{"id":128254,"date":"2026-06-17T13:00:54","date_gmt":"2026-06-17T13:00:54","guid":{"rendered":"https:\/\/logon.media\/?post_type=logon_article&p=128254"},"modified":"2026-06-17T13:00:54","modified_gmt":"2026-06-17T13:00:54","slug":"mnich-zen-i-derwisz","status":"publish","type":"logon_article","link":"https:\/\/logon.media\/pl\/logon_article\/mnich-zen-i-derwisz\/","title":{"rendered":"Mnich zen i derwisz\u2026"},"content":{"rendered":"

To, co widzimy i odczuwamy, nie jest wszystkim. Istnieje co\u015b poza tym, ponad tym.<\/em><\/p>\n

<\/p>\n

Pewien mnich zen powiedzia\u0142 do derwisza:<\/p>\n

Jestem tak wolny i oderwany od siebie, \u017ce ju\u017c nigdy nie my\u015bl\u0119 o sobie, lecz tylko o innych.<\/em><\/p>\n

Derwisz odpowiedzia\u0142:<\/p>\n

A ja jestem tak obiektywny, \u017ce potrafi\u0119 patrze\u0107 na siebie tak, jakbym by\u0142 innym cz\u0142owiekiem; dlatego mog\u0119 sobie pozwoli\u0107 tak\u017ce na my\u015blenie o sobie.<\/em> [1]<\/p>\n

Mo\u017cna si\u0119 z tego \u015bmia\u0107 i zastanawia\u0107, czy obaj s\u0105 jeszcze przy zdrowych zmys\u0142ach, czy te\u017c ich o\u015bwiecenie wynios\u0142o ich ponad wszelkie sytuacje codziennego \u017cycia \u2014 albo czy po prostu nie pr\u00f3buj\u0105 ukry\u0107 ogranicze\u0144 swojego stanu \u015bwiadomo\u015bci za sprytnymi frazesami. W ka\u017cdym razie ich s\u0142owa wywo\u0142uj\u0105 rozbawienie.<\/p>\n

Ale czy obaj nie maj\u0105 racji? Obaj m\u00f3wi\u0105 prawd\u0119. Ta historia pojawia si\u0119 w wielu wariantach, z r\u00f3\u017cnymi bohaterami, w rozmaitych kulturach. Musi wi\u0119c kry\u0107 si\u0119 za ni\u0105 co\u015b innego, co\u015b g\u0142\u0119bszego. Czy jest to pulchny, roze\u015bmiany \u015bwi\u0119ty buddyjski, kt\u00f3ry w gospodach staro\u017cytnych Chin przybli\u017ca zwyk\u0142ym ludziom koany zen, czy rabin b\u0119d\u0105cy bohaterem \u017cydowskiego dowcipu, czy te\u017c indyjski \u015bwi\u0119ty, kt\u00f3ry na pytanie, dlaczego ma tylko dw\u00f3ch uczni\u00f3w i czy dla takiej liczby warto w og\u00f3le podejmowa\u0107 wysi\u0142ek nauczania, spokojnie odpowiada: Kiedy\u015b, kiedy\u015b wszyscy przyjd\u0105<\/em>. Wszyscy oni patrzyli na \u015bwiat z perspektywy u\u015bmiechni\u0119tego obserwatora stoj\u0105cego niejako na zewn\u0105trz, kt\u00f3ry jednocze\u015bnie jest w \u015bwiecie i poza \u015bwiatem. Wszyscy odpowiadali na pytania swoich wsp\u00f3\u0142czesnych z pob\u0142a\u017cliwo\u015bci\u0105, rado\u015bci\u0105 \u2014 i w\u0142a\u015bnie pogod\u0105 ducha. I nic dziwnego, \u017ce bystrzy ludzie znale\u017ali tak\u017ce nazw\u0119 dla koanu zawartego w przytoczonej na pocz\u0105tku historii. Nazywaj\u0105 go tetralematem<\/em>, nawi\u0105zuj\u0105c do dylematu, w kt\u00f3rym znajdujemy si\u0119 wtedy, gdy nie wiemy, co jest w\u0142a\u015bciwe i kt\u00f3r\u0105 z dw\u00f3ch mo\u017cliwo\u015bci powinni\u015bmy wybra\u0107.<\/p>\n

S\u0142ynny indyjski m\u0119drzec Nagard\u017cuna, \u017cyj\u0105cy w II wieku i uznawany za jednego z pionier\u00f3w buddyzmu mahajany, r\u00f3wnie\u017c zg\u0142\u0119bi\u0142 t\u0119 zagadk\u0119. W jego uj\u0119ciu zjawisko to nazywa si\u0119 catuskoti<\/em> i oznacza \u201eczworobok rozstrzygni\u0119cia\u201d. G\u0142osi ono: 1) jest to tak, 2) nie jest tak, 3) zar\u00f3wno tak, jak i nie tak, i wreszcie 4) nie jest ani tak, ani nie tak.<\/p>\n

Mo\u017cna uzna\u0107 to za czepianie si\u0119 s\u0142\u00f3wek albo zwyk\u0142\u0105 gr\u0119 j\u0119zykow\u0105. Ale czy sam fakt, \u017ce podobne konstrukcje my\u015blowe pojawiaj\u0105 si\u0119 w tak odmiennych kr\u0119gach kulturowych, nie wskazuje na to, \u017ce kryje si\u0119 w nich pewna prawda dotycz\u0105ca naszego stosunku do \u015bwiata i do samych siebie \u2014 prawda, kt\u00f3ra wymyka si\u0119 naszej mozolnej codzienno\u015bci?<\/p>\n

Wydaje mi si\u0119, \u017ce istota rzeczy tkwi w takim spojrzeniu na \u015bwiat, kt\u00f3re zak\u0142ada, \u017ce to, co widzimy i odczuwamy, nie jest wszystkim; \u017ce istnieje jakie\u015b \u201epoza\u201d, \u201eponad\u201d, albo po prostu poziom rzeczywisto\u015bci niedost\u0119pny dla naszego racjonalizuj\u0105cego sposobu \u017cycia \u2014 kt\u00f3ry, jak wiadomo, sam w sobie jest przecie\u017c iluzj\u0105.<\/p>\n

W radosnym spokoju tkwi co\u015b zupe\u0142nie innego ni\u017c rezygnacyjne \u201eno i co z tego\u2026\u201d czy cynizm kogo\u015b, kto nawet w najgorszych sytuacjach potrafi nadal \u017cartowa\u0107 z innych (lub z samego siebie). Pogodna rado\u015b\u0107 zawsze obejmuje w\u0142asn\u0105 ja\u017a\u0144 i jest \u017cyczliwa. Taka postawa z kolei zak\u0142ada dystans do samego siebie. W ko\u0144cu jak ja\u017a\u0144 mog\u0142aby spokojnie my\u015ble\u0107 o \u015bwiecie, gdyby nie spogl\u0105da\u0142a poza kraw\u0119d\u017a w\u0142asnego talerza i jego zawarto\u015b\u0107?<\/p>\n

W tym w\u0142a\u015bnie tkwi prze\u0142amuj\u0105ca schematy moc pogody ducha, st\u0105d bierze si\u0119 jej zara\u017aliwy i wyzwalaj\u0105cy wp\u0142yw. Goethe uj\u0105\u0142 to celnie:<\/p>\n

Najbardziej mi mi\u0142y cz\u0142owiek pogodny
\npo\u015br\u00f3d wszystkich moich go\u015bci;
\nkto z siebie \u015bmia\u0107 si\u0119 nie potrafi swobodnie,
\nten nie jest z najlepszych, bez w\u0105tpliwo\u015bci. [2]<\/em><\/p>\n

Rado\u015bci nie mo\u017cna si\u0119 nauczy\u0107, ale te\u017c nie jest ona cech\u0105 wrodzon\u0105. Jest skondensowanym do\u015bwiadczeniem \u017cyciowym i ma swoje \u017ar\u00f3d\u0142o w tej cz\u0119\u015bci naszej istoty, kt\u00f3ra staje si\u0119 widoczna dopiero wtedy, gdy my z naszym \u201ewiedz\u0105cym ja\u201d odsuniemy si\u0119 nieco na bok. Mo\u017cna by wr\u0119cz powi\u0105za\u0107 t\u0119 instancj\u0119 z wymiarem duchowym. Chodzi wi\u0119c o co\u015b wi\u0119cej ni\u017c tylko o to, by nie traktowa\u0107 siebie zbyt powa\u017cnie.<\/p>\n

M\u00f3wi\u0105c bardziej ambitnie: chodzi o ca\u0142o\u015b\u0107. Albo, jak wyrazi\u0142 to znacznie pro\u015bciej pewien g\u0142os ze Wschodu:<\/p>\n

Dlaczego jeste\u015b nieszcz\u0119\u015bliwy? Poniewa\u017c 99,9 procent wszystkiego, co my\u015blisz, i wszystkiego, co robisz, jest dla twojej ja\u017ani \u2014 a tej ja\u017ani w og\u00f3le nie ma.<\/em> [3]<\/p>\n

__________________________________________________<\/p>\n

[1] Aldinger, Marco (1992): Bewusstseinserheiterung<\/em>. Freiburg: Verlag Marco Aldinger, str. 76.<\/p>\n

[2] Goethe, Johann Wolfgang von (1982): Spr\u00fcche<\/em> \u2013 Hamburger Ausgabe Band 1. M\u00fcnchen: dtv, str. 318.<\/p>\n

[3] Wei, Wei Wu (2002): Ask the Awakened: The Negative Way<\/em>. Boulder: Sentient Publications, str. 7.
\nWei Wu Wei to pseudonim Terence\u2019a Jamesa Stannusa Graya (1895-1986).<\/p>\n","protected":false},"author":917,"featured_media":116537,"template":"","meta":{"_acf_changed":false},"tags":[],"category_":[110081],"tags_english_":[],"class_list":["post-128254","logon_article","type-logon_article","status-publish","has-post-thumbnail","hentry","category_-livingpast-pl"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/logon.media\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/logon_article\/128254","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/logon.media\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/logon_article"}],"about":[{"href":"https:\/\/logon.media\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/logon_article"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/logon.media\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/917"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/logon.media\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/116537"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/logon.media\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=128254"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/logon.media\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=128254"},{"taxonomy":"category_","embeddable":true,"href":"https:\/\/logon.media\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/category_?post=128254"},{"taxonomy":"tags_english_","embeddable":true,"href":"https:\/\/logon.media\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags_english_?post=128254"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}