Termin \u201ehermetyka\u201d obejmuje ca\u0142y szereg tekst\u00f3w pisanych po grecku i po \u0142acinie, przypisywanych mitycznemu Hermesowi Trismegistosowi.<\/p>\n
W swoim najstarszym znaczeniu s\u0142owo \u201ehermetyzm\u201d wywodzi si\u0119 od greckiego imienia egipskiego boga Thota, oznaczaj\u0105cego \u201epos\u0142a\u0144ca\u201d, \u201et\u0142umacza\u201d lub \u201ezwiastuna bog\u00f3w\u201d. Dla Egipcjan Hermes-Thot, jako b\u00f3g m\u0105dro\u015bci, reprezentowa\u0142 serce Ra, a my znajdujemy go uosobionego w micie Ozyrysa jako pisarza i w\u0142adc\u0119 Maat (Sprawiedliwo\u015bci i Kosmicznego Porz\u0105dku), z g\u0142ow\u0105 ibisa.<\/p>\n
Jednak hermetyczne teksty, jak wykaza\u0142 uczony Isaak Casaubon w 1614 r., pochodz\u0105 z Aleksandrii z II i III wieku. Wed\u0142ug Casaubona teksty te \u0142\u0105czy\u0142y magi\u0119 i astrologi\u0119 z filozofi\u0105 greck\u0105 i chrze\u015bcija\u0144sk\u0105, wi\u0119c nie mog\u0142y by\u0107 napisane przez m\u0119drca ze staro\u017cytnego Egiptu. Takie podej\u015bcie zada\u0142o coup de<\/em> gr\u00e2ce <\/em>\u201ehermetykom\u201d, kt\u00f3re to teksty od tego momentu by\u0142y uwa\u017cane za fa\u0142szerstwo.<\/p>\n Bez w\u0105tpienia Isaak Casaubon mia\u0142 racj\u0119, gdy\u017c s\u0105 to teksty r\u00f3\u017cnych mistrz\u00f3w, przypisywane na znak szacunku Hermesowi. Jednak nadal s\u0105 one przesi\u0105kni\u0119te naukami inicjacyjnymi przekazywanymi w \u201edomach \u017cycia\u201d przy staro\u017cytnych \u015bwi\u0105tyniach egipskich, cho\u0107 przefiltrowanymi przez greck\u0105 m\u0105dro\u015b\u0107.<\/p>\n „Corpus Hermeticum”<\/em><\/strong><\/p>\n Istniej\u0105 dowody hermetycznej literatury z pierwszych wiek\u00f3w przed nasz\u0105 er\u0105, jak w przypadku podr\u0119cznika astrologicznego \u201eSalmeschoianaka<\/em>\u201d (oko\u0142o II i I wieku p.n.e.), przypisywanego Nechepo i Petosirisowi (jednemu z pi\u0119ciu wielkich arcykap\u0142an\u00f3w Thota w Hermopolis Magna), czy \u201eLiber Hermetis<\/em>\u201d (\u201eKsi\u0119ga Hermesa\u201d), z kt\u00f3rej zachowa\u0142 si\u0119 tylko jeden r\u0119kopis, przechowywany w Bibliotece Brytyjskiej \u2013 Codex Harleianus \u2013 z 1431 r., prawdopodobnie kopia r\u0119kopisu z VI lub VII wieku n.e. Jego tre\u015b\u0107 wywodzi si\u0119 z astrologii praktykowanej w \u015bwi\u0105tyniach egipskich na pocz\u0105tku II wieku p.n.e.).<\/p>\n Strabon (po\u0142owa I wieku p.n.e. do ok. 20 r.n.e.), w swoim dziele \u201eGeografia<\/em>\u201d, opisuj\u0105c Egipt, wskazuje, \u017ce w Heliopolis pokazano mu rezydencje kap\u0142an\u00f3w oraz szko\u0142y Platona i Eudoksosa, twierdz\u0105c, \u017ce obaj filozofowie sp\u0119dzili 13 lat z kap\u0142anami egipskimi (XVII 1,29). Twierdzi r\u00f3wnie\u017c, \u017ce kap\u0142ani tebscy, uwa\u017cani za najm\u0105drzejszych filozof\u00f3w i astronom\u00f3w, wywodzili swoj\u0105 m\u0105dro\u015b\u0107 od Hermesa: \u201ePrzypisuj\u0105 Hermesowi znajomo\u015b\u0107 tego gatunku<\/em>\u201d (XVII, 1,46).<\/p>\n To jednak Plutarch (46-120 n.e.), grecki filozof i kap\u0142an Apolla w Delfach, jest pierwszym klasycznym autorem, kt\u00f3ry odwo\u0142uje si\u0119 do ksi\u0105g Hermesa w swoim traktacie \u201eO Izydzie i Ozyrysie<\/em>\u201d:<\/p>\n \u201eW tak zwanych Ksi\u0119gach Hermesa znajduje si\u0119 przekaz dotycz\u0105cy \u015bwi\u0119tych imion, w kt\u00f3rym imi\u0119 Horusa nadano pot\u0119dze kieruj\u0105cej biegiem s\u0142o\u0144ca \u2026\u201d[1]<\/a>.<\/p>\n Znaczenie nauk hermetycznych w\u015br\u00f3d neoplatonik\u00f3w jest widoczne na pocz\u0105tku ksi\u0119gi I \u201eDe Mysteriis Aegyptiorum<\/em>\u201d (\u201eO misteriach egipskich\u201d) greckiego filozofa Jamblicha z Chalkis (druga po\u0142owa III wieku – ok. 330 r.), kt\u00f3ry pisze, \u017ce jego filozofi\u0119 nale\u017cy interpretowa\u0107 \u201ezgodnie ze staro\u017cytnymi stelami Hermesa, kt\u00f3rymi Platon ju\u017c wcze\u015bniej, a Pitagoras po przeczytaniu ich w ca\u0142o\u015bci, u\u017cywali do tworzenia swojej filozofii\u201d. I dodaje: \u201e[teksty] kr\u0105\u017c\u0105ce pod imieniem Hermesa zawieraj\u0105 pogl\u0105dy hermetyczne, cho\u0107 cz\u0119sto wyra\u017cane s\u0105 w j\u0119zyku filozof\u00f3w; w rzeczywisto\u015bci zosta\u0142y przepisane z j\u0119zyka egipskiego przez osoby niemaj\u0105ce do\u015bwiadczenia w filozofii<\/em>\u201d. (Jamblich, „O misteriach egipskich<\/em>„).<\/p>\n Takie stwierdzenie potwierdza pogl\u0105d, \u017ce chocia\u017c \u201ehermetyki\u201d, kt\u00f3re przetrwa\u0142y do dzi\u015b, pochodz\u0105 ze staro\u017cytnego \u015bwiata helle\u0144skiego, to nadal s\u0105 naukami wywodz\u0105cymi si\u0119 z inicjacyjnych szk\u00f3\u0142 egipskich.<\/p>\n W pierwszych wiekach naszej ery ksi\u0119gi Hermesa Trismegistosa zyska\u0142y wielki autorytet w Ko\u015bciele Rzymskim. Na przyk\u0142ad Laktancjusz w „Divinae institutiones<\/em>” (\u201ePodstawy nauki Bo\u017cej\u201d) (dzie\u0142o w siedmiu ksi\u0119gach, nad kt\u00f3rym zacz\u0105\u0142 pracowa\u0107 ok. 304 r.n.e., w kt\u00f3rym demaskuje zasady doktryny chrze\u015bcija\u0144skiej) szeroko pos\u0142uguje si\u0119 cytatami z autor\u00f3w klasycznych, zw\u0142aszcza Cycerona i Wergiliusza, a tak\u017ce z \u201eWyroczni sybilli\u0144skich<\/em>\u201d i z \u201eCorpus Hermeticum<\/em>\u201d. Co ciekawe, rzadko cytuje Bibli\u0119. Laktancjusz uwa\u017ca Hermesa Trismegistosa (wraz z wyroczniami Sybilli) za poprzednika chrze\u015bcija\u0144stwa. Z kolei Klemens Aleksandryjski (po\u0142owa II w., pocz\u0105tek III w. n.e.) w swoim dziele \u201eStromata<\/em>\u201d, opr\u00f3cz odniesienia do r\u00f3\u017cnych form wr\u00f3\u017cbiarstwa, nawi\u0105zuje do serii ksi\u0105g astrologicznych (42 tomy) napisanych przez Hermesa Trismegistosa, a tak\u017ce do innych hermetycznych pism u\u017cywanych podczas egipskiej procesji kultu. Filozof i teolog Pedro Abelardo (1079-1142) posuwa si\u0119 nawet do stwierdzenia, \u017ce \u200b\u200bHermes \u201ebez pomocy Objawienia, ale dzi\u0119ki u\u017cyciu rozumu, pozna\u0142 Boga, a nawet Tr\u00f3jc\u0119\u201d (\u201eTheologia summi boni<\/em>\u201d).<\/p>\n W pierwszych wiekach naszej ery ksi\u0119gi Hermesa Trismegistosa zyska\u0142y wielki autorytet w Ko\u015bciele Rzymu. Na przyk\u0142ad Laktancjusz w \u201eInstytucjach Boskich\u201d (opracowanych w siedmiu ksi\u0119gach, zacz\u0105\u0142 komponowa\u0107 oko\u0142o roku 304 n.e., w kt\u00f3rych demaskuje zasady doktryny chrze\u015bcija\u0144skiej) szeroko pos\u0142uguje si\u0119 cytatami z autor\u00f3w klasycznych, zw\u0142aszcza Cycerona i Wergiliusza, tak\u017ce z Wyrocznie Sybilli\u0144skie i \u201eCorpus Hermeticum\u201d.<\/p>\n \u201eHermetyka\u201d w \u015bredniowieczu i renesansie<\/em><\/strong><\/p>\n Po atakach Augustyna z Hippony na hermetyzm w \u201ePa\u0144stwie Bo\u017cym<\/em>\u201d zainteresowanie naukami Hermesa zmala\u0142o, cho\u0107 p\u0142omie\u0144 podtrzymywany by\u0142 w ma\u0142ych bizanty\u0144skich kr\u0119gach filozoficznych, \u0142\u0105cz\u0105cych Hermesa z Idrysem czy biblijnym Henochem.<\/p>\n W XII wieku masowe pojawienie si\u0119 w Europie tekst\u00f3w plato\u0144skich spowodowa\u0142o, \u017ce niewielka grupa autor\u00f3w (Tomasz z Akwinu, Albert Wielki, Thierry de Chartres, Vincent de Beauvais…) zwr\u00f3ci\u0142a si\u0119 z zainteresowaniem w stron\u0119 tekst\u00f3w hermetycznych, chocia\u017c hermetyzm przyszed\u0142 do Europy wraz z upadkiem Konstantynopola w 1453 roku i wynikaj\u0105cym z tego wygnaniem m\u0119drc\u00f3w, g\u0142\u00f3wnie do W\u0142och. Wraz z m\u0119drcami pojawi\u0142a si\u0119 te\u017c ca\u0142a seria hermetycznych ksi\u0105g.<\/p>\n Do czas\u00f3w renesansu jedyn\u0105 ksi\u0119g\u0105 Hermesa kr\u0105\u017c\u0105c\u0105 po Europie by\u0142 \u201eAsklepios<\/em>\u201d, kt\u00f3rego liczne egzemplarze po \u0142acinie istnia\u0142y co najmniej od XII wieku.<\/p>\n Oko\u0142o 1460 roku, za po\u015brednictwem agenta wys\u0142anego przez Kosm\u0119 Medyceusza w poszukiwaniu staro\u017cytnych r\u0119kopis\u00f3w, do Florencji dociera grecki tekst z Macedonii, przypisywany Hermesowi Trismegistosowi. Zawiera\u0142 on kopie traktat\u00f3w I do XIV \u201eCorpus Hermeticum<\/em>\u201d (obecnie Laurentianus<\/em> LXXI 33 A). W\u0142oski humanista Marsilio Ficino na zlecenie swego patrona Kosmy Medyceusza przet\u0142umaczy\u0142 je na \u0142acin\u0119. Ficino postrzega te 14 hermetycznych traktat\u00f3w jako rozdzia\u0142y dzie\u0142a, kt\u00f3re nazwa\u0142 \u201ePoimandr\u00e9s<\/em>\u201d. P\u00f3\u017aniej Richard Reitsentein w swojej wersji \u201ePoimandr\u00e9sa<\/em>\u201d uku\u0142 nazw\u0119 \u201eCorpus Herm\u00e9ticum<\/em>\u201d.<\/p>\n Hermes Trismegistos by\u0142 postrzegany przez humanist\u00f3w rangi Marsilio Ficino lub Pico de Mir\u00e1ndola jako wz\u00f3r m\u0119drca, przekaziciela i odnowiciela \u015bwi\u0119tej wiedzy ezoterycznej, jako depozytariusz wiedzy przodk\u00f3w (przed powszechnym potopem), sprzyjaj\u0105cej ods\u0142oni\u0119ciu niewidzialnych \u015bwiat\u00f3w i przebudzeniu prawdziwej boskiej istoty cz\u0142owieka poprzez potr\u00f3jn\u0105 alchemiczn\u0105 transmutacj\u0119 \u015bwiadomo\u015bci. R\u00f3wnie\u017c jako istota zdolna do o\u017cywienia utraconego chrze\u015bcija\u0144skiego ezoteryzmu.<\/p>\n W tym sensie reprezentowa\u0142 on duchow\u0105 si\u0142\u0119 zdoln\u0105 do transmutacji duszy i spowodowania wewn\u0119trznego odrodzenia poprzez Wiedz\u0119 (nie intelekt, kt\u00f3ry przynosi tylko wiedz\u0119 cz\u0119\u015bciow\u0105), zaczynaj\u0105c od tego, \u017ce Wiedz\u0119 mo\u017cna osi\u0105gn\u0105\u0107 jedynie przez zanurzenie w \u201ekraterze\u201d pe\u0142nym boskich si\u0142, do czego nawi\u0105zuje \u201eCorpus Hermeticum<\/em>\u201d.<\/p>\n <\/p>\n