{"id":89349,"date":"2019-01-11T14:42:19","date_gmt":"2019-01-11T14:42:19","guid":{"rendered":"https:\/\/logon.media\/logon_article\/sztuka-i-swiadomosc-jako-podroz-w-glab-siebie-czesc-3\/"},"modified":"2019-01-11T14:42:19","modified_gmt":"2019-01-11T14:42:19","slug":"sztuka-i-swiadomosc-jako-podroz-w-glab-siebie-czesc-3","status":"publish","type":"logon_article","link":"https:\/\/logon.media\/pl\/logon_article\/sztuka-i-swiadomosc-jako-podroz-w-glab-siebie-czesc-3\/","title":{"rendered":"Sztuka i \u015bwiadomo\u015b\u0107 jako podr\u00f3\u017c w g\u0142\u0105b siebie – cz\u0119\u015b\u0107 3"},"content":{"rendered":"

Sze\u015bcian<\/strong><\/p>\n

W indyjskim mie\u015bcie rze\u017abiarzy, Mahabalipuram, do dzi\u015b \u017cywa jest niezwyk\u0142a tradycja: wszystkie rze\u017aby wykuwane s\u0105 tam w granitowej kostce, podzielonej na osiem p\u00f3l (stosowana jest proporcja 3:5, zawieraj\u0105ca z\u0142oty podzia\u0142). Wed\u0142ug tej tradycji, wszech\u015bwiat jest sze\u015bcianem, w kt\u00f3rego centrum p\u0142onie ogie\u0144, a w ogniu tym ta\u0144czy bogini. (W systemie bry\u0142 plato\u0144skich, sze\u015bcian jest symbolem Ziemi).<\/p>\n

Wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie istnieje wiele muze\u00f3w sztuki, mieszcz\u0105cych si\u0119 w budynkach o kszta\u0142cie sze\u015bcianu. Miejmy nadziej\u0119, \u017ce w ich wn\u0119trzach r\u00f3wnie\u017c ta\u0144czy prawdziwa bogini!<\/p>\n

Obraz sze\u015bcianu, w kt\u00f3rym p\u0142onie ogie\u0144, w dramatyczny spos\u00f3b przekszta\u0142ci\u0142 si\u0119 w alarmuj\u0105cy symbol w elektrowni j\u0105drowej Fukushima, gdzie czysta forma sze\u015bcianu nie by\u0142a w stanie zapanowa\u0107 nad uwolnion\u0105 na Ziemi energi\u0105 s\u0142oneczn\u0105, kt\u00f3ra sta\u0142a si\u0119 niszczycielsk\u0105 energi\u0105.<\/p>\n

Dwana\u015bcie w\u0119z\u0142\u00f3w<\/strong><\/p>\n

W kompleksie \u015bwi\u0105ty\u0144 egipskich, w meksyka\u0144skich piramidach S\u0142o\u0144ca i Ksi\u0119\u017cyca, w staro\u017cytnych kr\u0119gach kamiennych Stonehenge i w wielu r\u00f3\u017cnych budynkach sakralnych Europy i Azji, odnajdujemy harmoni\u0119 proporcji i kompozycji. Staro\u017cytni mistrzowie nie budowali kieruj\u0105c si\u0119 swoim wyczuciem \u201ez brzucha\u201d. Obwi\u0105zywali brzuch sznurem z dwunastoma w\u0119z\u0142ami, dzi\u0119ki czemu mogli wszystko dok\u0142adnie zmierzy\u0107. Z pomoc\u0105 tego dwunastocz\u0119\u015bciowego \u201enarz\u0119dzia\u201d byli w stanie ustali\u0107 mi\u0119dzy innymi proporcje: tr\u00f3jk\u0105ta pitagorejskiego (3:4:5), z\u0142otego podzia\u0142u (5:8), czy podw\u00f3jnego kwiatu \u017cycia, z jego r\u00f3wnobocznymi, przenikaj\u0105cymi si\u0119 wzajemnie tr\u00f3jk\u0105tami.<\/p>\n

W proporcjach tych aktywne s\u0105 si\u0142y odpowiedzialne za \u017cycie i form\u0119. Gdziekolwiek te si\u0142y si\u0119 pojawiaj\u0105, wchodz\u0105 one w harmonijny i o\u017cywczy rezonans z organizmem cz\u0142owieka, czego efektem jest zdrowie i rado\u015b\u0107. Pi\u0119kno jest wynikiem dynamicznej r\u00f3wnowagi pomi\u0119dzy cz\u0119\u015bciami sk\u0142adowymi danego obiektu. Pi\u0119kna mo\u017cemy do\u015bwiadcza\u0107 jako si\u0142y. To, \u017ce zawsze by\u0142o ono i b\u0119dzie nadu\u017cywane, nie zmienia faktu, \u017ce jego istot\u0105 jest harmonijna r\u00f3wnowaga przeciwstawnych si\u0142. W jej efekcie dochodzi do zneutralizowania wszelkich dysonans\u00f3w i zak\u0142\u00f3ce\u0144.<\/p>\n

Te uniwersalne si\u0142y tw\u00f3rcze zosta\u0142y wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie zakwestionowane i poddane krytyce; cz\u0119sto odrzuca si\u0119 je, uwa\u017caj\u0105c za zbyt restrykcyjne. Poddawanie w w\u0105tpliwo\u015b\u0107 i badanie uniwersalnych zasad jest konieczne, aby\u015bmy mogli jasno i bardziej kompleksowo doceni\u0107 ich warto\u015b\u0107. Prawda jest jednak taka, \u017ce \u017cadne boskie prawo nie uciska cz\u0142owieka, lecz chce go wyprowadzi\u0107 poza jego w\u0142asne ograniczenia.<\/p>\n

Wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie wielu artyst\u00f3w jako przedstawiciele indywidualnej wolno\u015bci dotar\u0142o do rozleg\u0142ych \u201egett\u201d arbitralno\u015bci, regulowanych przez poda\u017c i popyt. Istniej\u0105 jednak tacy, kt\u00f3rych takie podej\u015bcie nie satysfakcjonuje. Jest konieczne i mo\u017cliwe, by w oparciu o w\u0142asn\u0105 indywidualn\u0105 wolno\u015b\u0107 wewn\u0119trzn\u0105, odwa\u017cy\u0107 si\u0119 i zrobi\u0107 krok w kierunku \u015bwiadomo\u015bci, kt\u00f3ra otworzy nas na to, co boskie, bez popadania w koleiny starych system\u00f3w wierze\u0144. Chodzi tu o wewn\u0119trzne nastawienie, dostrojenie i czysto\u015b\u0107 intencji, kt\u00f3re mo\u017cemy obserwowa\u0107 na przyk\u0142ad u malarzy ikon.<\/p>\n

Ikony<\/strong><\/p>\n

Malarzami ikon s\u0105 mnisi, kt\u00f3rzy \u017cyj\u0105 i tworz\u0105 ukierunkowani na to, co duchowe. Na starannie wybranych, drewnianych tablicach maluj\u0105 portrety \u015bwi\u0119tych, trzymaj\u0105c si\u0119 \u015bci\u015ble ustalonego kanonu. Zanim zaczn\u0105 malowa\u0107, wchodz\u0105 w stan medytacji. W ten uroczysty spos\u00f3b dostrajaj\u0105 si\u0119 do wej\u015bcia w kontakt ze \u015bwi\u0119to\u015bci\u0105.<\/p>\n

Twarz na ikonie nie pe\u0142ni roli osobistego portretu, lecz s\u0142u\u017cy przedstawieniu rozwoju cz\u0142owieka. Rozwoju, do kt\u00f3rego odbiorca mo\u017ce uzyska\u0107 dost\u0119p dzi\u0119ki sztuce. Nie w sensie gotowych recept, lecz bardziej jako obrazowanie form zaw\u0142aszczenia \u015bwiata, form poznania na drodze cz\u0142owieka do \u201eabsolutnej prawdy\u201d- jak sugeruje re\u017cyser i pisarz, Andriej Tarkowski, kt\u00f3ry nakr\u0119ci\u0142 film o mnichu i malarzu, Andrieju Rublowie.<\/p>\n

W swej ksi\u0105\u017cce Czas utrwalony<\/em> (1986) Tarkowski pisze:<\/p>\n

\u201eNie ulega dla mnie w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce celem ka\u017cdego rodzaju sztuki, kt\u00f3ra nie chce by\u0107 po prostu \u2018skonsumowana\u2019 jak towar, jest wyja\u015bnianie sobie i \u015bwiatu sensu \u017cycia i ludzkiej egzystencji. Ukazanie ludziom, jaki jest pow\u00f3d i cel ich pobytu na tej planecie. Albo mo\u017ce nie tyle wyja\u015bnianie im tego, co postawienie ich przed tymi pytaniami\u201d.<\/p>\n

Perspektywa centralna<\/strong><\/p>\n

Malarstwo ikonowe, podobnie jak sztuka islamu (cudownie opisana w ksi\u0105\u017cce Orhana Pamuka Nazywam si\u0119 Czerwie\u0144<\/em>) ma swoje korzenie w rozwoju renesansu.<\/p>\n

Rosyjski naukowiec, ksi\u0105dz i filozof, Pawe\u0142 Florenski, kt\u00f3ry zgin\u0105\u0142 zes\u0142any na Syberi\u0119 za rz\u0105d\u00f3w Stalina, pisze, \u017ce cz\u0142owiek utraci\u0142 dost\u0119p do boskiego \u015bwiata, gdy sam siebie wyni\u00f3s\u0142 na piedesta\u0142 i og\u0142osi\u0142 g\u0142\u00f3wnym w\u0142adc\u0105 swojego \u017cycia.<\/p>\n

Umieszczenie cz\u0142owieka w centrum, kt\u00f3re wed\u0142ug Florenskiego, przenios\u0142o si\u0119 r\u00f3wnie\u017c na malarstwo i znalaz\u0142o wyraz w perspektywie centralnej, niesie ze sob\u0105 niebezpiecze\u0144stwo popadni\u0119cia przez egoistyczne \u201eja\u201d w samouwielbienie.<\/p>\n

Problem ten musia\u0142 by\u0107 r\u00f3wnie\u017c znany artystom renesansu, jako \u017ce pocz\u0105tkowo u\u017cywali oni perspektywy centralnej ukierunkowani na to, co duchowe. Pitagorejskie dziedzictwo, zawieraj\u0105ce w sobie tajemnice proporcji i harmonii, wywar\u0142o wp\u0142yw na kompozycj\u0119, np. \u201eSzko\u0142y Ate\u0144skiej\u201d Rafaela, i stworzy\u0142o artystom szans\u0119 nie tyle na odwr\u00f3cenie si\u0119 od bosko\u015bci, ile na swobodny rozw\u00f3j w\u0142asnej indywidualno\u015bci wraz z w\u0142asnym sposobem postrzegania tego, co boskie.<\/p>\n

Bosko\u015b\u0107, duchowo\u015b\u0107, czy jakkolwiek to nazwiemy, nie by\u0142a na pocz\u0105tku kwestionowana. W s\u0142ynnej \u201eOstatniej Wieczerzy\u201d Leonarda da Vinci, kt\u00f3ra jest przyk\u0142adem niewyobra\u017calnej z\u0142o\u017cono\u015bci proporcji, artystycznej konstrukcji i tre\u015bci, Chrystus znajduje si\u0119 prawie dok\u0142adnie w samym \u015brodku centralnej perspektywy. Ale tylko \u201eprawie\u201d, czyli to przedstawienie wskazuje na zasad\u0119, kt\u00f3ra znajduje si\u0119 za widzialnym Chrystusem i przez Niego dzia\u0142a – Boskie Misterium.<\/p>\n

Renesans by\u0142 pulsuj\u0105cym, tw\u00f3rczym polem si\u0142, w kt\u00f3rym m\u00f3g\u0142 si\u0119 rozwija\u0107 wysoki duch ludzki. Wszechstronni geniusze – budowniczowie, malarze, rze\u017abiarze, poeci i naukowcy w jednej osobie, jak Leonardo da Vinci, Micha\u0142 Anio\u0142, czy Rafael przygotowali przeskok od \u015bwiadomo\u015bci zbiorowej do indywidualnej \u015bwiadomo\u015bci \u201eja\u201d i byli w du\u017cej mierze jej przedstawicielami. Jak to jednak opisuje Florenski, wynalezienie przez Brunelleschiego perspektywy centralnej, w dalszym rozwoju sta\u0142o si\u0119 wizualnym symbolem intronizacji ego, czyli pewnego rodzaju ub\u00f3stwieniem cz\u0142owieka.<\/p>\n

(cdn.)<\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false},"author":920,"featured_media":3917,"template":"","meta":{"_acf_changed":false},"tags":[],"category_":[110068],"tags_english_":[],"class_list":["post-89349","logon_article","type-logon_article","status-publish","has-post-thumbnail","hentry","category_-art-pl"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/logon.media\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/logon_article\/89349","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/logon.media\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/logon_article"}],"about":[{"href":"https:\/\/logon.media\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/logon_article"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/logon.media\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/920"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/logon.media\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3917"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/logon.media\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=89349"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/logon.media\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=89349"},{"taxonomy":"category_","embeddable":true,"href":"https:\/\/logon.media\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/category_?post=89349"},{"taxonomy":"tags_english_","embeddable":true,"href":"https:\/\/logon.media\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags_english_?post=89349"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}