{"id":90541,"date":"2020-05-13T15:14:57","date_gmt":"2020-05-13T15:14:57","guid":{"rendered":"https:\/\/logon.media\/logon_article\/patrzac-na-hieronima-boscha-patrzysz-na-siebie-czesc-1\/"},"modified":"2020-05-13T15:14:57","modified_gmt":"2020-05-13T15:14:57","slug":"patrzac-na-hieronima-boscha-patrzysz-na-siebie-czesc-1","status":"publish","type":"logon_article","link":"https:\/\/logon.media\/pl\/logon_article\/patrzac-na-hieronima-boscha-patrzysz-na-siebie-czesc-1\/","title":{"rendered":"Patrz\u0105c na Hieronima Boscha patrzysz na siebie \u2013 cz\u0119\u015b\u0107 1"},"content":{"rendered":"

Nikt nie powinien si\u0119 dziwi\u0107, \u017ce za ka\u017cdym razem rozpoznaje wsp\u00f3\u0142czesno\u015b\u0107 w obrazach Hieronima Boscha (~ 1450-1516). Dzie\u0142a tego utalentowanego artysty z po\u0142udniowej Holandii cz\u0119sto bole\u015bnie ujawniaj\u0105 to, co w cz\u0142owieku jest zawsze obecne: strach, \u017ce wewn\u0119trzne \u017cycie oka\u017ce si\u0119 ca\u0142kowicie puste, \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce wszystko jest beznadziejnie nietrwa\u0142e, i wiedz\u0119 o tym, \u017ce ludzkie pragnienia niepohamowanego upojenia zmieniaj\u0105 nas w dziwol\u0105gi. Nic dziwnego, \u017ce jeden z jego najbardziej znanych analityk\u00f3w zauwa\u017ca:<\/p>\n

\n

Bosch jest urodzonym pesymist\u0105, kt\u00f3ry przewiduje, \u017ce na ko\u0144cu czasu rozczarowany B\u00f3g zamyka Ksi\u0119g\u0119 Stworzenia!<\/em><\/p>\n<\/blockquote>\n

Ale czy tak jest? Ten pesymistyczny wniosek ignoruje w duchowym sensie perspektywiczne cechy tw\u00f3rczo\u015bci Boscha. W jego cz\u0119sto dziwacznych obrazach d\u0105\u017cenie ducha i walka, jak\u0105 cz\u0142owiek poszukuj\u0105cy toczy w \u017cyciu codziennym, s\u0105 niemal wsz\u0119dzie obecne, w zawoalowany spos\u00f3b. To wprawia\u0142o w zak\u0142opotanie wielu ekspert\u00f3w, jakby potykali si\u0119 o siebie nawzajem. M\u00f3wiono, \u017ce Bosch jest magikiem, pobo\u017cnym katolikiem, adamit\u0105, katarem i r\u00f3\u017cokrzy\u017cowcem. Jakakolwiek by\u0142aby prawda, jedna rzecz jest niepodwa\u017calna: Bosch prowadzi do wewn\u0105trz. Patrz\u0105c na jego dzie\u0142a, do\u015bwiadczamy tego, co powiedzia\u0142 s\u0142ynny czternastowieczny flamandzki mistyk Jan van Ruusbroec:<\/p>\n

\n

Kim jeste\u015bmy, to widzimy; co widzimy, tym jeste\u015bmy.<\/em><\/p>\n<\/blockquote>\n

Rzeczywi\u015bcie, po kilku minutach obserwowania dzie\u0142a mimowolnie wzdychasz:<\/p>\n

\n

Hieronimie, czy to nie o mnie chodzi?<\/em><\/p>\n<\/blockquote>\n

Hieronim lub, jak nazywaj\u0105 go Holendrzy, Jeroen Bosch, urodzi\u0142 si\u0119 jako Jheronimus van Aken w roku 1450 (lub 1451?) na po\u0142udniu Holandii w mie\u015bcie \u2018s-Hertogenbosch (Ksi\u0105\u017c\u0119ce lasy), zwanym potocznie Den Bosch (Lasy). Nigdy nie opu\u015bci\u0142 swojego rodzinnego miasta. Czuj\u0105c oddech Inkwizycji na plecach mieszka\u0142 tam i pracowa\u0142 a\u017c do \u015bmierci 9 sierpnia 1516 roku. Oko\u0142o 1500 roku zacz\u0105\u0142 u\u017cywa\u0107 nazwiska Bosch, nazwy swojego miejsca zamieszkania. Niewiele o nim wiemy. By\u0142 cz\u0142onkiem Stowarzyszenia \u0141ab\u0119dzich Braci i po\u015br\u00f3d innych zachowa\u0142o si\u0119 takie zdanie napisane przez niego:<\/p>\n

\n

Ubogi to duch, kt\u00f3ry zawsze zaczyna od tego, co ju\u017c zosta\u0142o wymy\u015blone, a nigdy od tego, co jeszcze trzeba wymy\u015bli\u0107.<\/em><\/p>\n<\/blockquote>\n

Prawdopodobnie ma to oznacza\u0107 misj\u0119, kt\u00f3r\u0105 mistrz malarski Hieronim Bosch chcia\u0142 przekaza\u0107 uczniom. Stowarzyszenie \u0141ab\u0119dzich Braci by\u0142o presti\u017cowym klubem dygnitarzy, kt\u00f3rzy w ka\u017cdy wtorek chodzili razem na Nieszpory do kaplicy, a potem spo\u017cywali obfite kolacje. To niezwyk\u0142e, \u017ce nale\u017ca\u0142 do miejskiej, religijnej elity \u015bwieckich! Ostatecznie odrzuci\u0142 duchownych i autorytety ko\u015bcielne. Przekonujemy si\u0119 o tym, gdy przyjrzymy si\u0119 bli\u017cej Kuszeniu \u015awi\u0119tego Antoniego<\/em>. Widzimy tu kap\u0142ana, przystrojonego w \u015bwi\u0144ski pysk, czytaj\u0105cego z niebieskiej, magicznej ksi\u0119gi, a inspiracje do jego kazania sugeruj\u0105 mu demony.<\/p>\n

\"Pig\"<\/p>\n

R\u00f3j owad\u00f3w opuszcza jego podbrzusze. Wy\u017carta dziura w szacie ujawnia jego prawdziw\u0105 posta\u0107: ropiej\u0105cy, krwawi\u0105cy szkielet. Jak to mo\u017cliwe, \u017ce Bosch nigdy nie zosta\u0142 aresztowany przez Inkwizycj\u0119? Cotygodniowa wizyta Boscha w miejscowym stowarzyszeniu wydaje si\u0119 by\u0107 jego sposobem na ekonomiczne utrzymanie si\u0119 jako krypto-katolik i prowadzenie interes\u00f3w. To nie by\u0142o takie niezwyk\u0142e. Gnostycy od drugiego wieku a\u017c do czasu bogomi\u0142\u00f3w do XV wieku w\u0142\u0105cznie uczestniczyli zewn\u0119trznie we wszystkich spotkaniach z panuj\u0105cym Ko\u015bcio\u0142em, a swoj\u0105 prawdziw\u0105 wiar\u0119 i przekonania wyznawali w nocnym zaciszu. Bosch znajdowa\u0142 cisz\u0119 i spok\u00f3j w swojej pracowni, gdzie m\u00f3g\u0142 spotyka\u0107 i rozwija\u0107 swoj\u0105 prawdziw\u0105 istot\u0119 w ciszy swojego serca.<\/p>\n

Wr\u00f3\u0107 wreszcie do domu <\/strong><\/p>\n

Przyjrzyjmy si\u0119 teraz kilku jego dzie\u0142om:<\/p>\n

– Zaczniemy od Wozu z sianem<\/em>. \u015awiat jest zasadniczo chory, staje si\u0119 to jasne od pierwszego wejrzenia. Ewa wie, \u017ce jest naga i ze zdumieniem patrzy z lewego skrzyd\u0142a tryptyku na w\u00f3z z sianem. \u015awiat, jak Bosch go widzi i przedstawia, jest opanowany przez chciwo\u015b\u0107, \u017c\u0105dz\u0119 bogactwa i po\u017c\u0105dania.<\/p>\n

\"Haywain\"<\/p>\n

Siano oznacza tutaj z\u0142ote pieni\u0105dze, posiadanie, materi\u0119. W\u0142adze pod\u0105\u017caj\u0105 za wozem z pozoru majestatycznie, ale z chciwo\u015bci\u0105: papie\u017c na bia\u0142ym koniu i cesarz na br\u0105zowym wa\u0142achu. Ludzie ci nie zdaj\u0105 sobie sprawy, \u017ce ich chciwo\u015b\u0107 sko\u0144czy si\u0119 w piekle, poniewa\u017c w\u00f3z jest ci\u0105gni\u0119ty przez diab\u0142y. A w piekle, na prawym skrzydle, trwa nieustanna budowa. Na sianie \u015bpiewaj\u0105 i graj\u0105 na lutni. W krzakach para zakochanych. Diabe\u0142, jak zawsze obecny, nosi tiar\u0119 papie\u017ca. I nikt nie zwraca uwagi na patrz\u0105cego z g\u00f3ry Chrystusa…poza jednym anio\u0142em!<\/p>\n

– Po zamkni\u0119ciu tryptyku ukazuje si\u0119 W\u0119drowiec<\/em>. Widzimy nieco zm\u0119czonego m\u0119\u017cczyzn\u0119 w znoszonym ubraniu z koszem na plecach. Kiedy patrzymy na kszta\u0142t obrazu, to wygl\u0105da to tak, jakby Bosch chcia\u0142 postawi\u0107 przed nami lustro. To spojrzenie … jakby si\u0119 waha\u0142, widzimy zw\u0105tpienie. Jakby zadawa\u0142 sobie pytanie: \u201eCzy post\u0119puj\u0119 w\u0142a\u015bciwie?\u201d. Za nim widzimy dom rozpusty i patrz\u0105c\u0105 po\u017c\u0105dliwie kobiet\u0119. Wspieraj\u0105c si\u0119 na kiju, w\u0119drowiec idzie naprz\u00f3d nie patrz\u0105c w przysz\u0142o\u015b\u0107. Czy ten kij – jak to cz\u0119sto bywa \u2013nie jest symbolem wiary w siebie i w swoj\u0105 przysz\u0142o\u015b\u0107? Czy w\u0119drowiec jest got\u00f3w porzuci\u0107 czas ziemskich rozkoszy?<\/p>\n

\"Pedler\"<\/p>\n

Ma dwa r\u00f3\u017cne buty: jeden, kt\u00f3ry pozwala mu p\u00f3j\u015b\u0107 w \u015bwiat, i drugi, kt\u00f3ry zak\u0142ada si\u0119 w atmosferze domowego ciep\u0142a. \u201eWr\u00f3\u0107 wreszcie do domu\u201d, m\u00f3wi\u0105. Musi to by\u0107 cz\u0142owiek bogaty w do\u015bwiadczenie, patrz\u0105c na jego siwe w\u0142osy. Czy tym w\u0119drowcem nie jest sam Hieronim Bosch? Czy nie jestem nim ja? Cz\u0142owiek na rozdro\u017cu, pielgrzym, taki jak ja i ty, poszukiwacz, kt\u00f3ry podsumowa\u0142 swoje \u017cycie i stoi teraz przed decyduj\u0105cym nast\u0119pnym krokiem.<\/p>\n

Referencje: <\/strong><\/p>\n

Artyku\u0142 zosta\u0142 cz\u0119\u015bciowo zaczerpni\u0119ty z ksi\u0105\u017cki \u201eJeroen Bosch, wijsheid-schrijver met beelden\u201d, Rozekruis Pers, Haarlem 2016<\/p>\n","protected":false},"author":923,"featured_media":8747,"template":"","meta":{"_acf_changed":false},"tags":[],"category_":[110081],"tags_english_":[],"class_list":["post-90541","logon_article","type-logon_article","status-publish","has-post-thumbnail","hentry","category_-livingpast-pl"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/logon.media\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/logon_article\/90541","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/logon.media\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/logon_article"}],"about":[{"href":"https:\/\/logon.media\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/logon_article"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/logon.media\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/923"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/logon.media\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/8747"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/logon.media\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=90541"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/logon.media\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=90541"},{"taxonomy":"category_","embeddable":true,"href":"https:\/\/logon.media\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/category_?post=90541"},{"taxonomy":"tags_english_","embeddable":true,"href":"https:\/\/logon.media\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags_english_?post=90541"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}