Wszystkie religie \u015bwiata maj\u0105 wsp\u00f3lny rdze\u0144. Udzielaj\u0105 one wiedzy i si\u0142y jako pomocy w wyzwoleniu. Dwie z tych nauk, kt\u00f3re nie maj\u0105 \u017cadnych historycznych podobie\u0144stw, a jednak podobnie okre\u015blaj\u0105 niekt\u00f3re podstawowe aspekty \u015bcie\u017cki wyzwolenia, to hermetyczne nauki i buddyzm zen.<\/p>\n
Teksty przypisywane m\u0119drcowi Hermesowi Trismegistosowi zosta\u0142y napisano oko\u0142o dwa tysi\u0105ce lat temu w Aleksandrii. Przez oko\u0142o tysi\u0105clecie teksty te by\u0142y prawie nieznane \u015bwiatu zachodniemu. W epoce renesansu, dzi\u0119ki wsp\u00f3\u0142pracy patrona Cosimo de Medici i filozofa Marsilio Ficino, zosta\u0142y udost\u0119pnione szerszej publiczno\u015bci.<\/p>\n
Dzisiaj hermetyczn\u0105 m\u0105dro\u015b\u0107 zwykle postrzega si\u0119 jako co\u015b obcego i egzotycznego. Wida\u0107 to na przyk\u0142adzie samego terminu hermetyczny<\/em>, kt\u00f3rego znaczenie uleg\u0142o zmianie: hermetyczny dla nas dzisiaj jest synonimem \u201ezamkni\u0119tego\u201d i \u201eniedost\u0119pnego\u201d. Przy czym m\u00f3g\u0142by on znaczy\u0107: uwalniaj\u0105cy, prowadz\u0105cy do wy\u017cszej m\u0105dro\u015bci.<\/p>\n Te nauki m\u00f3wi\u0105 wiele o cz\u0142owieku w ca\u0142ej jego z\u0142o\u017cono\u015bci. Opisuj\u0105 cz\u0142owieka i jego duchow\u0105 \u015bcie\u017ck\u0119 z perspektywy wieczno\u015bci. Chodzi o duchow\u0105, o\u015bwiecon\u0105 \u015bwiadomo\u015b\u0107, kt\u00f3ra jest jedno\u015bci\u0105 z prapodstaw\u0105. Jej personifikacj\u0119 nazywamy PYMANDREM. Ale Pymander jest niewyczuwalny, chyba \u017ce obudzi si\u0119 w cz\u0142owieku. Kto do\u015bwiadczy w sobie Pymandra, zostanie przemieniony, chocia\u017c osobom trzecim wydaje si\u0119 by\u0107 takim samym jak wcze\u015bniej.<\/p>\n Zen jest nieco podobny w tym, \u017ce ponagla do poprowadzenia \u015bwiadomo\u015bci do o\u015bwiecenia, a tak\u017ce wytr\u0105ca uczniom niemal wszystkie narz\u0119dzia, aby mogli dotrze\u0107 do tego, co nieznane. O\u015bwiecenie jest jak skok z klifu. Ale po tym do\u015bwiadczeniu \u201enos wci\u0105\u017c znajduje si\u0119 powy\u017cej g\u00f3rnej wargi\u201d, jak podkre\u015bla wiele tekst\u00f3w zen. Dlatego ci, kt\u00f3rzy chc\u0105 dowiedzie\u0107 si\u0119 czego\u015b wi\u0119cej o satori w drodze dyskursu, mog\u0105 polega\u0107 tylko na raportach mistrz\u00f3w zen, kt\u00f3rzy byli gotowi m\u00f3wi\u0107 o swoich w\u0142asnych do\u015bwiadczeniach. Jeden z tych raport\u00f3w znajduje si\u0119 w ksi\u0105\u017cce Alana Wattsa \u201eThe Spirit of Zen\u201d (Duch Zen):<\/p>\n \u201eKiedy rozejrza\u0142em si\u0119 wok\u00f3\u0142 i spojrza\u0142em w g\u00f3r\u0119 i w d\u00f3\u0142, ca\u0142y wszech\u015bwiat z jego wieloma obiektami zmys\u0142owymi wyda\u0142 mi si\u0119 zupe\u0142nie inny; wszystko, co kiedy\u015b by\u0142o odpychaj\u0105ce, wraz z ignorancj\u0105 i nami\u0119tno\u015bciami, teraz widzia\u0142em jedynie jako prosty przep\u0142yw mojej najg\u0142\u0119bszej natury, kt\u00f3ra sama w sobie pozosta\u0142a jasna, prawdziwa i przejrzysta\u201d.<\/p>\n Raport ten pokazuje nam, \u017ce satori<\/em> jest do\u015bwiadczeniem, w kt\u00f3rym poszukiwacz do\u015bwiadcza swojej g\u0142\u0119bszej natury, zwanej przez niekt\u00f3re tradycje buddyjskie \u201enatur\u0105 Buddy\u201d: jest ona tym, co pozostaje niezmienne w\u015br\u00f3d nieustannego przep\u0142ywu istnienia. Jest ona tak\u017ce tym, co uniwersalne, co stoi za wszelkim objawieniem. Dla tego, kto si\u0119 w to zanurzy, oceny takie jak \u201edobry i z\u0142y\u201d nie maj\u0105 ju\u017c znaczenia. Tak nale\u017cy rozumie\u0107 koany zen, kt\u00f3re postuluj\u0105, \u017ce Budda jest \u201esuchym g\u00f3wnem na patyku\u201d. Czy rozumie si\u0119 przez to, \u017ce Budda jest brudny? \u017be powinien dokona\u0107 (duchowego) oczyszczenia? Prawda, na kt\u00f3r\u0105 wskazuj\u0105 te s\u0142owa, wykracza poza wszelkie wyja\u015bnienia; trzeba jej do\u015bwiadczy\u0107. Jak na g\u00f3rze, tak na dole. Te s\u0142owa znajduj\u0105 si\u0119 w hermetycznym pi\u015bmie Tabula Smaragdina<\/em>, \u201eSzmaragdowa Tablica\u201d. Wskazuj\u0105 na prapodstaw\u0119, kt\u00f3ra dzia\u0142a we wszystkim, kt\u00f3ra jednoczy wielkie i ma\u0142e, to, co na dole, z tym, co na g\u00f3rze. Wskazuj\u0105 one na prapodstaw\u0119, kt\u00f3rej nigdy nie da si\u0119 poj\u0105\u0107 za pomoc\u0105 s\u0142\u00f3w i obja\u015bnie\u0144, ale w kt\u00f3rej cz\u0142owiek mo\u017ce si\u0119 zanurzy\u0107, a\u017c wielkie i ma\u0142e po\u0142\u0105cz\u0105 si\u0119.<\/p>\n Tak wi\u0119c r\u00f3wnie\u017c tutaj j\u0119zyk wskazuje na co\u015b, czego nale\u017cy do\u015bwiadczy\u0107, aby m\u00f3c to zrozumie\u0107, co mo\u017ce nas przekszta\u0142ci\u0107, a\u017c r\u00f3\u017cnice mi\u0119dzy wielkim i ma\u0142ym, g\u00f3r\u0105 i do\u0142em zostan\u0105 zniesione w prawdziwej jedno\u015bci.<\/p>\n Na drodze do osi\u0105gni\u0119cia tego, po pierwszym dotkni\u0119ciu przez to Jedyne, mo\u017cemy uto\u017csami\u0107 si\u0119 z tym, co na g\u00f3rze<\/em> i co jest wielkie<\/em>. Poniewa\u017c wszystko jest jednym, wielkie jest tym samym, co ma\u0142e. Dusza i wiedz\u0105ca \u015bwiadomo\u015b\u0107 my\u015bl\u0105, \u017ce s\u0105 ju\u017c w tej wspania\u0142ej i wszechobejmuj\u0105cej jedno\u015bci. W\u00f3wczas by\u0107 mo\u017ce cz\u0142owiek patrzy si\u0119 z g\u00f3ry na tych, kt\u00f3rzy jeszcze nie rozpoznali, kt\u00f3rzy \u201etam\u201d jeszcze nie przybyli. Albo do\u015bwiadczenie jedno\u015bci b\u0119dzie dotyczy\u0107 tylko duszy, a zewn\u0119trzny, cielesny cz\u0142owiek uto\u017csamia si\u0119 z tym, co na dole, z ma\u0142ym, ma\u0142owarto\u015bciowym – zupe\u0142nie przeciwnie do pierwotnego dotkni\u0119cia. W obu przypadkach brakuje jedno\u015bci: we wsp\u00f3\u0142dzia\u0142aniu z innymi lub w do\u015bwiadczeniu w\u0142asnej istoty.<\/p>\n Nasza \u015bwiadomo\u015b\u0107 poszukiwacza nie jest w stanie poj\u0105\u0107 jedno\u015bci. Mo\u017ce si\u0119 jednak odda\u0107 jedno\u015bci na \u015bcie\u017cce. Jest to d\u0142u\u017csza droga, kt\u00f3ra prowadzi nas od os\u0105du i cz\u0119\u015bciowo\u015bci do \u015bwiadomie prze\u017cywanego niezrozumienia i niewiedzy, a przez to do wielkiej transformacji.<\/p>\n Jak pokazuj\u0105 \u015bwi\u0119te pisma wszystkich czas\u00f3w, nasze prze\u017cycia s\u0105 jak do\u015bwiadczenie m\u0142odego mnicha na pocz\u0105tku jego drogi. Zgodnie z m\u0105dro\u015bci\u0105 zen, dla nowicjusza na pocz\u0105tku jego nauki g\u00f3ry to g\u00f3ry, drzewa to drzewa, a ludzie to ludzie. P\u00f3\u017aniej g\u00f3ry przestaj\u0105 by\u0107 g\u00f3rami, drzewa przestaj\u0105 by\u0107 drzewami, a ludzie nie s\u0105 ju\u017c lud\u017ami. Mnich zdaje sobie spraw\u0119, \u017ce tak naprawd\u0119 niczego nie rozumie i zaczyna w\u0105tpi\u0107 w swoje postrzeganie i rozumienie \u015bwiata, co te\u017c jest konieczne! Kiedy mnich osi\u0105ga satori<\/em>, g\u00f3ry zn\u00f3w s\u0105 g\u00f3rami, drzewa zn\u00f3w s\u0105 drzewami, a ludzie zn\u00f3w s\u0105 lud\u017ami. Ale c\u00f3\u017c to za r\u00f3\u017cnica, gdy wszystko do\u015bwiadczane jest z jedno\u015bci prapodstawy!<\/p>\n Mosty starego umys\u0142u zosta\u0142y zerwane, poszukiwacz przeby\u0142 morze niewiedzy i niezrozumienia. Jednak\u017ce, jak pokazuj\u0105 bezkompromisowe teksty Hermesa i zen, droga do jedno\u015bci prowadzi jedynie poprzez akceptacj\u0119 niedoskona\u0142o\u015bci, w\u0142asnej niewiedzy i po\u015bwi\u0119cenia si\u0119 \u015bcie\u017cce, kt\u00f3rej celu nie mo\u017cna nigdy uchwyci\u0107, a trzeba go jedynie do\u015bwiadczy\u0107.<\/p>\n Cz\u0142owiek, nieruchomy na ko\u0144cu stumetrowego dr\u0105ga –<\/em><\/p>\n wprawdzie wszed\u0142 na \u015bcie\u017ck\u0119, ale wci\u0105\u017c nie jest prawdziwy:<\/em><\/p>\n Na ko\u0144cu stumetrowego dr\u0105ga powinien p\u00f3j\u015b\u0107 jeszcze nieco dalej,<\/em><\/p>\n bo wtedy ca\u0142y wszech\u015bwiat (…) b\u0119dzie jego w\u0142asnym cia\u0142em.[2]<\/strong><\/a><\/em> Niech przeniknie ci\u0119 my\u015bl, \u017ce nic nie jest dla ciebie niemo\u017cliwe, uwa\u017caj siebie za nie\u015bmiertelnego i zdolnego wszystko rozumie\u0107, wszelk\u0105 sztuk\u0119, wszelk\u0105 wiedz\u0119, rodzaj wszystkiego, co \u017cyje.<\/em><\/p>\n
\nBuddyzm zen powsta\u0142 w Chinach, a swoj\u0105 kulminacj\u0119 znalaz\u0142 w Japonii. Przenik\u0105\u0142 kultur\u0119 ca\u0142ego Dalekiego Wschodu, i stopniowo – od pocz\u0105tku XX wieku \u2013 sta\u0142 si\u0119 znany na Zachodzie. G\u0142\u00f3wnym celem zen jest osi\u0105gni\u0119cie satori<\/em>, czyli do\u015bwiadczenia, kt\u00f3rego Gautama Budda dost\u0105pi\u0142 w swoim o\u015bwieceniu. Wszystko, co zosta\u0142o napisane na temat satori<\/em>, wzmacnia jedynie przekonanie, \u017ce jest ono czym\u015b niewyt\u0142umaczalnym, nie do opisania, niezrozumia\u0142ym, co jest r\u00f3wnoznaczne ze stwierdzeniem, \u017ce nie mo\u017cna go zdefiniowa\u0107.<\/p>\n
\nKrajobrazy pymandryczne i skok z klifu<\/strong>
\nImi\u0119 Hermes Trismegistos oznacza \u201ePo Trzykro\u0107 Wielki\u201d. Marsilio Ficino[1]<\/a> wyja\u015bnia, \u017ce \u200b\u200bHermes jest najwi\u0119kszym z kap\u0142an\u00f3w, filozof\u00f3w i kr\u00f3l\u00f3w. Co do tego, czy kiedykolwiek istnia\u0142 cz\u0142owiek o tym imieniu, s\u0105 r\u00f3\u017cne zdania. Wa\u017cne jest, \u017ce potr\u00f3jna wielko\u015b\u0107 Hermesa wskazuje na harmoni\u0119 serca (religii), g\u0142owy (filozofii) i \u017cycia (kr\u00f3lewskiej w\u0142adzy). Te pisma chc\u0105 nam w tym pom\u00f3c.<\/p>\n
\nJak wewn\u0105trz, tak na zewn\u0105trz.
\nJak w wielkim, tak w ma\u0142ym.<\/p><\/blockquote>\n
\nWzro\u015bnij wi\u0119c do bezmiernej wielko\u015bci, wydob\u0105d\u017a si\u0119 ze wszystkich cia\u0142, wznie\u015b si\u0119 ponad wszelki czas, sta\u0144 si\u0119 wieczno\u015bci\u0105. Zrozumiesz wtedy Boga.<\/em><\/p>\n