{"id":122056,"date":"2025-10-17T11:38:25","date_gmt":"2025-10-17T11:38:25","guid":{"rendered":"https:\/\/logon.media\/?post_type=logon_article&p=122056"},"modified":"2025-10-17T11:38:25","modified_gmt":"2025-10-17T11:38:25","slug":"oderwanie-od-swiata","status":"publish","type":"logon_article","link":"https:\/\/logon.media\/pl\/logon_article\/oderwanie-od-swiata\/","title":{"rendered":"Oderwanie od \u015bwiata"},"content":{"rendered":"

Sztuczna inteligencja jest martw\u0105 inteligencj\u0105; nie wyp\u0142ywaj\u0105 z niej \u017cadne impulsy przysz\u0142o\u015bci \u2013 nawet je\u015bli wydaje si\u0119 ona niezwykle genialna.<\/em><\/p>\n

<\/p>\n

Duch, kt\u00f3ry w niej dzia\u0142a, m\u00f3wi: Jak by\u0142o, tak b\u0119dzie znowu.<\/em>
\nImpulsy przysz\u0142o\u015bci mog\u0105 pochodzi\u0107 tylko i wy\u0142\u0105cznie z \u017cywego, w tera\u017aniejszo\u015bci aktywnego my\u015blenia i woli cz\u0142owieka.<\/p>\n

Objaw<\/strong><\/p>\n

Schronisko m\u0142odzie\u017cowe w g\u00f3rach Harzu. Jest du\u017ce, nowocze\u015bnie wyposa\u017cone i oferuje m\u0142odzie\u017cy rozleg\u0142y, cz\u0119\u015bciowo zalesiony teren do zabawy, boisko sportowe, kilka sto\u0142\u00f3w do tenisa sto\u0142owego itd. Panuje idealna wiosenna pogoda, \u015bwieci s\u0142o\u0144ce, a temperatura powietrza jest przyjemna. Schronisko jest w pe\u0142ni zaj\u0119te \u2013 210 m\u0142odych os\u00f3b znalaz\u0142o tu nocleg. Jednak na ogromnym terenie bawi si\u0119 tylko jedna jedyna klasa. Wszyscy pozostali uczniowie siedz\u0105 przed budynkiem lub w \u015brodku i zajmuj\u0105 si\u0119 swoimi smartfonami.<\/p>\n

Dlaczego ta jedna klasa zachowywa\u0142a si\u0119 inaczej?
\nOdpowied\u017a jest prosta: dzieci musia\u0142y zostawi\u0107 telefony w domu \u2013 ich wycieczka klasowa by\u0142a wolna od kom\u00f3rek!<\/p>\n

To zdarzenie, o kt\u00f3rym opowiada\u0142a wyra\u017anie zszokowana nauczycielka, jest jednym z wielu, zbyt licznych, by je przeoczy\u0107, symptom\u00f3w pokazuj\u0105cych, \u017ce dorastaj\u0105ce pokolenie (i nie tylko ono) coraz bardziej oddala si\u0119 od rzeczywistego \u017cycia i przenosi w \u015bwiat wirtualny.<\/p>\n

\u015awiat 2.0<\/strong><\/p>\n

W cieniu rozg\u0142osu, jaki wzbudzi\u0142 ChatGPT, zaprezentowano kolejne znacz\u0105ce osi\u0105gni\u0119cie techniczne, kt\u00f3re jednak przyci\u0105gn\u0119\u0142o znacznie mniej uwagi ni\u017c generator tekstu. W czerwcu 2023 roku firma Apple przedstawi\u0142a gogle rzeczywisto\u015bci mieszanej \u2013 \u201eVision Pro\u201d.<\/p>\n

W tym zestawie MR (Mixed Reality) cz\u0142owiek ma zaledwie kilka centymetr\u00f3w przed oczami dwa ekrany wysokiej rozdzielczo\u015bci, kt\u00f3re dostarczaj\u0105 mu obraz stereoskopowy. Dzi\u0119ki temu ma on wra\u017cenie, \u017ce widzi tr\u00f3jwymiarowy \u015bwiat. Dwa g\u0142o\u015bniki stereo, umieszczone nad uszami, wzmacniaj\u0105 t\u0119 iluzj\u0119. U\u017cytkownicy wierz\u0105, \u017ce widz\u0105 swoje otoczenie, w kt\u00f3re wkomponowane s\u0105 elementy obrazu z ekranu komputera.<\/p>\n

Urz\u0105dzenie Apple\u2019a zawiera kilka mikrofon\u00f3w i dwana\u015bcie kamer, kt\u00f3re z jednej strony rejestruj\u0105 na \u017cywo zewn\u0119trzny \u015bwiat, a z drugiej \u015bledz\u0105 ruchy oczu, r\u0105k i palc\u00f3w u\u017cytkownika. Dzi\u0119ki temu mo\u017cna sterowa\u0107 tym, co dzieje si\u0119 na ekranach, wy\u0142\u0105cznie za pomoc\u0105 gest\u00f3w, spojrze\u0144, a tak\u017ce g\u0142osu. Zestaw MR firmy Apple mo\u017ce by\u0107 po\u0142\u0105czony z innym komputerem, tak \u017ce jego ekran wydaje si\u0119 wisie\u0107 przed u\u017cytkownikiem w du\u017cym formacie. Za pomoc\u0105 tego urz\u0105dzenia mo\u017cna wykonywa\u0107 r\u00f3\u017cne rzeczy: pracowa\u0107 przy komputerze, przegl\u0105da\u0107 Internet, ogl\u0105da\u0107 filmy 3D, gra\u0107 w gry komputerowe czy te\u017c urz\u0105dza\u0107 sobie przytulne wieczory filmowe.<\/p>\n

Tym urz\u0105dzeniem Apple uczyni\u0142 kolejny techniczny krok w kierunku, kt\u00f3ry ju\u017c w 2018 roku opisa\u0142 Satya Nadella, dyrektor generalny Microsoftu, jako cel swojej firmy i innych:<\/p>\n

\u201eZa pomoc\u0105 rzeczywisto\u015bci mieszanej tworzymy ostateczne do\u015bwiadczenie komputerowe, w kt\u00f3rym twoje pole widzenia staje si\u0119 powierzchni\u0105 komputera, a tw\u00f3j \u015bwiat cyfrowy zlewa si\u0119 z fizycznym.\u201d (Nadella 2019, s. 7) [1]<\/p>\n

Anne Marie Engtoft Larsen, przedstawicielka du\u0144skiego rz\u0105du ds. globalnego przemys\u0142u technologicznego, jest przekonana, \u017ce:<\/p>\n

\u201eZewn\u0119trzne urz\u0105dzenia s\u0142u\u017c\u0105ce do do\u015bwiadczania VR (Virtual Reality \u2013 Rzeczywisto\u015b\u0107 Wirtualna), AR (Augmented Reality \u2013 Rzeczywisto\u015b\u0107 Rozszerzona) i MR (Mixed Reality \u2013 Rzeczywisto\u015b\u0107 Mieszana) b\u0119d\u0105 si\u0119 w nadchodz\u0105cych latach nieuchronnie rozwija\u0107 i ostatecznie mog\u0105 sta\u0107 si\u0119 przestarza\u0142e, zast\u0105pione przez technologi\u0119 zintegrowan\u0105 z cia\u0142em (\u2018wetware\u2019).\u201d (Engtoft Larsen 2019, s. 258) [2]<\/p>\n

Engtoft Larsen ma na my\u015bli to, \u017ce pewnego dnia stanie si\u0119 mo\u017cliwe, by \u201erzeczywisto\u015bci\u0105 wirtualn\u0105 sterowa\u0107 bezpo\u015brednio z m\u00f3zgu\u201d (Engtoft Larsen 2019, s. 258). Cho\u0107 obecnie nie jest to jeszcze wykonalne, od kilku lat prowadzi si\u0119 eksperymenty, kt\u00f3rych celem jest bezpo\u015brednie po\u0142\u0105czenie ludzkiego m\u00f3zgu z komputerami.<\/p>\n

Yobie Benjamin, wsp\u00f3\u0142za\u0142o\u017cyciel ameryka\u0144skiej firmy Avegant, opisuje cel tej technologicznej ewolucji bardzo jasno: \u201eOstatecznie r\u00f3\u017cnice mi\u0119dzy AR i VR prawdopodobnie znikn\u0105.\u201d
\n(Benjamin 2019, s. 262) [3] To oznacza, \u017ce w \u015bwiecie 2.0 nie b\u0119dziemy ju\u017c potrafili odr\u00f3\u017cni\u0107 wirtualno\u015bci od rzeczywisto\u015bci \u2013 a to nic innego jak utrata poczucia realno\u015bci.<\/p>\n

Rozszczepienie<\/strong><\/p>\n

Utrata poczucia rzeczywisto\u015bci ma g\u0142\u0119boki wymiar, poniewa\u017c opiera si\u0119 na pewnym rodzaju rozszczepienia cz\u0142owieka. Co to w\u0142a\u015bciwie znaczy?<\/p>\n

Przy odrobinie uwagi mo\u017cna to zauwa\u017cy\u0107 na samym sobie \u2013 na przyk\u0142ad podczas ogl\u0105dania filmu. Ju\u017c po kr\u00f3tkim czasie cz\u0142owiek ca\u0142kowicie oddaje si\u0119 temu, co widzi na ekranie, i przestaje dostrzega\u0107 wszystko wok\u00f3\u0142 \u2013 r\u00f3wnie\u017c samego siebie. W skrajnym przypadku mo\u017cna to zaobserwowa\u0107 wtedy, gdy za pomoc\u0105 zestawu VR \u201ewchodzi si\u0119\u201d do wirtualnej przestrzeni. W\u00f3wczas wzrok i s\u0142uch s\u0105 ca\u0142kowicie podporz\u0105dkowane komputerowo wygenerowanemu \u015bwiatu dozna\u0144, podczas gdy pozosta\u0142e zmys\u0142y \u2013 zw\u0142aszcza te, kt\u00f3re zakotwiczaj\u0105 cia\u0142o w rzeczywistym \u015bwiecie (zmys\u0142 dotyku, ciep\u0142a, ruchu itd.) \u2013 wci\u0105\u017c do\u015bwiadczaj\u0105 realnej rzeczywisto\u015bci.<\/p>\n

To, czego doznaj\u0105 oczy i uszy, nie ma ju\u017c \u017cadnego zwi\u0105zku z tym, czego do\u015bwiadczaj\u0105 pozosta\u0142e zmys\u0142y. Mo\u017cna si\u0119 na przyk\u0142ad \u201eznajdowa\u0107\u201d w pobli\u017cu bieguna p\u00f3\u0142nocnego dzi\u0119ki Google Earth, podczas gdy w rzeczywisto\u015bci siedzi si\u0119 w ciep\u0142ym pokoju, nawet nie zauwa\u017caj\u0105c, \u017ce si\u0119 pocimy. Organizm zmys\u0142owy cz\u0142owieka zostaje rozszczepiony.<\/p>\n

\u015awiadomo\u015b\u0107 jest ca\u0142kowicie wype\u0142niona prze\u017cyciami wirtualnego \u015bwiata, podczas gdy do\u015bwiadczenie cielesno\u015bci pogr\u0105\u017ca si\u0119 w mroku nieuwa\u017cno\u015bci. Mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce cz\u0142owiek traci swoje cia\u0142o.<\/p>\n

Zaniedbanie cia\u0142a<\/strong><\/p>\n

To, o czym ju\u017c w latach siedemdziesi\u0105tych XX wieku pisa\u0142 informatyk Joseph Weizenbaum \u2013 o kompulsywnych programistach (Weizenbaum 1978, s. 160 i nast.) \u2013 zosta\u0142o w latach dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych potwierdzone przez psycholo\u017ck\u0119 Christel Schachtner, kt\u00f3ra przeprowadzi\u0142a badania w\u015br\u00f3d programist\u00f3w i m\u0142odych ludzi sp\u0119dzaj\u0105cych du\u017co czasu przy komputerze. W swojej pracy znalaz\u0142a jednoznaczne dowody na to, \u017ce ludzie, kt\u00f3rzy d\u0142ugo przebywaj\u0105 przed komputerem i wytwarzaj\u0105 z nim intensywn\u0105 relacj\u0119, stopniowo trac\u0105 poczucie w\u0142asnego cia\u0142a. Wykazuj\u0105 mniejsze zainteresowanie zdrowym od\u017cywianiem i aktywno\u015bci\u0105 fizyczn\u0105 \u2013 w\u0142asne cia\u0142o zostaje zapomniane przed ekranem komputera (Schachtner 1993, s. 152 i nast.) [5].<\/p>\n

Zainspirowana badaniami Schachtnera, teolo\u017cka i informatyczka Anne Foerst przeprowadzi\u0142a w USA podobne badania. Odkry\u0142a zbli\u017cone efekty i podsumowa\u0142a swoje obserwacje s\u0142owami: \u201ePoczucie odciele\u015bnienia, kt\u00f3re przez stulecia cechowa\u0142o ludzi w zachodnim \u015bwiecie, jest cz\u0119sto wzmacniane przez codzienne korzystanie z komputer\u00f3w.\u201d (Foerst 2008, s. 98) [6]<\/p>\n

Zaniedbywanie cia\u0142a i zapominanie o jego potrzebach to dzi\u015b zjawisko bardzo powszechne. Najnowsze wyniki bada\u0144 wskazuj\u0105, \u017ce ju\u017c dzieci i m\u0142odzie\u017c nie zwracaj\u0105 uwagi na sygna\u0142y ostrzegawcze swojego cia\u0142a podczas d\u0142ugiego siedzenia przed ekranem. Wielu z nich skar\u017cy si\u0119 na dolegliwo\u015bci zdrowotne: 33% na b\u00f3le karku, 24% na sucho\u015b\u0107 i sw\u0119dzenie oczu, 19% na b\u00f3le w przedramionach i d\u0142oniach.<\/p>\n

Osoby intensywnie korzystaj\u0105ce z urz\u0105dze\u0144 cyfrowych maj\u0105 zaburzone postrzeganie w\u0142asnego cia\u0142a, podw\u00f3jnie zwi\u0119kszone ryzyko depresji, znacznie wi\u0119ksze prawdopodobie\u0144stwo zaburze\u0144 l\u0119kowych, a tak\u017ce wy\u017csze ryzyko poczucia samotno\u015bci (Bauer 2023, s. XX) [7]. Inne badania pokazuj\u0105, \u017ce dzieci i m\u0142odzie\u017c ruszaj\u0105 si\u0119 znacznie mniej ni\u017c w poprzednich dziesi\u0119cioleciach, co prowadzi do stopniowej utraty sprawno\u015bci i koordynacji ruchowej.[8]<\/p>\n

A gdy cz\u0142owiek oddala si\u0119 od swojego cia\u0142a, oddala si\u0119 tym samym r\u00f3wnie\u017c od \u015bwiata. Cia\u0142o i \u015bwiat stanowi\u0105 bowiem nierozerwaln\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107. Filozof Gernot B\u00f6hme powiedzia\u0142: \u201eCia\u0142o jest t\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 natury, kt\u00f3r\u0105 sami jeste\u015bmy.\u201d (B\u00f6hme 2003, s. 63) [9] A fenomenolog Maurice Merleau-Ponty uj\u0105\u0142 to poetycko: \u201eW\u0142asne cia\u0142o jest w \u015bwiecie jak serce w organizmie: to ono nieustannie o\u017cywia ca\u0142y widzialny spektakl, wewn\u0119trznie go karmi i o\u017cywia, tworz\u0105c jedno, sp\u00f3jne systemowe \u017cycie\u201d. (Merleau-Ponty 1966, s. 239) [10]<\/p>\n

Si\u0142y r\u00f3wnowa\u017c\u0105ce<\/strong><\/p>\n

Technologie ekranowe s\u0105 dzi\u015b cz\u0119\u015bci\u0105 naszej kultury. Oferuj\u0105 ogromne mo\u017cliwo\u015bci, je\u015bli potrafimy korzysta\u0107 z nich w spos\u00f3b sensowny, ale staj\u0105 si\u0119 zagro\u017ceniem dla ludzkiego istnienia, gdy cz\u0142owiek nie podejmuje wysi\u0142ku, by poprzez w\u0142asn\u0105 inicjatyw\u0119 \u0107wiczy\u0107 zdolno\u015bci r\u00f3wnowa\u017c\u0105ce.<\/p>\n

Do takich zdolno\u015bci nale\u017c\u0105 na przyk\u0142ad: dyscyplina, pozwalaj\u0105ca oprze\u0107 si\u0119 pokusom \u015bwiata ekran\u00f3w, umiej\u0119tno\u015b\u0107 skupionej obserwacji oraz zdolno\u015b\u0107 rozwijania szczerego zainteresowania procesami \u017cyciowymi.<\/p>\n

Mo\u017cna te\u017c powiedzie\u0107, \u017ce mi\u0142o\u015b\u0107 do przejaw\u00f3w realnego \u015bwiata jest t\u0105 przeciwwag\u0105, kt\u00f3ra pomaga cz\u0142owiekowi sprosta\u0107 pokusie ucieczki od rzeczywisto\u015bci.<\/p>\n

Przede wszystkim jednak musimy rozwin\u0105\u0107 \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce wszystko, co cz\u0142owiek wykonuje jako czynno\u015b\u0107 duszno-duchow\u0105, wywiera subtelny wp\u0142yw na jego cia\u0142o.<\/p>\n

Socjolog medycyny Aaron Antonovsky, tw\u00f3rca koncepcji salutogenezy<\/em>, odkry\u0142, \u017ce poczucie koherencji \u2013 czyli przekonanie, \u017ce \u015bwiat jest zrozumia\u0142y i mo\u017cna sobie w nim poradzi\u0107, a w\u0142asne \u017cycie ma sens \u2013 wywiera uzdrawiaj\u0105cy wp\u0142yw na cia\u0142o.<\/p>\n

Ten aspekt ma ogromne znaczenie dla codziennego korzystania z technologii informatycznych: opr\u00f3cz dba\u0142o\u015bci o zewn\u0119trzne aspekty zdrowia, niezwykle wa\u017cna jest r\u00f3wnie\u017c piel\u0119gnacja aktywnego \u017cycia wewn\u0119trznego, w sensie duszno-duchowym, zgodnego z poczuciem koherencji.<\/p>\n

Bo mo\u017cna sta\u0107 si\u0119 obcym nie tylko wobec \u015bwiata zewn\u0119trznego, kt\u00f3ry postrzegamy, lecz tak\u017ce wobec w\u0142asnego \u015bwiata wewn\u0119trznego \u2013 zw\u0142aszcza \u017ce pojawiaj\u0105ca si\u0119 sztuczna inteligencja coraz silniej kusi nas, by\u015bmy oduczyli si\u0119 samodzielnego my\u015blenia.<\/p>\n

Sztuczna inteligencja<\/strong><\/p>\n

Wraz z budow\u0105 pierwszych komputer\u00f3w rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 epoka uniwersalnych urz\u0105dze\u0144, kt\u00f3re mechanizuj\u0105 ludzkie my\u015blenie. W programach komputerowych, dzia\u0142aj\u0105cych w spos\u00f3b dok\u0142adnie okre\u015blony na sprz\u0119cie komputerowym, utrwalaj\u0105 si\u0119 struktury logiki, kt\u00f3ra \u017cyje w ludzkim my\u015bleniu \u2013 zostaj\u0105 one niejako \u201ezapisywane\u201d na uniwersalnej strukturze tego sprz\u0119tu.<\/p>\n

Ju\u017c w latach czterdziestych XX wieku pojawi\u0142y si\u0119 pierwsze pr\u00f3by nie tylko maszynowego na\u015bladowania ludzkiej logiki, lecz tak\u017ce fizycznych proces\u00f3w zachodz\u0105cych w m\u00f3zgu. Doprowadzi\u0142o to do powstania tzw. sztucznych sieci neuronowych \u2013 komputer\u00f3w, kt\u00f3re w bardzo uproszczony spos\u00f3b odwzorowuj\u0105 przekazywanie impuls\u00f3w w ludzkim uk\u0142adzie nerwowym. Te w\u0142a\u015bnie sieci stanowi\u0105 dzi\u015b podstaw\u0119 tego, co nazywamy sztuczn\u0105 inteligencj\u0105 (SI).<\/p>\n

Wsp\u00f3\u0142czesne systemy SI to pot\u0119\u017cne komputery \u2013 jak np. ChatGPT \u2013 dysponuj\u0105ce miliardami zmiennych parametr\u00f3w. Sieci neuronowe s\u0105 tak zaprogramowane, \u017ce ich parametry musz\u0105 zosta\u0107 dopasowane do danych wej\u015bciowych, zanim b\u0119d\u0105 mog\u0142y by\u0107 u\u017cyte. Innymi s\u0142owy \u2013 sieci te trzeba trenowa\u0107. Poprzez miliony powt\u00f3rze\u0144 wprowadzania danych system stopniowo dopasowuje swoje parametry do ukrytych struktur zawartych w danych zewn\u0119trznych, a\u017c w ko\u0144cu potrafi sensownie reagowa\u0107 na nowe informacje.<\/p>\n

Dzi\u0119ki Internetowi sta\u0142o si\u0119 mo\u017cliwe, \u017ce miliardy ludzi wymieniaj\u0105 swoje my\u015bli i uczucia w postaci tekst\u00f3w, obraz\u00f3w, film\u00f3w czy nagra\u0144 d\u017awi\u0119kowych, lub te\u017c wy\u015bwietlaj\u0105 te tre\u015bci w sieci. Wszystko to jest zapisywane na ogromnych no\u015bnikach danych, stanowi\u0105cych cz\u0119\u015b\u0107 sieci. Na tych danych trenuje si\u0119 sztuczne sieci neuronowe.<\/p>\n

Ludzko\u015b\u0107 \u2013 najcz\u0119\u015bciej nie zdaj\u0105c sobie z tego sprawy \u2013 wsp\u00f3\u0142tworzy narodziny sztucznej inteligencji. W tym, co pojawia si\u0119 dzi\u015b jako tzw. sztuczna inteligencja, spotykamy nic innego jak tylko zgromadzone i po\u0142\u0105czone ze sob\u0105 dawne my\u015blenie ludzko\u015bci. My\u015bli ludzi utrwali\u0142y si\u0119 w urz\u0105dzeniach \u2013 komputery s\u0105 zestalonym \u201elodem my\u015bli\u201d.<\/p>\n

Sztuczna inteligencja jest martw\u0105 inteligencj\u0105; z niej nie mog\u0105 p\u0142yn\u0105\u0107 \u017cadne impulsy przysz\u0142o\u015bci \u2013 nawet je\u015bli jej wytwory wydaj\u0105 si\u0119 genialne. Duch, kt\u00f3ry w niej tkwi, m\u00f3wi: Jak by\u0142o, tak b\u0119dzie znowu. <\/em>Impulsy przysz\u0142o\u015bci mog\u0105 pochodzi\u0107 jedynie z \u017cywego, aktywnego my\u015blenia i dzia\u0142ania cz\u0142owieka w \u201etu i teraz\u201d.<\/p>\n

Jutrzenka nowej \u015bwiadomo\u015bci<\/strong><\/p>\n

Wszechobecna dzi\u015b pot\u0119ga system\u00f3w komputerowych ukazuje, jak ogromne znaczenie kszta\u0142tuj\u0105ce \u015bwiat ma ludzkie my\u015blenie \u2013 bo wszystkie te systemy powsta\u0142y w\u0142a\u015bnie z my\u015blenia cz\u0142owieka, a \u015bci\u015blej: z jego rozumowego, intelektualnego sposobu my\u015blenia. Ten rodzaj my\u015blenia rozwin\u0105\u0142 si\u0119 po raz pierwszy w staro\u017cytnej Grecji, a obecnie \u2013 m\u00f3wi\u0105c obrazowo \u2013 osi\u0105gn\u0105\u0142 stan przejrza\u0142o\u015bci, a nawet przejrza\u0142o\u015bci nadmiernej. Dzisiejszy czas wzywa cz\u0142owieka, by rozwin\u0105\u0142 nowy poziom my\u015blenia, kt\u00f3ry wykracza poza zwyk\u0142y intelekt.<\/p>\n

Fenomenolog kultury Jean Gebser pisa\u0142, \u017ce na prze\u0142omie XIX i XX wieku zacz\u0119\u0142a si\u0119 kszta\u0142towa\u0107 nowa \u015bwiadomo\u015b\u0107: aper\u00adspektywiczna lub integralna \u015bwiadomo\u015b\u0107. W swojej szczeg\u00f3\u0142owej fenomenologii tej zmiany Gebser dochodzi do wniosku, \u017ce ludzko\u015b\u0107 jako ca\u0142o\u015b\u0107 jest w drodze do nowej \u015bwiadomo\u015bci \u2013 \u015bwiadomo\u015bci, w kt\u00f3rej dokonuje si\u0119 przebicie ku duchowemu wymiarowi rzeczywisto\u015bci. Dla niego ten prze\u0142om jest przeb\u0142yskiem bosko\u015bci, do\u015bwiadczeniem realnej obecno\u015bci Chrystusa. Na ko\u0144cu swego dzie\u0142a pisa\u0142 o naszej epoce:<\/p>\n

\u201eG\u0142\u0119boka prawda chrze\u015bcija\u0144stwa o przezroczysto\u015bci, o diafaniczno\u015bci \u015bwiata, staje si\u0119 postrzegalna. Czysty nap\u0142yw tego, co pozaziemskie, w to, co ziemskie \u2013 obecno\u015b\u0107 za\u015bwiat\u00f3w w \u015bwiecie doczesnym, \u015bmierci w \u017cyciu, transcendencji w immanencji, bosko\u015bci w cz\u0142owieku \u2013 staje si\u0119 przezroczysty. Wcielenie Boga nie by\u0142o daremne.\u201d (Gebser 1953, s. 379) [11]<\/p>\n

Tak\u017ce Rudolf Steiner, tw\u00f3rca antropozofii, zwraca\u0142 uwag\u0119 na ten fakt i stanowczo podkre\u015bla\u0142, \u017ce cz\u0142owiek mo\u017ce rozszerzy\u0107 swoje my\u015blenie na inne formy \u015bwiadomo\u015bci. Z r\u00f3\u017cnych punkt\u00f3w widzenia pokazywa\u0142, jakie drogi mo\u017cna obra\u0107, by stopniowo przekszta\u0142ci\u0107 my\u015blenie rozumowe w wy\u017csze formy poznania.<\/p>\n

Konieczno\u015b\u0107 rozwoju wewn\u0119trznego<\/strong><\/p>\n

Powtarzaj\u0105ce si\u0119 ostrze\u017cenie Gebsera, \u017ce ludzie powr\u00f3c\u0105 do starych, zdegenerowanych form \u015bwiadomo\u015bci, je\u015bli b\u0119d\u0105 unika\u0107 wymaga\u0144 nowych czas\u00f3w, mo\u017cna r\u00f3wnie\u017c znale\u017a\u0107 u Steinera. Wielokrotnie ostrzega\u0142, \u017ce grozi nam ca\u0142kowita dekadencja, a nawet barbarzy\u0144stwo, je\u015bli zbyt ma\u0142o ludzi zdecyduje si\u0119 uzupe\u0142ni\u0107 zewn\u0119trzny rozw\u00f3j technologiczny wewn\u0119trznym rozwojem. Uwa\u017ca\u0142 za egzystencjaln\u0105 konieczno\u015b\u0107, aby post\u0119powi technicznemu towarzyszy\u0142o poznanie \u015bwiata duchowego jako przeciwwaga. W swoim ostatnim eseju wyra\u017anie wskazuje, \u017ce ludzko\u015b\u0107 poprzez swoje codzienne dzia\u0142ania wkroczy\u0142a w obszar techniczny, kt\u00f3ry okre\u015bla jako pod-natur\u0119. Cz\u0142owiek musi zmierzy\u0107 si\u0119 z t\u0105 pod-natur\u0105, ale mo\u017ce to zrobi\u0107 w sensowny spos\u00f3b tylko wtedy, gdy jednocze\u015bnie uzyska dost\u0119p do nad-natury:<\/p>\n

\u201ePod-natura musi by\u0107 rozumiana jako taka. Jest to mo\u017cliwe tylko wtedy, gdy cz\u0142owiek w swojej duchowej \u015bwiadomo\u015bci wzniesie si\u0119 co najmniej tak wysoko do pozaziemskiej nad-natury, jak w technologii zst\u0105pi\u0142 do pod-natury. Obecna epoka potrzebuje poznania wykraczaj\u0105cego poza natur\u0119, poniewa\u017c musi ona wewn\u0119trznie upora\u0107 si\u0119 z niebezpieczn\u0105 tre\u015bci\u0105 \u017cycia, kt\u00f3ra opad\u0142a poni\u017cej natury\u201d (Steiner 1998, GA 26, s. 257).[12]<\/p>\n

Jeste\u015bmy zintegrowani naszymi cia\u0142ami ze \u015bwiatem technologii: obs\u0142ugujemy najr\u00f3\u017cniejsze urz\u0105dzenia, poruszamy si\u0119 za pomoc\u0105 maszyn, patrzymy na ekrany itp. Niesie to ze sob\u0105 niebezpiecze\u0144stwo wyobcowania ze \u015bwiata widzialnego. Ukryta w urz\u0105dzeniach ludzka inteligencja z przesz\u0142o\u015bci grozi nam odseparowaniem od \u015bwiata duchowego, kt\u00f3ry znajduje si\u0119 w g\u0142\u0119bi cz\u0142owieka. Ta sytuacja to fatum naszych czas\u00f3w. Dzisiaj indywidualn\u0105 odpowiedzialno\u015bci\u0105 ka\u017cdego cz\u0142owieka jest ch\u0119\u0107 sprostania temu wyzwaniu poprzez podj\u0119cie wewn\u0119trznej, na przyk\u0142ad medytacyjnej drogi rozwoju. Nie odbywa si\u0119 to w \u201epr\u00f3\u017cni\u201d, ale ma r\u00f3wnie\u017c wp\u0142yw na cia\u0142o. Tak jak technologia ma na cia\u0142o wp\u0142yw zaburzaj\u0105cy, tak rozw\u00f3j wewn\u0119trzny umieszcza cia\u0142o w nadrz\u0119dnej duchowej ca\u0142o\u015bci, z kt\u00f3rej wywodz\u0105 si\u0119 si\u0142y uzdrawiaj\u0105ce.<\/p>\n

Epilog<\/strong><\/p>\n

Dla dorastaj\u0105cego pokolenia niezwykle wa\u017cne jest, aby spotka\u0142o jak najwi\u0119cej doros\u0142ych, kt\u00f3rzy mog\u0105 by\u0107 dla niego wzorem i jednocze\u015bnie maj\u0105 odwag\u0119 oraz si\u0142\u0119, by czasowo powstrzyma\u0107 przyci\u0105gaj\u0105c\u0105 moc urz\u0105dze\u0144 cyfrowych.<\/p>\n

Dzieci potrzebuj\u0105 przestrzeni, w kt\u00f3rej mog\u0105 do\u015bwiadcza\u0107 i bada\u0107 \u015bwiat realny, aby sta\u0107 si\u0119 jego przyjaci\u00f3\u0142mi.<\/p>\n

Taki spos\u00f3b my\u015blenia wcale nie oznacza wrogo\u015bci wobec technologii. Chodzi raczej o to, aby m\u0142odzi ludzie nauczyli si\u0119 pewnie sta\u0107 w rzeczywisto\u015bci, by\u0107 w stanie radzi\u0107 sobie z jej wyzwaniami i dopiero wtedy w\u0142\u0105cza\u0107 w swoje \u017cycie do\u015bwiadczenia wirtualne w spos\u00f3b sensowny, \u015bwiadomy i zr\u00f3wnowa\u017cony.<\/p>\n

__________________________________<\/p>\n

[1] Nadella, Satya (2019): Zum Geleit. In: Klaus Schwab mit Nicolas Davis: Die Zukunft der Vierten Industriellen Revolution. Wie wir den digitalen Wandel gestalten [Wst\u0119p, w\u00a0: Klaus Schwab z Nicolasem Davisem: Przysz\u0142o\u015b\u0107 Czwartej Rewolucji Przemys\u0142owej. Jak kszta\u0142tujemy transformacj\u0119 cyfrow\u0105], Monachium: DVA.<\/p>\n

[2] Engtoft Larsen (2019): Virtuelle und erweiterte Realit\u00e4t. In: Klaus Schwab mit Nicolas Davis: Die Zukunft der Vierten Industriellen Revolution. Wie wir den digitalen Wandel gestalten [Rzeczywisto\u015b\u0107 wirtualna i rozszerzona w: Przysz\u0142o\u015b\u0107 Czwartej Rewolucji Przemys\u0142owej. Jak kszta\u0142tujemy transformacj\u0119 cyfrow\u0105.], Monachium: DVA.<\/p>\n

[3] Benjamin, Yobie (2019): Die Schnittstelle: das A und O. In: In: Klaus Schwab mit Nicolas Davis: Die Zukunft der Vierten Industriellen Revolution. Wie wir den digitalen Wandel gestalten. [Interfejs: Alfa i Omega, w: Klaus Schwab mit Nicolas Davis: Przysz\u0142o\u015b\u0107 Czwartej Rewolucji Przemys\u0142owej. Jak kszta\u0142tujemy transformacj\u0119 cyfrow\u0105],Monachium: DVA.<\/p>\n

[4] Weizenbaum, Joseph (1978): Die Macht der Computer und die Ohnmacht der Vernunft [Si\u0142a komputer\u00f3w i bezsilno\u015b\u0107 rozumu], Frankfurt n\/Menem: Suhrkamp.<\/p>\n

[5] Schachtner, Christel (1993): Geistmaschine. Faszination und Provokation am Computer [Maszyna duchowa. Fascynacja i prowokacja przy komputerze], Frankfurt n\/Menem: Suhrkamp.<\/p>\n

[6] Foerst, Anne (2008): Von Robotern, Mensch und Gott. K\u00fcnstliche Intelligenz und die existentielle Dimension des Lebens [O robotach, cz\u0142owieku i Bogu: Sztuczna inteligencja a egzystencjalny wymiar \u017cycia], G\u00f6ttingen: Vandenhoeck & Ruprecht.<\/p>\n

[7] Bauer, Joachim (2023): Realit\u00e4tsverlust. Wie KI und virtuelle Welten uns Besitz ergreifen und die Menschlichkeit bedrohen [Utrata rzeczywisto\u015bci.<\/a> Jak sztuczna inteligencja i \u015bwiaty wirtualne nas op\u0119tuj\u0105 i gro\u017c\u0105 ludzko\u015bci.], Monachium: Heyne.<\/p>\n

[8] Podsumowanie aktualnych odkry\u0107 mo\u017cna znale\u017a\u0107 u Zdra\u017eil, Tom\u00e1\u0161 (2024): Die Lebens- und Gesundheitssituation der Kinder und Jugendlichen \u2013 eine Bestandsaufnahme. In: Thomas Damberger\/Edwin H\u00fcbner (Hrsg.): Kinder st\u00e4rken in Zeiten der Digitalisierung. In Krisen reflexive Energie entwickeln [Sytuacja \u017cyciowa i zdrwotna dzieci i m\u0142odzie\u017cy \u2013 podsumowanie w: Thomas Damberger\/Edwin H\u00fcbner (wyd.): Wzmacnianie dzieci w czasach cyfryzacji. Rozwijanie energii zwrotnej w kryzysach.], Opladen, Toronto: Barbara Budrich.<\/p>\n

[9] B\u00f6hme, Gernot (2003). Leibsein als Aufgabe. Leibphilosophie in pragmatischer Hinsicht. [Bycie cia\u0142em jako zadanie. Filozofia cia\u0142a z perspektywy pragmatycznej.] Zug\/Schwajcaria: Die Graue Edition.<\/p>\n

[10] Merleau-Ponty, Maurice (1966): Ph\u00e4nomenologie der Wahrnehmung . Berlin: Walter de Gruyter &Co. [wyd.pol. ,,Fenomenologia percepcji\u2019\u2019,\u00a0 2017, wyd. Aletheia].<\/p>\n

[11] Gebser, Jean (1953): Ursprung und Gegenwart. Bd. 2. Die Manifestationen der aperspektivischen Welt. Versuch einer Konkretion des Geistigen [Przejawy \u015bwiata aperspektywicznego. Pr\u00f3ba skonkretyzowania tego, co duchowe.], Stuttgart: DVA.<\/p>\n

[12] Steiner, Rudolf (1998): Anthroposophische Leits\u00e4tze. Der Erkenntnisweg der Anthroposophie. Das Michael-Mysterium [An<\/a>tropozoficzne my\u015bli przewodnie. Antropozoficzna \u015bcie\u017cka poznania. Misterium Michaela.], GA 26. Dornach: Rudolf Steiner Verlag.<\/p>\n","protected":false},"author":917,"featured_media":112161,"template":"","meta":{"_acf_changed":false},"tags":[],"category_":[110094],"tags_english_":[],"class_list":["post-122056","logon_article","type-logon_article","status-publish","has-post-thumbnail","hentry","category_-science-pl"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/logon.media\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/logon_article\/122056","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/logon.media\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/logon_article"}],"about":[{"href":"https:\/\/logon.media\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/logon_article"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/logon.media\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/917"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/logon.media\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/112161"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/logon.media\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=122056"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/logon.media\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=122056"},{"taxonomy":"category_","embeddable":true,"href":"https:\/\/logon.media\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/category_?post=122056"},{"taxonomy":"tags_english_","embeddable":true,"href":"https:\/\/logon.media\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags_english_?post=122056"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}