{"id":90366,"date":"2020-03-23T08:44:03","date_gmt":"2020-03-23T08:44:03","guid":{"rendered":"https:\/\/logon.media\/logon_article\/patrzac-na-hieronima-boscha-patrzysz-na-siebie-czesc-2\/"},"modified":"2020-03-23T08:44:03","modified_gmt":"2020-03-23T08:44:03","slug":"patrzac-na-hieronima-boscha-patrzysz-na-siebie-czesc-2","status":"publish","type":"logon_article","link":"https:\/\/logon.media\/pl\/logon_article\/patrzac-na-hieronima-boscha-patrzysz-na-siebie-czesc-2\/","title":{"rendered":"Patrz\u0105c na Hieronima Boscha patrzysz na siebie – cz\u0119\u015b\u0107 2"},"content":{"rendered":"

Id\u017a do cz\u0119\u015bci 1<\/a><\/p>\n

Szkocka badaczka Linda Harris [1] twierdzi, \u017ce by\u0142 on pod silnym wp\u0142ywem inspirowanych gnostycyzmem, dualistycznych idei bogomi\u0142\u00f3w i katar\u00f3w. Zaskakuj\u0105ce, ale mo\u017cemy znale\u017a\u0107 pewne wskaz\u00f3wki \u015bwiadcz\u0105ce o tym.<\/p>\n

– We\u017amy na przyk\u0142ad obraz \u015amier\u0107 i Sk\u0105piec<\/em>, na kt\u00f3rym przedstawiona jest dusza staj\u0105ca przed dokonaniem wyboru.<\/p>\n

\"Death<\/p>\n

Na pierwotnym szkicu do obrazu widoczny jest antropomorficzny krzy\u017c katarski. Wskazuje on na to, \u017ce z\u0142o na \u015bwiecie zostanie z mi\u0142o\u015bci\u0105 obj\u0119te przez dobro. W ostatecznej wersji obrazu ten krzy\u017c si\u0119 nie pojawia.<\/p>\n

– Obraz Leczenie g\u0142upoty<\/em> lub Wyci\u0119cie kamienia g\u0142upoty<\/em> r\u00f3wnie\u017c dostarcza pewnych wskaz\u00f3wek. Na obrazie widzimy napis: Meester snijt die keye ras. Mijne nameS lubbert das <\/em>(Mistrzu, wytnij ten kamie\u0144 raz, nazywam si\u0119 Lubbert Das)<\/em>. \u201eLubbert das”<\/em> (\u201ewykastrowany borsuk\u201d) by\u0142o okre\u015bleniem odznaczaj\u0105cych si\u0119 niezwyk\u0142\u0105 g\u0142upot\u0105 komicznych bohater\u00f3w dawnej literatury holenderskiej. W przypadku Lubberta Dasa „kamie\u0144 zostaje wyci\u0119ty”. \u201eWyci\u0119cie kamienia” by\u0142o \u015bredniowieczn\u0105 procedur\u0105 wydobywania z czaszki pacjenta \u201ekamienia szale\u0144stwa\u201d i dzi\u0119ki temu jego ca\u0142kowite uzdrowienie. To, co jest wycinane, jest tym, co konwencjonalni chrze\u015bcijanie uwa\u017caj\u0105 za g\u0142upot\u0119 \u2013 czym\u015b, na co nie ma miejsca w panuj\u0105cym Ko\u015bciele, a co jest duchowym potencja\u0142em cz\u0142owieka. Na obrazie widzimy, \u017ce nie jest to kamie\u0144, ale p\u0105czek lotosu, staro\u017cytny symbol duchowej \u015bwiadomo\u015bci, boskiego pierwotnego j\u0105dra w cz\u0142owieku.<\/p>\n

\"Cutting<\/p>\n

P\u0105czek jest jeszcze nierozwini\u0119ty i g\u0142upcowi Lubbertowi zostaje on usuni\u0119ty przez przedstawicieli Ko\u015bcio\u0142a. Jest tam niezauwa\u017cana przez nikogo kobieta z Ewangeli\u0105 Jana na g\u0142owie, kt\u00f3ra ma na sobie typowo katarski str\u00f3j. Widzimy te\u017c okr\u0105g\u0142y st\u00f3\u0142 podobny do grzyba, przypominaj\u0105cy ten u\u017cywany podczas katarskiej ceremonii consolamentum.<\/p>\n

– Na szkicu do obrazu W\u00f3z z sianem<\/em> widzimy z daleka tradycyjny krzy\u017c, ale tu\u017c za nim znajduje si\u0119 uniwersalny krzy\u017c \u015bwiat\u0142a obrazuj\u0105cy drog\u0119 zbawienia. Prawie identyczny krzy\u017c \u015bwiat\u0142a zdobi nagrobki bogomi\u0142\u00f3w w Sarajewie i w Radimlji w Bo\u015bni. Te bogomilskie nagrobki s\u0105 cz\u0119sto interpretowane jako zmartwychwstanie tego, co niezniszczalne. Nie mo\u017cna wykluczy\u0107, \u017ce Bosch odnosi si\u0119 do tego znaczenia w swoim krzy\u017cu \u015bwiat\u0142a.<\/p>\n

– Na pi\u0119knym obrazie zatytu\u0142owanym \u015aw. Krzysztof<\/em>, olbrzym Reprobus przenosi na ramionach Dzieci\u0105tko Jezus przez rzek\u0119 \u015bmierci z tego \u015bwiata na tamten.<\/p>\n

\"Christoforus\"<\/p>\n

W po\u0142owie drogi wykonanie zadania staje si\u0119 dla niego o wiele l\u017cejsze, gdy\u017c u\u015bwiadamia sobie, \u017ce niesie Jezusa: olbrzym Reprobus staje si\u0119 nios\u0105cym Chrystusa, czyli Christophorusem, Krzysztofem. Kolejne po\u0142\u0105czenie mi\u0119dzy dwoma \u015bwiatami u Boscha. Chocia\u017c dziecko pochodzi z pi\u0119knych teren\u00f3w, to jednak w oddali mo\u017cna dostrzec p\u0142on\u0105c\u0105 wiosk\u0119. Reprobus\/Krzysztof przenosi Jezusa do bezpiecznej „przystani” wspieraj\u0105c si\u0119 na swoim pielgrzymim kiju (symbol jego pocz\u0105tkuj\u0105cej wiary, czyli \u017cywej wiary, s\u0105dz\u0105c po tym, \u017ce kij zakwit\u0142) i b\u0119d\u0105c prowadzonym przez zakrwawion\u0105 ryb\u0119 zawieszon\u0105 na jego kiju: ryba (w j\u0119zyku starogreckim – ichthys) symbolizuje Chrystusa. ICHTHYS jest znakiem pierwszych chrze\u015bcijan, jako akrostych by\u0142 sednem przes\u0142ania biblijnego: I\u0113so\u00fbs Christ\u00f3s Theo\u00fb Hyi\u00f3s S\u014dt\u00e9r – Jezus Chrystus Boga Syn Zbawiciel. Motyw Krzysztofa r\u00f3wnie\u017c mo\u017cna znale\u017a\u0107 na nagrobkach bogomi\u0142\u00f3w. W topograficznej symbolice biblijnej bogomi\u0142\u00f3w neofita musia\u0142 bezpiecznie przekroczy\u0107 wzburzone Jezioro Galilejskie: jezioro to sta\u0142o si\u0119 symbolem ostatecznych turbulencji \u017cyciowych, kt\u00f3re nale\u017ca\u0142o pokona\u0107. Dopiero wtedy cz\u0142owiek m\u00f3g\u0142 dotrze\u0107 do Kafarnaum, miasta Pocieszyciela, po drugiej stronie jeziora. Zar\u00f3wno Bosch, jak i bogomi\u0142owie, musieli ukrywa\u0107 swoj\u0105 wiedz\u0119, przekazuj\u0105c j\u0105 w symbolach, kt\u00f3re by\u0142y zrozumia\u0142e tylko dla pokrewnych im dusz.<\/p>\n

Fakt, \u017ce Bosch zaoferowa\u0142 udr\u0119czonej ludzko\u015bci tak\u017ce niezawoalowan\u0105 wizj\u0119, jest najbardziej widoczny w panelu Wzniesienie b\u0142ogos\u0142awionych do raju<\/em>, przedstawiaj\u0105cym wznoszenie si\u0119 oczyszczonej, spersonifikowanej duszy w kierunku zbawczego, niezg\u0142\u0119bionego \u015bwiat\u0142a. Dusza w postawie modlitewnej, podtrzymywana przez anio\u0142y, jest prowadzona przez \u015bwietlisty tunel do raju.<\/p>\n

\"pilar<\/p>\n

Tak\u0105 sam\u0105 postaw\u0119 modlitewn\u0105 widzimy na obrazie Pokutuj\u0105cy \u015bw. Hieronim<\/em>, gdzie \u015bwi\u0119ty przedstawiony jest na \u201efilarze chwa\u0142y\u201d, w kt\u00f3rym dusza \u201eprzekracza\u201d r\u00f3\u017cne poziomy wszech\u015bwiata, aby dotrze\u0107 do bram krainy \u015awiat\u0142a. Ten proces wniebowst\u0105pienia duszy opisany jest w Wizji Izajasza<\/em>, spisanej podobno w klasztorze bogomi\u0142\u00f3w w Macedonii.<\/p>\n

Tak naprawd\u0119 nie musimy wiedzie\u0107, czy Hieronim Bosch by\u0142 \u201ep\u00f3\u017anym\u201d katarem lub bogomi\u0142em. To, \u017ce by\u0142 wtajemniczonym, jest bezdyskusyjne. Nie by\u0142o w przesz\u0142o\u015bci artysty, kt\u00f3ry mia\u0142by wi\u0119ksze prawo do tytu\u0142u maga lub wtajemniczonego, ni\u017c on. Natomiast jego najwi\u0119ksz\u0105 zas\u0142ug\u0105 jest to, \u017ce nawet po 500 latach nadal zach\u0119ca nas do autorefleksji i samopoznania. I w ten spos\u00f3b \u0142\u0105czy nas z klasyczn\u0105, uniwersaln\u0105 prawd\u0105:<\/p>\n

\n

Kto pozna\u0142 samego siebie, zna wszystko.<\/p>\n<\/blockquote>\n

________________________________<\/p>\n

Artyku\u0142 zosta\u0142 cz\u0119\u015bciowo zaczerpni\u0119ty z ksi\u0105\u017cki Jeroena Boscha, wijsheid-schrijver met beelden<\/em>, Rozekruis Pers, Haarlem 2016.<\/p>\n

[1] Lynda Harris, Secret Heresy of Hieronymus Bosch<\/em>, Floris Books, 1995.<\/p>\n","protected":false},"author":923,"featured_media":8226,"template":"","meta":{"_acf_changed":false},"tags":[],"category_":[110081],"tags_english_":[],"class_list":["post-90366","logon_article","type-logon_article","status-publish","has-post-thumbnail","hentry","category_-livingpast-pl"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/logon.media\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/logon_article\/90366","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/logon.media\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/logon_article"}],"about":[{"href":"https:\/\/logon.media\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/logon_article"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/logon.media\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/923"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/logon.media\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/8226"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/logon.media\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=90366"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/logon.media\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=90366"},{"taxonomy":"category_","embeddable":true,"href":"https:\/\/logon.media\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/category_?post=90366"},{"taxonomy":"tags_english_","embeddable":true,"href":"https:\/\/logon.media\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags_english_?post=90366"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}