{"id":129200,"date":"2026-08-19T18:28:44","date_gmt":"2026-08-19T18:28:44","guid":{"rendered":"https:\/\/logon.media\/?post_type=logon_article&p=129200"},"modified":"2026-08-19T18:28:44","modified_gmt":"2026-08-19T18:28:44","slug":"noc-wyobcowania","status":"publish","type":"logon_article","link":"https:\/\/logon.media\/pl\/logon_article\/noc-wyobcowania\/","title":{"rendered":"Noc wyobcowania"},"content":{"rendered":"

Ka\u017cdego lata, w czasie wakacji, ci\u0105gnie nas w dalekie strony. Mo\u017ce nie wszystkich, ale wielu.<\/em><\/p>\n

Podczas wycieczek edukacyjnych niekt\u00f3rzy z nas mog\u0105 zanurzy\u0107 si\u0119 w obcych kulturach, zwiedza\u0107 zabytki i pr\u00f3bowa\u0107 zrozumie\u0107 to, co obecnie jest dla nas obce. Im bardziej oddalamy si\u0119 przy tym od w\u0142asnej kultury, tym bardziej obce mog\u0105 wydawa\u0107 nam si\u0119 grupy ludzi i kultury, w kt\u00f3re si\u0119 zanurzamy. A jednak w g\u0142\u0119bi kulturowej symboliki cz\u0119sto odnajdujemy obrazy, kt\u00f3re znajduj\u0105 odd\u017awi\u0119k w naszej duszy. Kiedy wiele lat temu odwiedzi\u0142em Izrael, poczucie \u201eobco\u015bci\u201d w miastach i regionach zdominowanych przez Arab\u00f3w by\u0142o znacznie silniejsze ni\u017c na terenach \u017cydowskich. A jednak w kulturze arabskiej znalaz\u0142em znane mi elementy, kt\u00f3re mnie fascynowa\u0142y.<\/em><\/p>\n

Ludzko\u015b\u0107 rozwija si\u0119 w epokach<\/strong><\/p>\n

W antropologii cz\u0119sto spotykamy pogl\u0105d, \u017ce t\u0119sknota za tym, co odleg\u0142e i obce, jest pozosta\u0142o\u015bci\u0105 po pocz\u0105tkach rozwoju ludzko\u015bci. Dzi\u015b ponad 99% ludzko\u015bci prowadzi osiad\u0142y tryb \u017cycia. Na pocz\u0105tku neolitu, niespe\u0142na 10 000 lat temu, ludzie byli \u0142owcami i zbieraczami. Tak zwana rewolucja neolityczna, kt\u00f3ra prawdopodobnie rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 na po\u0142udniowym wschodzie basenu Morza \u015ar\u00f3dziemnego, nazywana jest rewolucj\u0105, poniewa\u017c w bardzo kr\u00f3tkim czasie przynios\u0142a ze sob\u0105 wielk\u0105 przemian\u0119 spo\u0142eczno-kulturow\u0105. W tym okresie, zgodnie z dzisiejsz\u0105 wiedz\u0105 naukow\u0105, rozwin\u0119\u0142a si\u0119 uprawa ro\u015blin u\u017cytkowych i hodowla zwierz\u0105t domowych. \u0141owcy i zbieracze stali si\u0119 rolnikami i pasterzami.<\/p>\n

Ju\u017c w tamtych czasach zmiany klimatu i okresy suszy przysparza\u0142y ludziom problem\u00f3w. Przystosowanie zwierz\u0105t hodowlanych i uprawianych ro\u015blin, a by\u0107 mo\u017ce tak\u017ce migracja, by\u0142y prawdopodobnie ju\u017c 10 000 lat temu sposobami reagowania na zmiany i wahania klimatu. R\u00f3wnie\u017c pod koniec epoki br\u0105zu (oko\u0142o 800 r. p.n.e.) silne wahania klimatyczne, kl\u0119ski \u017cywio\u0142owe, migracje i wojny doprowadzi\u0142y w bardzo kr\u00f3tkim czasie do upadku powsta\u0142ej kultury, tworz\u0105c tym samym pewn\u0105 otwarto\u015b\u0107 kulturow\u0105 na nast\u0119puj\u0105c\u0105 po niej epok\u0119 \u017celaza. Pod tym wzgl\u0119dem istniej\u0105 pewne podobie\u0144stwa do naszej dzisiejszej sytuacji.<\/p>\n

Tak wi\u0119c epoka nast\u0119puje po epoce \u2014 wraz z jej pocz\u0105tkiem, okresem rozkwitu, a nast\u0119pnie upadkiem, kt\u00f3remu towarzyszy wiele chaosu, cierpienia, wojen i migracji.<\/p>\n

Migracja jako reakcja wywodz\u0105ca si\u0119 z zamierzch\u0142ej przesz\u0142o\u015bci<\/strong><\/p>\n

Wydaje si\u0119, \u017ce migracja zawsze odgrywa\u0142a rol\u0119 w wielkich przewrotach kulturowych. Powstaje pytanie, czy istnieje r\u00f3wnie\u017c przyczyna le\u017c\u0105ca w samych ludziach, kt\u00f3ra wyzwala impuls do migracji. Dla naukowc\u00f3w jedn\u0105 z takich przyczyn jest to, \u017ce w trudnych czasach ludzie nie\u015bwiadomie si\u0119gaj\u0105 po wzorce reakcji, kt\u00f3re zosta\u0142y w nich ukszta\u0142towane przez histori\u0119 ludzko\u015bci. We wczesnych etapach rozwoju ludzie byli \u0142owcami-zbieraczami, dlatego niekt\u00f3rzy naukowcy postrzegaj\u0105 pragnienie dalekich podr\u00f3\u017cy jako impuls wynikaj\u0105cy z tego prehistorycznego etapu rozwoju ludzko\u015bci. Prawdopodobnie r\u00f3wnie\u017c migracja jest impulsem maj\u0105cym t\u0119 sam\u0105 przyczyn\u0119. Przynajmniej na taki zwi\u0105zek wskazuj\u0105 badania genetyczne, kt\u00f3re w puli gen\u00f3w poszczeg\u00f3lnych ludzi znajduj\u0105 geny typowe dla grup ludzkich \u017cyj\u0105cych cz\u0119sto tysi\u0105ce kilometr\u00f3w dalej. Istnieje zatem przyczyna rodowa, czyli filogenetyczna, kt\u00f3ra sk\u0142ania ludzi do wyruszenia w obce strony i osiedlania si\u0119 w miejscach, w kt\u00f3rych pocz\u0105tkowo musz\u0105 czu\u0107 si\u0119 obco.<\/p>\n

Obco\u015b\u0107 jako zwierciad\u0142o wn\u0119trza<\/strong><\/p>\n

Ludzie, kt\u00f3rzy wyruszaj\u0105 w tak\u0105 podr\u00f3\u017c, zazwyczaj nigdy nie czuj\u0105 si\u0119 w pe\u0142ni u siebie w wybranej ojczy\u017anie. Niejeden z nich na staro\u015b\u0107 wraca do miejsca, w kt\u00f3rym si\u0119 urodzi\u0142, aby tam umrze\u0107. By\u0107 mo\u017ce wyjecha\u0142 w obce strony w poszukiwaniu czego\u015b, czego ostatecznie nie zdo\u0142a\u0142 tam odnale\u017a\u0107, poniewa\u017c zbyt intensywnie szuka\u0142 na zewn\u0105trz czego\u015b, czego tam nie mo\u017cna znale\u017a\u0107. Sugeruje to, \u017ce r\u00f3wnie\u017c poczucie obco\u015bci ma przyczyn\u0119 ontologiczn\u0105, czyli zakorzenion\u0105 w samym istnieniu cz\u0142owieka.<\/p>\n

Czy mo\u017ce w samym cz\u0142owieku istnieje impuls, kt\u00f3ry sprawia, \u017ce staje si\u0119 on obcym we w\u0142asnym \u017cyciu? Obecnie wiele os\u00f3b z autyzmem lub ADHD czuje si\u0119 w tym \u015bwiecie bardzo obco. Rodz\u0105 si\u0119 w \u015bwiecie, kt\u00f3rego ju\u017c jako dzieci nie rozumiej\u0105. Cz\u0119sto maj\u0105 szczeg\u00f3lne uzdolnienia i stopniowo ucz\u0105 si\u0119 przystosowywa\u0107. Jednak w swojej wewn\u0119trznej istocie pozostaj\u0105 obcy, zazwyczaj do ko\u0144ca \u017cycia. \u017byj\u0105 w spo\u0142ecze\u0144stwie, nie rzucaj\u0105c si\u0119 w oczy. Inni zaczynaj\u0105 szuka\u0107 przyczyny tego, co odczuwaj\u0105. Poszukuj\u0105 duchowej drogi, kt\u00f3r\u0105 mogliby pod\u0105\u017ca\u0107.<\/p>\n

Tajemnicza droga prowadzi do wn\u0119trza<\/strong><\/p>\n

Do tej pory przyjrzeli\u015bmy si\u0119 pewnym faktom naukowym. W historii ludzko\u015bci istniej\u0105 wzorce reakcji i zjawiska kulturowe, kt\u00f3re mog\u0105 by\u0107 przejawem alienacji.<\/p>\n

Te spostrze\u017cenia s\u0105 owocem epoki nowo\u017cytnej, w kt\u00f3rej racjonalizacja, indywidualizacja i materializacja osi\u0105gn\u0119\u0142y sw\u00f3j szczyt. Filozof religii Miko\u0142aj Bierdiajew (1874\u20131948) na pocz\u0105tku ubieg\u0142ego stulecia m\u00f3wi\u0142 wr\u0119cz o punkcie ko\u0144cowym. W jego rozwa\u017caniach pojawia si\u0119 jednak co\u015b jeszcze \u2014 co\u015b tajemniczego, co we wsp\u00f3\u0142czesnym, zdominowanym przez nauk\u0119 \u015bwiecie dopiero na nowo zaczyna cicho wybrzmiewa\u0107. Jest to delikatny i \u0142agodny ton, kt\u00f3ry mo\u017cna wyrazi\u0107 s\u0142owami Novalisa: \u201eDo wn\u0119trza prowadzi tajemnicza droga\u201d. Tam, g\u0142\u0119boko wewn\u0105trz panuje cisza i refleksja; tam struktura \u201eja\u201d, kt\u00f3ra powsta\u0142a w epoce nowo\u017cytnej, powoli si\u0119 rozpuszcza i przemienia w co\u015b nowego \u2014 w co\u015b, co ma wi\u0119cej wolno\u015bci i mi\u0142o\u015bci. Tam, w spos\u00f3b niepozorny, rozwija si\u0119 cicha koncepcja innego cz\u0142owieka, kt\u00f3ry spogl\u0105da na ca\u0142y rozw\u00f3j z mniej naukowego punktu widzenia, kt\u00f3rego prawda jest jednak r\u00f3wnorz\u0119dna prawdzie naukowej.<\/p>\n

Epoki ciemne i jasne<\/strong><\/p>\n

W swojej ksi\u0105\u017cce \u201eNowe \u015bredniowiecze\u201d, opublikowanej w 1924 roku, Bierdiajew opisuje, jak cykle cywilizacyjne nast\u0119puj\u0105 po sobie niczym fale. Wszystko ma sw\u00f3j pocz\u0105tek, rozwija si\u0119 a\u017c do punktu kulminacyjnego, a nast\u0119pnie ponownie zanika. Istniej\u0105 cykle lub epoki jasne i ciemne, kt\u00f3re nast\u0119puj\u0105 po sobie na przemian. Po ka\u017cdym dniu nast\u0119puje noc, a po niej kolejny dzie\u0144. W kontek\u015bcie kulturowym autor opisuje \u015bredniowiecze jako epok\u0119 ciemn\u0105, po kt\u00f3rej nast\u0105pi\u0142 renesans i epoka nowo\u017cytna, charakteryzuj\u0105ce si\u0119 coraz wi\u0119ksz\u0105 jasno\u015bci\u0105.<\/p>\n

Cykle te maj\u0105 w sobie co\u015b ambiwalentnego, poniewa\u017c \u015bredniowiecze, kt\u00f3re Bierdiajew klasyfikuje jako epok\u0119 nocn\u0105, ma jednocze\u015bnie co\u015b tajemniczo \u015bwi\u0119tego, duchowego i ukryt\u0105 g\u0142\u0119bi\u0119. Jest to czas szczeg\u00f3lnego zaciemnienia na poziomie kulturowym, w kt\u00f3rym jednak ludzie by\u0107 mo\u017ce w\u0142a\u015bnie dzi\u0119ki temu byli zdolni do g\u0142\u0119bokich do\u015bwiadcze\u0144 w\u0142asnej istoty. Ciemno\u015b\u0107 kulturowa prowadzi ich do bli\u017cszego kontaktu z ich istotowym \u017ar\u00f3d\u0142em, pozwala powstawa\u0107 zupe\u0142nie nowym ideom, my\u015blom i sposobom postrzegania. Niewidzialne si\u0142y uk\u0142adaj\u0105 si\u0119 w nowy wz\u00f3r, kt\u00f3ry nast\u0119pnie staje si\u0119 podstaw\u0105 rozwoju, gdy rozpoczyna si\u0119 nowy dzie\u0144. Tworz\u0105 fundament nowej, jasnej jak dzie\u0144 epoki kulturowej, kt\u00f3ra jednocze\u015bnie ponownie oddala cz\u0142owieka od jego \u017ar\u00f3d\u0142a i kieruje jego duchowe energie ku rozwojowi materialnemu.<\/p>\n

Zanurzyli\u015bmy si\u0119 w noc<\/strong><\/p>\n

Bierdiajew twierdzi, \u017ce wraz z pocz\u0105tkiem XX wieku weszli\u015bmy w noc. Ta nowa, ciemna epoka przypomina nowe \u015bredniowiecze. Si\u0142y epoki nowo\u017cytnej i jej wizje wyczerpa\u0142y si\u0119, a wielu ludzi odczuwa, \u017ce musi nadej\u015b\u0107 co\u015b nowego. Z jednej strony w wielu obszarach kultury bardzo wyra\u017anie pojawiaj\u0105 si\u0119 dzi\u015b pogl\u0105dy gnostyczne, z drugiej za\u015b ludzie nigdy nie byli tak indywidualistyczni, skoncentrowani na sobie i powierzchowni.<\/p>\n

Te sprzeczne tendencje sprawiaj\u0105, \u017ce wiele os\u00f3b czuje si\u0119 obco w tym \u015bwiecie. Kieruj\u0105 si\u0119 do wewn\u0105trz, aby zmierzy\u0107 si\u0119 z tajemnicz\u0105 g\u0142\u0119bi\u0105 ukryt\u0105 w ich wn\u0119trzu. Jednocze\u015bnie obserwujemy, jak ten szczeg\u00f3lny duch czasu dzieli i radykalizuje spo\u0142ecze\u0144stwo. Jest to czas wielkiej biedy z jednej strony i hucznych zabaw z drugiej.<\/p>\n

W tym samym czasie, co Bierdiajew, ten rozw\u00f3j wydarze\u0144 przewidywali bracia Z.W. Leene i Jan Leene (p\u00f3\u017aniej: Jan van Rijckenborgh). Bierdiajew za\u0142o\u017cy\u0142 akademi\u0119 religijno-filozoficzn\u0105 pod Pary\u017cem, natomiast bracia Leene za\u0142o\u017cyli Szko\u0142\u0119 Duchow\u0105 Z\u0142otego R\u00f3\u017cokrzy\u017ca, aby utworzy\u0107 grup\u0119 ludzi zainteresowanych gnoz\u0105 i przygotowa\u0107 ich na nadchodz\u0105cy rozw\u00f3j. Obie te inicjatywy stanowi\u0142y mo\u017cliwo\u015bci ponownego o\u017cywienia w \u015bwiadomo\u015bci ludzko\u015bci wiedzy o \u017ar\u00f3dle, w kt\u00f3rym zakorzenione jest wszelkie \u017cycie.<\/p>\n

Od \u201eja\u201d do \u201emy\u201d<\/strong><\/p>\n

Rosn\u0105ca \u015bwiadomo\u015b\u0107 pierwotnej podstawy sprawia, \u017ce wiele os\u00f3b coraz bardziej oddala si\u0119 od swojego \u015brodowiska kulturowego. Takie czasy wzmacniaj\u0105 poczucie zagubienia i niepewno\u015bci, a wielu ludzi ju\u017c rodzi si\u0119 z poczuciem wyobcowania. Rozpoczyna si\u0119 dla nich bolesny proces, kt\u00f3ry oddziela duchowy i psychiczny wymiar ich istoty od materii. Im g\u0142\u0119biej cz\u0142owiek uwik\u0142any jest w materi\u0119, tym bardziej bolesny jest proces wyzwalania. Jednocze\u015bnie nast\u0119puje zmiana ukierunkowania \u2014 przygotowanie na czas nowego \u015bwitu.<\/p>\n

Wzrost zainteresowania rdzennymi stylami \u017cycia wydaje si\u0119 r\u00f3wnie\u017c wskazywa\u0107, \u017ce po okresie silnej indywidualizacji psychicznej, kt\u00f3ra osi\u0105gn\u0119\u0142a sw\u00f3j szczyt pod koniec epoki nowo\u017cytnej, ludzie ponownie coraz bardziej d\u0105\u017c\u0105 do si\u0142y p\u0142yn\u0105cej z serca. Serce pobudza t\u0119sknot\u0119 za jedno\u015bci\u0105, za przynale\u017cno\u015bci\u0105 do wsp\u00f3lnoty.<\/p>\n

Dla Bierdiajewa ta struktura duszy by\u0142a istotnym elementem ludzi \u015bredniowiecza. Kiedy m\u00f3wi on o nowym \u015bredniowieczu, nie ma na my\u015bli powrotu do przesz\u0142o\u015bci. Tak jak na pocz\u0105tku \u015bredniowiecza nast\u0105pi\u0142o pog\u0142\u0119bienie \u017cycia duchowego, tak i dzisiaj ludzie reaguj\u0105 na silniejsze impulsy p\u0142yn\u0105ce z g\u0142\u0119bi ich istoty. Dzi\u0119ki nim wszystko, co mia\u0142o miejsce wcze\u015bniej, mo\u017ce zosta\u0107 wyniesione na nowy poziom \u015bwiadomo\u015bci.<\/p>\n

Jako ludzko\u015b\u0107 ponownie weszli\u015bmy w noc. Struktury kulturowe, sam cz\u0142owiek i nasza planeta zmieniaj\u0105 si\u0119 w zawrotnym tempie. Wzrastaj\u0105ca si\u0142a p\u0142yn\u0105ca ze \u017ar\u00f3d\u0142a sprawia, \u017ce wielu ludzi reaguje poczuciem wyobcowania. Ta si\u0142a z naszego najg\u0142\u0119bszego wn\u0119trza dzieli ludzko\u015b\u0107 na dwie grupy. Ci, kt\u00f3rzy czuj\u0105 si\u0119 obco, maj\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107 na nowo odkry\u0107 jedno\u015b\u0107 bycia cz\u0142owiekiem. Druga grupa przygotowuje si\u0119 na nadej\u015bcie nowej epoki kulturowej.<\/p>\n","protected":false},"author":917,"featured_media":111664,"template":"","meta":{"_acf_changed":false},"tags":[],"category_":[110119],"tags_english_":[],"class_list":["post-129200","logon_article","type-logon_article","status-publish","has-post-thumbnail","hentry","category_-zeitgeist-pl"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/logon.media\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/logon_article\/129200","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/logon.media\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/logon_article"}],"about":[{"href":"https:\/\/logon.media\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/logon_article"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/logon.media\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/917"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/logon.media\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/111664"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/logon.media\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=129200"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/logon.media\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=129200"},{"taxonomy":"category_","embeddable":true,"href":"https:\/\/logon.media\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/category_?post=129200"},{"taxonomy":"tags_english_","embeddable":true,"href":"https:\/\/logon.media\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags_english_?post=129200"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}