludzkiej mentalno\u015bci, Cervantes musi stworzy\u0107 posta\u0107 „szalon\u0105”. Tylko szaleniec, jak dziecko, \u0142\u0105czy si\u0119 bezpo\u015brednio z prawd\u0105 i jest w stanie zaoferowa\u0107 nam prawd\u0119, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna zignorowa\u0107 lub „wybaczy\u0107”, poniewa\u017c pochodzi ona od postaci, kt\u00f3ra straci\u0142a rozum, kt\u00f3ra porzuci\u0142a konwencje przestrzeni i czasu i wkroczy\u0142a w niesko\u0144czone horyzonty wieczno\u015bci.<\/p>\n

Don Kichot po ka\u017cdej przygodzie le\u017cy pobity, zbola\u0142y, zdezorientowany. I nie mog\u0142o by\u0107 inaczej, bo w ka\u017cdym wyczynie stawa\u0142 przed wewn\u0119trznym duchem, kt\u00f3ry zamyka drog\u0119 do rozwoju \u015bwiadomo\u015bci. Ka\u017cda przeszkoda pokazuje b\u0142\u0105d w postrzeganiu, a dotyczy to nas wszystkich, i do\u015bwiadczaj\u0105c go, wychodzimy zdezorientowani, a potem, by\u0107 mo\u017ce, bardziej o\u015bwieceni.<\/p>\n

Powiedzmy, \u017ce wiatraki mog\u0105 reprezentowa\u0107 eon przeznaczenia lub wieczny powr\u00f3t, ko\u0142o samsary, kt\u00f3re obraca si\u0119 samo w sobie i obraca wszystko, co pojawia si\u0119 wok\u00f3\u0142 niego; ale tak\u017ce miele pszenic\u0119, niezb\u0119dny pokarm: ca\u0142a lekcja alchemii, \u015bwiadomo\u015bci, kt\u00f3ra \u017cywi si\u0119 i ro\u015bnie w konfrontacji z czynem. Natomiast stada s\u0105 plemienn\u0105 \u015bwiadomo\u015bci\u0105 konwencji, najbardziej zwierz\u0119c\u0105 \u015bwiadomo\u015bci\u0105. W ten spos\u00f3b Cervantes przedstawia szereg zagadek dotycz\u0105cych ewolucji \u015bwiadomo\u015bci; w miar\u0119 rozwoju narracji droga nabiera sensu, a bohater ulega przemianie.<\/p>\n

Podobnie jak jego wielkie idea\u0142y \u2013 Amadis z Walii, Tirant Bia\u0142y, Parsifal, rycerze z cyklu arturia\u0144skiego \u2013 Don Kichot musi przeby\u0107 swoj\u0105 drog\u0119. W przeciwnym razie wszystkie te idealistyczne fanfary by\u0142yby bezu\u017cyteczne. Idea musi zosta\u0107 wprowadzona w \u017cycie, aby mog\u0142a przynie\u015b\u0107 owoce, rozja\u015bni\u0107 zrozumienie i wznie\u015b\u0107 dusz\u0119.<\/p>\n

W rzeczy samej, tylko szaleniec – niestety, szaleni mi\u0142o\u015bnicy sufizmu – m\u00f3g\u0142by zaakceptowa\u0107 tytaniczny wysi\u0142ek wyzwolenia duszy. Idealistyczna wola daje si\u0142\u0119 mitowi i ka\u017ce my\u015ble\u0107 o si\u0142ach innych ni\u017c czysto ludzkie, by stawi\u0107 czo\u0142o gigantom i armiom. Z mitem wolno\u015bci wi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 bowiem si\u0142y wolno\u015bci; droga przywo\u0142uje si\u0142y drogi.<\/p>\n

Co ciekawe, po powrocie, gdy jeszcze dochodzi do siebie po drugiej wyprawie, b\u0119d\u0105c jeszcze w odosobnieniu, w obliczu og\u00f3lnego strachu, Don Kichot odpowiada swoim przyjacio\u0142om, ksi\u0119dzu i cyrulikowi, \u017ce zagro\u017cenie ze strony Turka zostanie za\u017cegnane przez obecno\u015b\u0107 wi\u0119kszej liczby b\u0142\u0119dnych rycerzy na \u015bwiecie. To znaczy, dzi\u0119ki wi\u0119kszej liczbie ludzi ze \u015bwiadomo\u015bci\u0105, kt\u00f3ra jako jedyna naprawd\u0119 mo\u017ce rozwi\u0105za\u0107 problemy. I to nie tyle przez ich niszczycielsk\u0105 si\u0142\u0119, ale przez obecno\u015b\u0107 ich \u015bwiat\u0142a w \u015bwiecie, kt\u00f3re niweluje i rozpuszcza konflikty.<\/p>\n

Nie b\u0119dziemy m\u00f3wi\u0107 o nawr\u00f3conym \u017bydzie, \u017co\u0142nierzu, je\u0144cu w Algierze, poborcy podatkowym na ziemiach Kordoby i Sewilli, o wi\u0119zieniu, mi\u0142ostkach… Chocia\u017c te do\u015bwiadczenia wype\u0142ni\u0142y \u017cycie, kt\u00f3re doprowadzi\u0142o do powstania arcydzie\u0142a, kt\u00f3re zawsze jest czym\u015b wi\u0119cej, ni\u017c nam si\u0119 wydawa\u0142o.<\/p>\n

Don Kichot umiera kiedy jego szale\u0144stwo si\u0119 ko\u0144czy, mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce oczy\u015bci\u0142 swoje serce poprzez dzia\u0142anie i umiera w spokoju, nie dzi\u0119ki temu, \u017ce odzyska\u0142 zdrowy rozs\u0105dek, ale dzi\u0119ki temu, \u017ce przeszed\u0142 swoj\u0105 drog\u0119, drog\u0119 inicjacji, drog\u0119 rycerzy Graala.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":13563,"template":"","meta":{"_acf_changed":false},"tags":[],"category_":[110119],"tags_english_":[],"class_list":["post-91789","logon_article","type-logon_article","status-publish","has-post-thumbnail","hentry","category_-zeitgeist-pl"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/logon.media\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/logon_article\/91789","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/logon.media\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/logon_article"}],"about":[{"href":"https:\/\/logon.media\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/logon_article"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/logon.media\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/logon.media\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/13563"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/logon.media\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=91789"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/logon.media\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=91789"},{"taxonomy":"category_","embeddable":true,"href":"https:\/\/logon.media\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/category_?post=91789"},{"taxonomy":"tags_english_","embeddable":true,"href":"https:\/\/logon.media\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags_english_?post=91789"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}