{"id":128723,"date":"2026-07-23T10:25:24","date_gmt":"2026-07-23T10:25:24","guid":{"rendered":"https:\/\/logon.media\/?post_type=logon_article&p=128723"},"modified":"2026-07-23T10:25:24","modified_gmt":"2026-07-23T10:25:24","slug":"radosc-w-ponurych-czasach","status":"publish","type":"logon_article","link":"https:\/\/logon.media\/pl\/logon_article\/radosc-w-ponurych-czasach\/","title":{"rendered":"Rado\u015b\u0107 w ponurych czasach"},"content":{"rendered":"

Pisanie o rado\u015bci wydaje si\u0119 bardzo trudne w czasach, o kt\u00f3rych m\u00f3wi si\u0119: \u201e\u017byjemy w ponurych czasach\u201d.
\nOd razu nasuwa si\u0119 pytanie: \u201eCzy kiedykolwiek by\u0142o inaczej?\u201d<\/em><\/p>\n

Rado\u015b\u0107 \u2013 niezb\u0119dne podej\u015bcie do \u017cycia?<\/strong><\/span><\/h3>\n

To, jak ponuro postrzegamy czasy, w kt\u00f3rych \u017cyjemy, ma charakter subiektywny i jest \u015bci\u015ble powi\u0105zane z naszymi aktualnymi warunkami \u017cycia. Odczucie to jest \u015bci\u015ble zwi\u0105zane z tym, czy potrafimy dostrzec sens w tym, co robimy. Og\u00f3lnie rzecz bior\u0105c, w spo\u0142eczno\u015bci ludzkiej istnieje pewien podzia\u0142, kt\u00f3ry dobrze ilustruje kr\u00f3tki reporta\u017c p\u00f3\u0142nocnoniemieckiej stacji radiowej:<\/p>\n

Pewien polityk z p\u00f3\u0142nocnoniemieckiego kraju zwi\u0105zkowego Szlezwik-Holsztyn opisuje nastroje panuj\u0105ce w du\u0144skich i niemieckich mediach swojego regionu. W Szlezwiku-Holsztynie Du\u0144czycy i Niemcy wsp\u00f3\u0142\u017cyj\u0105 ze sob\u0105 w spos\u00f3b uwarunkowany historycznie, poniewa\u017c w przesz\u0142o\u015bci niekt\u00f3re cz\u0119\u015bci tego landu przechodzi\u0142y od czasu do czasu z podleg\u0142o\u015bci du\u0144skiej do niemieckiej i odwrotnie. Do dzi\u015b istnieje tam mniejszo\u015b\u0107 du\u0144ska, kt\u00f3ra piel\u0119gnuje swoj\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107 kulturow\u0105 i jest reprezentowana w polityce na szczeblu landu przez w\u0142asnych polityk\u00f3w.<\/p>\n

W tym reporta\u017cu pokazuje on, \u017ce du\u0144skie media przedstawiaj\u0105 \u015bwiat w znacznie bardziej pozytywnym \u015bwietle i w spos\u00f3b bardziej zorientowany na rozwi\u0105zania ni\u017c media niemieckie. W niemieckiej mentalno\u015bci skupianie si\u0119 na problemach i strach odgrywaj\u0105 wi\u0119ksz\u0105 rol\u0119 ni\u017c w przypadku mniejszo\u015bci du\u0144skiej. W tym kontek\u015bcie interesuj\u0105ce mo\u017ce by\u0107 to, \u017ce w raporcie \u201eWorld Happiness Report\u201d Dania jest drugim najszcz\u0119\u015bliwszym krajem \u015bwiata po Finlandii, podczas gdy Niemcy plasuj\u0105 si\u0119 na miejscu szesnastym. Raport ten uwzgl\u0119dnia bardzo wiele czynnik\u00f3w, kt\u00f3re autorzy starali si\u0119 zidentyfikowa\u0107. Pokazuje on, jak wielowarstwowy jest temat szcz\u0119\u015bcia. Szcz\u0119\u015bcie nie jest tym samym, co rado\u015b\u0107, ale by\u0107 mo\u017ce rzeczywi\u015bcie w szcz\u0119\u015bliwej spo\u0142eczno\u015bci jest znacznie wi\u0119cej radosnych ludzi.<\/p>\n

Pytanie, czy kiedykolwiek by\u0142o inaczej, wi\u0105\u017ce si\u0119 z wra\u017ceniem, jakie poszczeg\u00f3lne epoki wywieraj\u0105 na kolejne pokolenia. Tak wi\u0119c \u015bredniowiecze postrzegane jest dzi\u015b raczej jako mroczne i melancholijne, podczas gdy nast\u0119puj\u0105ca po nim epoka renesansu pozostawi\u0142a wra\u017cenie radosnej atmosfery nowego pocz\u0105tku. To, czy \u017cyjemy zatem w epoce raczej radosnej, czy raczej ponurej, rozstrzygn\u0105 zapewne dopiero przysz\u0142e pokolenia.<\/p>\n

Rado\u015b\u0107 \u2013 diament o wielu fasetach<\/strong><\/h3>\n

Rado\u015b\u0107 jako przedmiot rozwa\u017ca\u0144 filozoficznych towarzyszy ludzko\u015bci ju\u017c od tysi\u0119cy lat. W wielu kulturach \u017cyli wybitni filozofowie, kt\u00f3rzy wyra\u017cali lub spisywali swoje przemy\u015blenia na ten temat. Wyra\u017anie wida\u0107 tu du\u017ce r\u00f3\u017cnice kulturowe w podej\u015bciu do tej kwestii. Du\u017c\u0105 rol\u0119 odgrywa tu r\u00f3wnie\u017c duch czasu.<\/p>\n

Rado\u015b\u0107, jako wyraz nieskr\u0119powanej, dzieci\u0119cej rado\u015bci z \u017cycia, mo\u017ce z biegiem czasu przekszta\u0142ci\u0107 si\u0119 w emocj\u0119 raczej powierzchown\u0105. Przybiera w\u00f3wczas cechy hedonistyczne, kt\u00f3re przejawiaj\u0105 si\u0119 w zmys\u0142owej przyjemno\u015bci. Zw\u0142aszcza po wojnach ludzie cz\u0119sto pragn\u0105 cieszy\u0107 si\u0119 \u017cyciem i wol\u0105 odsun\u0105\u0107 na dalszy plan problemy, a tak\u017ce pytania dotycz\u0105ce sensu \u017cycia.<\/p>\n

\u017byjemy w czasach, w kt\u00f3rych przemys\u0142 rozrywkowy buduje wielkie \u015bwi\u0105tynie kultury, w kt\u00f3rych ludzie, oderwani od g\u0142\u0119bszych pyta\u0144 dotycz\u0105cych sensu \u017cycia, mog\u0105 zaspokaja\u0107 swoje zmys\u0142y do woli. Serce przywi\u0105zuje si\u0119 do zewn\u0119trznych cel\u00f3w i przechodzi od najbardziej powierzchownych do najg\u0142\u0119bszych emocji, a wszystko mo\u017cna postrzega\u0107 w raczej ponurym lub radosnym nastroju.<\/p>\n

Aby zwr\u00f3ci\u0107 wi\u0119ksz\u0105 uwag\u0119 na wymiar g\u0142\u0119bi, grecki filozof Epikur stosowa\u0142 szczeg\u00f3ln\u0105 strategi\u0119. W swoim \u017cyciu stara\u0142 si\u0119 zaspokaja\u0107 zmys\u0142y w takim stopniu, aby nie powodowa\u0142y one napi\u0119cia w duszy. Wed\u0142ug jego koncepcji prowadzi to do osi\u0105gni\u0119cia r\u00f3wnowagi psychicznej, kt\u00f3rej skutkiem jest ataraksja, czyli pogodny nastr\u00f3j.<\/p>\n

Podczas gdy u Epikura rado\u015b\u0107 wynika z r\u00f3wnowagi psychicznej, istniej\u0105 r\u00f3wnie\u017c nurty filozoficzne, kt\u00f3re opieraj\u0105 si\u0119 na do\u015bwiadczeniach wynikaj\u0105cych ze zmienionej percepcji. Szczeg\u00f3ln\u0105 rol\u0119 odgrywa tu wywo\u0142ywanie stanu odurzenia i ekstazy, kt\u00f3re wed\u0142ug niekt\u00f3rych filozof\u00f3w maj\u0105 prowadzi\u0107 do rado\u015bci w stanie rozszerzonej \u015bwiadomo\u015bci.<\/p>\n

Niekt\u00f3re ludy tubylcze maj\u0105 d\u0142ug\u0105 tradycj\u0119 stosowania \u015brodk\u00f3w halucynogennych lub rytua\u0142\u00f3w tanecznych w celu wywo\u0142ania stanu ekstazy. Obecnie jest to r\u00f3wnie\u017c element wsp\u00f3\u0142czesnego \u017cycia. W przeciwie\u0144stwie do tradycyjnego stosowania, we wsp\u00f3\u0142czesnym spo\u0142ecze\u0144stwie nie uczy si\u0119 jednak, jak radzi\u0107 sobie z tymi do\u015bwiadczeniami i jak je sensownie przetwarza\u0107. Wsp\u00f3\u0142czesne stosowanie tych \u015brodk\u00f3w odbywa si\u0119 w ramach spo\u0142ecze\u0144stwa nastawionego na zabaw\u0119, s\u0142u\u017cy jako rozrywka i w zwi\u0105zku z tym niesie ze sob\u0105 du\u017ce ryzyko uzale\u017cnienia.<\/p>\n

Do tej grupy nale\u017c\u0105 r\u00f3wnie\u017c osoby, kt\u00f3re za pomoc\u0105 \u015brodk\u00f3w odurzaj\u0105cych wywo\u0142uj\u0105cych eufori\u0119 pr\u00f3buj\u0105 uciec od \u015bwiata, kt\u00f3ry cz\u0119sto wydaje im si\u0119 ponury i przygn\u0119biaj\u0105cy. Nie u\u017cywaj\u0105 narkotyk\u00f3w po to, by zag\u0142\u0119bi\u0107 si\u0119 w nieodkryte obszary ludzkiej percepcji, lecz jako \u015brodek ucieczki. Wywo\u0142ana chemicznie rado\u015b\u0107, o ile w og\u00f3le si\u0119 pojawia, ogranicza si\u0119 jednak zazwyczaj do czasu trwania dzia\u0142ania narkotyku i ko\u0144czy si\u0119 raczej przygn\u0119biaj\u0105cym nastrojem, gdy efekt mija.<\/p>\n

Podobnie jak szamani w po\u0142udniowoameryka\u0144skich spo\u0142eczno\u015bciach tubylczych cz\u0119sto pos\u0142ugiwali si\u0119 \u015brodkami halucynogennymi, tak na kontynencie p\u00f3\u0142nocnoameryka\u0144skim tradycyjn\u0105 praktyk\u0105 by\u0142o wywo\u0142ywanie odmiennych stan\u00f3w \u015bwiadomo\u015bci za pomoc\u0105 wyobra\u017ani. Oba te zjawiska mo\u017cna uzna\u0107 za powierzchown\u0105 kontynuacj\u0119 tych tradycji w kontek\u015bcie wsp\u00f3\u0142czesnych form sp\u0119dzania wolnego czasu \u2013 poprzez spo\u017cywanie alkoholu i za\u017cywanie narkotyk\u00f3w lub poprzez uprawianie sport\u00f3w ekstremalnych i podobnych aktywno\u015bci.<\/p>\n

Rado\u015b\u0107 u filozof\u00f3w greckich<\/strong><\/h3>\n

Greccy filozofowie bardzo r\u00f3\u017cnie postrzegali rado\u015b\u0107. Dla Platona \u015bmiech, jako wyraz rado\u015bci, by\u0142 zabroniony w jego idealnym pa\u0144stwie, poniewa\u017c stanowi\u0142 oznak\u0119 zniewie\u015bcia\u0142o\u015bci i braku rozs\u0105dku. Sokrates ceni\u0142 rado\u015b\u0107 jako \u015brodek do samopoznania. Arystoteles, ucze\u0144 Platona, postrzega\u0142 rado\u015b\u0107 jako co\u015b, co odr\u00f3\u017cnia cz\u0142owieka od zwierz\u0119cia. Epikur, kt\u00f3ry postrzega\u0142 rado\u015b\u0107 jako skutek udanej i umiarkowanej satysfakcji zmys\u0142owej, zaleca\u0142 jako cel \u017cycia osi\u0105gni\u0119cie \u201eradosnej morskiej ciszy\u201d. Nie opowiada\u0142 si\u0119 za ekstatyczn\u0105 satysfakcj\u0105 zmys\u0142ow\u0105, lecz popiera\u0142 jedynie tak\u0105 satysfakcj\u0119, kt\u00f3ra przywraca zmys\u0142om r\u00f3wnowag\u0119, a tym samym prowadzi do wyciszenia. Obraz \u201emorskiej ciszy\u201d ma w sobie co\u015b mistycznego i dotyka wymiaru g\u0142\u0119bi. Morze jest cz\u0119sto wykorzystywane jako symbol duszy i jej dynamiki. Ma ruchliw\u0105 powierzchni\u0119 po\u0142\u0105czon\u0105 z cich\u0105 g\u0142\u0119bi\u0105. Na powierzchni za\u0142amuje si\u0119 \u015bwiat\u0142o, podczas gdy cisza gubi si\u0119 w ciemno\u015bciach g\u0142\u0119bi, a wszystko t\u0119tni \u017cyciem. Morze, podobnie jak dusza, posiada wymiar g\u0142\u0119bi, kt\u00f3ry dla cz\u0142owieka jest niczym druga natura. W tym raczej duchowym wymiarze rozwija si\u0119 wsp\u00f3\u0142dzia\u0142anie si\u0142, kt\u00f3re w terminologii chrze\u015bcija\u0144skiej okre\u015bla si\u0119 jako Tr\u00f3jc\u0119: Ojca, Syna i Ducha \u015awi\u0119tego. Dynamik\u0119 duszy wszystkich \u017cywych istot mo\u017cna postrzega\u0107 jako dynamik\u0119 tych si\u0142. Ich wsp\u00f3\u0142dzia\u0142anie mo\u017cna przedstawi\u0107 w postaci tr\u00f3jk\u0105ta:<\/p>\n

Pierwszy bok odpowiada boskiej sile, kt\u00f3ra w cz\u0142owieku znajduje odzwierciedlenie r\u00f3wnie\u017c w sferze religijnej. Jest to normatywna si\u0142a \u017cycia. Tak jak woda na powierzchni tworzy kszta\u0142ty poprzez fale, tak normatywna si\u0142a wywiera kszta\u0142tuj\u0105cy wp\u0142yw poprzez dusz\u0119.<\/p>\n

Drugim bokiem jest subiektywna, empatyczna si\u0142a, kochaj\u0105ca bezwarunkowo, taka jaka objawia si\u0119 w Synu. To w\u0142a\u015bnie ta subiektywna, empatyczna si\u0142a, dzi\u0119ki swojemu ruchowi i \u017cywio\u0142owo\u015bci, o\u017cywia formy sk\u0142onne do zastygni\u0119cia. Si\u0142a ta obdarza dusz\u0119 oddaniem, pozwalaj\u0105cym jej pod\u0105\u017ca\u0107 za ka\u017cd\u0105 aktualn\u0105 i now\u0105 dynamik\u0105 kszta\u0142tuj\u0105c\u0105 formy, umo\u017cliwiaj\u0105c w ten spos\u00f3b boskiej my\u015bli rozwini\u0119cie widzialnej formy.<\/p>\n

Trzecim bokiem tr\u00f3jk\u0105ta jest tw\u00f3rcza si\u0142a Ducha \u015awi\u0119tego, kt\u00f3ra dzi\u0119ki wsp\u00f3\u0142dzia\u0142aniu pozosta\u0142ych dw\u00f3ch si\u0142 uwidacznia my\u015bli Boga w coraz to nowych opowie\u015bciach. To w\u0142a\u015bnie tutaj pierwotne boskie impulsy \u0142\u0105cz\u0105 si\u0119, tworz\u0105c nieprzerwany proces rozwoju.<\/p>\n

Gdy te trzy si\u0142y tworz\u0105 harmonijn\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107, ich oddzia\u0142ywanie przebiega tak, jak w tr\u00f3jk\u0105cie r\u00f3wnobocznym, w kt\u00f3rym punkt styku dw\u00f3ch si\u0142 zawsze oddzia\u0142uje \u201eprostopadle\u201d na przeciwleg\u0142y bok. Symbol ten opisuje stan duszy, kt\u00f3ra charakteryzuje si\u0119 pogodnym nastawieniem lub kt\u00f3ra \u017cyje w ataraksji, jak nazywa to Epikur.<\/p>\n

R\u00f3wnowaga duszy<\/strong><\/h3>\n

Harmonijna jedno\u015b\u0107 i niezb\u0119dna r\u00f3wnowaga nie pojawiaj\u0105 si\u0119 same z siebie. Dotyczy to zw\u0142aszcza czas\u00f3w, takich jak te, kt\u00f3rych w\u0142a\u015bnie do\u015bwiadczamy. Kiedy duch czasu jest niespokojny, ludzie czuj\u0105 si\u0119 niepewnie i odczuwaj\u0105 l\u0119k. Niewielu ma tak\u0105 pozycj\u0119, kt\u00f3ra zapewnia\u0142aby im stabiln\u0105 r\u00f3wnowag\u0119. Wszyscy jednak \u2013 mniej lub bardziej \u015bwiadomie \u2013 posiadaj\u0105 ten wymiar g\u0142\u0119bi, kt\u00f3ry mo\u017ce zapewni\u0107 im stabilno\u015b\u0107. Jednak tylko nieliczni s\u0105 zakotwiczeni w tej niewzruszonej g\u0142\u0119bi, kt\u00f3ra gubi si\u0119 w ciemno\u015bci i jest w stanie bezpiecznie przeprowadzi\u0107 ich przez mroczne czasy.<\/p>\n

Je\u015bli ponownie przyjrzymy si\u0119 tr\u00f3jk\u0105towi, zauwa\u017cymy punkt \u015brodkowy, kt\u00f3ry powstaje po po\u0142\u0105czeniu \u015brodka ka\u017cdego boku z przeciwleg\u0142ym wierzcho\u0142kiem. Punkt ten jest wyj\u0105tkowy, poniewa\u017c symbolizuje miejsce, w kt\u00f3rym wszystkie si\u0142y pozostaj\u0105 w doskona\u0142ej r\u00f3wnowadze wzgl\u0119dem siebie. Dla Epikura ta r\u00f3wnowaga by\u0142a celem ca\u0142ego \u017cycia. Rado\u015b\u0107 ukryta w tym punkcie umo\u017cliwia \u015bwiadomy rozw\u00f3j w wymiarze g\u0142\u0119bi i jest jednocze\u015bnie konsekwencj\u0105 takiego rozwoju. By\u0107 mo\u017ce w\u0142a\u015bnie t\u0119 zdolno\u015b\u0107 Arystoteles mia\u0142 na my\u015bli jako cech\u0119 specyficzn\u0105 dla cz\u0142owieka. Przejawia si\u0119 ona jako pogodny spok\u00f3j, kt\u00f3ry stwarza przestrze\u0144 dla \u015bwiadomego sposobu \u017cycia. Kiedy cz\u0142owiek jest w stanie pogodzi\u0107 prawa, normy lub sztywno\u015b\u0107, kt\u00f3re pozwalaj\u0105 na pewne ukszta\u0142towanie, z empati\u0105 i potencja\u0142em tw\u00f3rczym, to pomimo wszelkiej aktywno\u015bci rozwija si\u0119 \u201eradosna cisza morska\u201d, jak nazywa to Epikur, czyli specyficzna dla cz\u0142owieka rado\u015b\u0107, o kt\u00f3rej m\u00f3wi Arystoteles.<\/p>\n

Grecka rado\u015b\u0107 i Tao<\/strong><\/h3>\n

Ten pogodny spok\u00f3j wynika z d\u0142ugoletniego do\u015bwiadczenia \u017cyciowego na granicy przeci\u0105\u017cenia i przepa\u015bci, kt\u00f3re u\u015bwiadamia ludziom g\u0142\u0119bi\u0119 ich istoty. Kiedy ta g\u0142\u0119bia staje si\u0119 fundamentem \u017cycia, przepa\u015b\u0107 traci swoje egzystencjalne zagro\u017cenie, poniewa\u017c wszystko, co si\u0119 dzieje, jest jedynie niczym fale na powierzchni morza, podczas gdy g\u0142\u0119biny odczuwane s\u0105 jako nieruchome i spokojne.<\/p>\n

G\u0142\u0119bia, kt\u00f3ra sta\u0142a si\u0119 \u015bwiadoma, prowadzi cz\u0142owieka do takiego niezale\u017cnego my\u015blenia i dzia\u0142ania, kt\u00f3re nadaj\u0105 tr\u00f3jk\u0105towi r\u00f3wnowag\u0119, dzi\u0119ki kt\u00f3rej o\u017cywa pierwotny cz\u0142owiek. Chi\u0144ska m\u0105dro\u015b\u0107 nazywa t\u0119 tw\u00f3rcz\u0105 pierwotn\u0105 si\u0142\u0119 Tao. Ka\u017cdy, kto pozostaje w Tao, rozwija ten sam \u015bwiadomy, pogodny spok\u00f3j, kt\u00f3ry pozwala pierwotnemu cz\u0142owiekowi \u2013 jako istocie o duszy duchowej \u2013 ponownie o\u017cy\u0107.<\/p>\n","protected":false},"author":917,"featured_media":109333,"template":"","meta":{"_acf_changed":false},"tags":[],"category_":[110119],"tags_english_":[],"class_list":["post-128723","logon_article","type-logon_article","status-publish","has-post-thumbnail","hentry","category_-zeitgeist-pl"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/logon.media\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/logon_article\/128723","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/logon.media\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/logon_article"}],"about":[{"href":"https:\/\/logon.media\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/logon_article"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/logon.media\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/917"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/logon.media\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/109333"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/logon.media\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=128723"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/logon.media\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=128723"},{"taxonomy":"category_","embeddable":true,"href":"https:\/\/logon.media\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/category_?post=128723"},{"taxonomy":"tags_english_","embeddable":true,"href":"https:\/\/logon.media\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags_english_?post=128723"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}