Sztuka to odwieczny romans mi\u0119dzy pi\u0119knem a besti\u0105. Ka\u017cdy, kto zadaje pytanie o prawd\u0119, nieuchronnie trafia na kultur\u0119. W niej odzwierciedla si\u0119 walka, walka o prawd\u0119 w sztuce, nauce i religii. Z ka\u017cd\u0105 now\u0105 er\u0105 zmienia si\u0119 kulturowe zwierciad\u0142o, kt\u00f3re ukazuje prawd\u0119. Czasami jasn\u0105 i jednoznaczn\u0105 w ca\u0142ym swoim pi\u0119knie, niezniekszta\u0142con\u0105, czasem felietonistyczn\u0105, powierzchown\u0105 niczym w wykrzywionym zwierciadle, niespokojn\u0105 i znudzon\u0105, poszukuj\u0105c\u0105 g\u0142\u0119bi i sensu.<\/p>\n
Prawda, dobro i pi\u0119kno<\/strong><\/p>\n Platon by\u0142 pierwszym filozofem, kt\u00f3ry rozwin\u0105\u0142 utopi\u0119 pa\u0144stwa. Szuka\u0142 pa\u0144stwa idealnego, kt\u00f3re umo\u017cliwi\u0142oby ludziom rozwini\u0119cie ich najg\u0142\u0119bszego duchowego i utopijnego potencja\u0142u. Optymalne warunki rozwoju cia\u0142a, umys\u0142u i duszy powinny sprawi\u0107, \u017ce prawda, dobro i pi\u0119kno b\u0119d\u0105 w cz\u0142owieku \u201ewidzialne\u201d. W swoich tekstach po\u015bwi\u0119conych tej utopii opisuje idealne warunki dla zdrowego rozwoju ludzko\u015bci.<\/p>\n Dobro, prawda i pi\u0119kno s\u0105 korzeniami podstawowych warto\u015bci dzisiejszego rozwoju kulturowego, a jednocze\u015bnie s\u0105 w swej najg\u0142\u0119bszej istocie ideami w sensie Platona. Platon szuka\u0142 sposob\u00f3w, aby odbicie tych idei uczyni\u0107 widzialnym. W swoich licznych uwagach porusza problem polegaj\u0105cy na tym, \u017ce nie mo\u017cna tych idei uchwyci\u0107 bezpo\u015brednio. Zawsze pozostaj\u0105 one dla cz\u0142owieka idea\u0142ami.<\/p>\n Kultur\u0119 mo\u017cna uzna\u0107 za wyraz tych trzech idei plato\u0144skich. Prawda skupia si\u0119 na nauce, dobro w sensie \u201ejedynego dobra\u201d ma swoje korzenie w filozofii i etyce, a pi\u0119kno jest \u015bci\u015ble zwi\u0105zane ze sztuk\u0105. Paracelsus w r\u00f3\u017cnych momentach swojej pracy wskazywa\u0142, \u017ce na tym \u015bwiecie nic nie jest jednostronne. Wszystko jest z\u0142o\u017cone. Tak wi\u0119c w sztuce najwi\u0119ksz\u0105 jej cz\u0119\u015bci\u0105 jest rzeczywi\u015bcie \u201epi\u0119kno\u201d, ale \u201eprawda\u201d i \u201edobro\u201d s\u0105 r\u00f3wnie\u017c jej cz\u0119\u015bciami sk\u0142adowymi.<\/p>\n Utopijne pa\u0144stwo Platona mia\u0142o umo\u017cliwi\u0107 cz\u0142owiekowi, poprzez jego \u017cycie w g\u0142\u0119bi swej w\u0142asnej istoty, bezpo\u015brednie dostrze\u017cenie i wdro\u017cenie tych idei. Filozofi\u0119, kt\u00f3ra prowadzi do tego punktu, a tym samym do zupe\u0142nie nowego postrzegania, Platon opisuje s\u0142owami: \u201eO\u015bwiadczamy, \u017ce zwr\u00f3cenie si\u0119 duszy od pewnego rodzaju nocnego dnia do prawdziwego dnia, to znaczy do tego wznoszenia si\u0119, kt\u00f3re prowadzi do bycia, jest prawdziw\u0105 filozofi\u0105\u201d. Tym zdaniem opisuje on r\u00f3wnie\u017c swoj\u0105 s\u0142ynn\u0105 do dzi\u015b przypowie\u015b\u0107 o jaskini. Ta filozofia jest pod r\u00f3\u017cnymi postaciami cz\u0119\u015bci\u0105 ka\u017cdego obszaru kulturowego.<\/p>\n Platon i pi\u0119kno<\/strong><\/p>\n \u201eSztuki pi\u0119kne\u201d odgrywaj\u0105 szczeg\u00f3ln\u0105 rol\u0119 w pa\u0144stwie Platona. Uwa\u017ca\u0142 on, \u017ce \u201epi\u0119kno\u201d kszta\u0142tuje dusz\u0119, \u017ce \u201ewszystko, co muzyczne, musi ko\u0144czy\u0107 si\u0119 mi\u0142o\u015bci\u0105 do pi\u0119kna\u201d. Sztuki pi\u0119kne maj\u0105 inny wp\u0142yw na kszta\u0142towanie i rozw\u00f3j duszy. W utopii muzyka by\u0142a najpot\u0119\u017cniejszym instrumentem, poniewa\u017c oddzia\u0142uje ona bezpo\u015brednio na dusz\u0119. W muzyce dusza do\u015bwiadcza \u015bwiat\u00f3w niebia\u0144skiego i ziemskiego jako przeplataj\u0105cych si\u0119 bez \u017cadnych ogranicze\u0144. Platon mia\u0142 bardziej zr\u00f3\u017cnicowane spojrzenie na sztuki wizualne i literatur\u0119. Dzie\u0142o sztuki mo\u017ce da\u0107 duszy wra\u017cenie absolutnego \u015bwiata idei. W okresie renesansu artysta Leonardo Da Vinci pisa\u0142 w swoich dziennikach: \u201eBoska natura sztuki malarza powoduje, \u017ce jego duch przekszta\u0142ca si\u0119 w obraz ducha boskiego\u201d. Je\u015bli dzie\u0142o sztuki jest tworzone w tym duchu, efekt zawsze pojawia si\u0119 poza organiczn\u0105 percepcj\u0105 zmys\u0142ow\u0105.<\/p>\n Ale ju\u017c w dyskursie filozofii greckiej pogl\u0105d na \u201epi\u0119kno\u201d do\u015bwiadcza pewnej polaryzacji. Podczas gdy dla Platona i filozofa Plotyna (kt\u00f3ry \u017cy\u0142 oko\u0142o 600 lat po Platonie), odwieczny duch, \u201eJeden\u201d ukazywa\u0142 si\u0119 organicznej percepcji zmys\u0142owej w \u201epi\u0119knie\u201d, dla pitagorejczyk\u00f3w objawia\u0142 si\u0119 w przekazywanej przez zmys\u0142y harmonicznej mierze wszystkich rzeczy. W rozwoju swoich dzie\u0142 sztuki Leonardo Da Vinci poszukiwa\u0142 harmonijnego wsp\u00f3\u0142dzia\u0142ania obu tych perspektyw.<\/p>\n Ot\u00f3\u017c pi\u0119kno, jak rozumia\u0142 Platon, nie mo\u017ce by\u0107 ani bezpo\u015brednio postrzegane, ani racjonalnie do\u015bwiadczane. Pi\u0119kno jest idea\u0142em, blaskiem, kt\u00f3ry dostrzega dusza. Tego blasku nie mo\u017cna ju\u017c przypisa\u0107 samej sztuce. Odnosi si\u0119 on do bezpo\u015bredniego poznania duszy. Przyrodnik rozpoznaje pi\u0119kno w podstawowych strukturach matematycznych lub geometrycznych. Artysta rozpoznaje je w kolorze, \u015bwietle, j\u0119zyku i muzyce.<\/p>\n Je\u015bli dusza chce dostrzec blask Absolutu, musi zaakceptowa\u0107 istot\u0119 Absolutu. Mo\u017ce ona jedynie poj\u0105\u0107 ducha, do kt\u00f3rego sama jest podobna. Ta dusza jest ca\u0142kowicie pierwotnym zwierciad\u0142em, w kt\u00f3rym \u015bwiat idei ukazuje si\u0119 bez zniekszta\u0142ce\u0144. Je\u015bli teraz zapytamy o osob\u0119, kt\u00f3ra ma tak\u0105 dusz\u0119, mo\u017cna j\u0105 scharakteryzowa\u0107 nast\u0119puj\u0105co: Prostota jest piecz\u0119ci\u0105 prawdy. Potrzebna jest prostota, kt\u00f3r\u0105 trzeba osi\u0105gn\u0105\u0107.<\/p>\n Sztuka i abstrakcja<\/strong><\/p>\n Je\u015bli przyjrzymy si\u0119 bli\u017cej rozwojowi kultury ostatniego p\u00f3\u0142tora wieku, mo\u017cemy nazwa\u0107 ten okres czasem abstrakcji dla nauki i sztuki. Biologia uzna\u0142a aminokwasy za podstawowe elementy budulcowe wszelkiego \u017cycia, a fizyka uzna\u0142a najmniejsze jednostki subatomowe, kt\u00f3re mog\u0105 pojawia\u0107 si\u0119 jako fale lub cz\u0105stki, za wst\u0119pn\u0105 podstawow\u0105 struktur\u0119. W sztuce formy rozp\u0142yn\u0119\u0142y si\u0119 w plamy koloru, jak w impresjonizmie, lub w podstawowe struktury geometryczne, jak w kubizmie. Nawet Platonowi nie by\u0142o obce poszukiwanie \u201eprostoty\u201d poprzez abstrakcj\u0119. Zdefiniowa\u0142 on bry\u0142y geometryczne jako podstawowe struktury kosmosu, kt\u00f3re do dzi\u015b znamy jako \u201ebry\u0142y plato\u0144skie\u201d. Tutaj r\u00f3wnie\u017c wydaje si\u0119 prawdziwe stwierdzenie, \u017ce prostota jest piecz\u0119ci\u0105 prawdy.<\/p>\n W dziedzinie technologii obecnie do\u015bwiadczamy, \u017ce ludzie w coraz wi\u0119kszym stopniu digitalizuj\u0105 swoje \u017cycie i maj\u0105 do czynienia z technologi\u0105, kt\u00f3ra wyros\u0142a z wysokiego poziomu abstrakcji matematycznej. Niewielu u\u017cytkownik\u00f3w jest w stanie zrozumie\u0107 podstawy tej technologii i ogranicza si\u0119 do jej u\u017cywania. Pod tym wzgl\u0119dem dusza \u017cyje w ciemnym zwierciadle, w kt\u00f3rym nie rozumie tego wszystkiego, co widzi, ale uczy si\u0119 reagowa\u0107 na to wraz z rosn\u0105cym do\u015bwiadczeniem.<\/p>\n Tutaj musimy zada\u0107 sobie pytanie, czy to, co widzi, jest po prostu \u201epi\u0119knem\u201d w zniekszta\u0142conym zwierciadle, czy te\u017c \u201ebrzydota\u201d mo\u017ce r\u00f3wnie\u017c ukaza\u0107 si\u0119 jako co\u015b niezale\u017cnego, \u017cywego i rzeczywistego. Szczeg\u00f3\u0142owe om\u00f3wienie tego zagadnienia wykracza poza zakres tego artyku\u0142u. Mo\u017cna jednak zaryzykowa\u0107 tez\u0119, \u017ce \u201ebrzydota\u201d powoli rozpuszcza si\u0119 wraz z rosn\u0105c\u0105 abstrakcj\u0105 lub uproszczeniem lub jawi si\u0119 jako wariacja \u201epi\u0119kna\u201d istniej\u0105cego w g\u0142\u0119bi. Prostota jest piecz\u0119ci\u0105 prawdy.<\/p>\n Pi\u0119kno jest domem, w kt\u00f3rym wszystko mo\u017ce si\u0119 rozwija\u0107: prawda i dobro. Jak m\u00f3wi Platon, to przede wszystkim dzi\u0119ki dobru mo\u017cna rozpozna\u0107 prawd\u0119.<\/p>\n