{"id":120547,"date":"2025-08-26T08:16:08","date_gmt":"2025-08-26T08:16:08","guid":{"rendered":"https:\/\/logon.media\/?post_type=logon_article&p=120547"},"modified":"2025-08-26T08:16:08","modified_gmt":"2025-08-26T08:16:08","slug":"ewangelia-tomasza-platon-i-doswiadczenia-bliskie-smierci","status":"publish","type":"logon_article","link":"https:\/\/logon.media\/pl\/logon_article\/ewangelia-tomasza-platon-i-doswiadczenia-bliskie-smierci\/","title":{"rendered":"Ewangelia Tomasza, Platon i do\u015bwiadczenia bliskie \u015bmierci"},"content":{"rendered":"

Po do\u015bwiadczeniu bliskim \u015bmierci wielu ludzi m\u00f3wi sobie, \u017ce stali si\u0119 obcy samym sobie w swoim \u017cyciu. A to z kolei mo\u017cna por\u00f3wna\u0107 do plato\u0144skiej alegorii jaskini.<\/em><\/p>\n

Kiedy kto\u015b poprzez do\u015bwiadczenie bliskie \u015bmierci u\u015bwiadamia sobie, \u017ce \u017cy\u0142 jakby w jaskini, a jego prawdziwa ojczyzna znajduje si\u0119 ca\u0142kiem gdzie indziej \u2013 poza jaskini\u0105 \u2013 w\u00f3wczas musi na nowo zaprzyja\u017ani\u0107 si\u0119 z t\u0105 jaskini\u0105. W inny spos\u00f3b ni\u017c wcze\u015bniej b\u0119dzie m\u00f3g\u0142 powiedzie\u0107 \u201etak\u201d wobec \u015bwiata.<\/em><\/p>\n

Gunter Friedrich (LOGON) rozmawia z prof. dr. Enno Edzardem Popkesem (Uniwersytet w Kilonii).<\/strong><\/p>\n

 <\/p>\n

G.F.:<\/strong>
\nPanie Profesorze, ciesz\u0119 si\u0119, \u017ce mog\u0119 przeprowadzi\u0107 z Panem wywiad. Jest Pan profesorem historii i archeologii wczesnego chrze\u015bcija\u0144stwa i jego \u015brodowiska, bada Pan tak\u017ce temat \u015bmierci i umierania. Szereg Pana publikacji dotyczy platonizmu, Ewangelii Tomasza i do\u015bwiadcze\u0144 bliskich \u015bmierci. Co sprawi\u0142o, \u017ce zacz\u0105\u0142 Pan bada\u0107 t\u0119 triad\u0119?<\/p>\n

E.E.P.:<\/strong>
\nZaczn\u0119 od biografii. Pierwszym tematem, kt\u00f3ry poruszy\u0142 mnie bardzo mocno w m\u0142odo\u015bci, by\u0142y do\u015bwiadczenia bliskie \u015bmierci. Mia\u0142em oko\u0142o 13\u201314 lat, kiedy w chrze\u015bcija\u0144skiej ksi\u0119garni przypadkiem natrafi\u0142em na ksi\u0105\u017ck\u0119 Raymonda Moody\u2019ego. Od razu mnie zachwyci\u0142a i pyta\u0142em znajomych, co o tym s\u0105dz\u0105. M\u00f3wili: \u201eTo tylko halucynacje, to nie mo\u017ce by\u0107 prawda. Poza tym nie zgadza si\u0119 z Bibli\u0105\u201d. To mnie tak poruszy\u0142o, \u017ce ju\u017c wcze\u015bnie postanowi\u0142em studiowa\u0107 filozofi\u0119 i teologi\u0119, maj\u0105c nadziej\u0119, \u017ce tam dowiem si\u0119 czego\u015b wi\u0119cej na ten temat. Ale nic takiego si\u0119 nie wydarzy\u0142o. Zaj\u0105\u0142em si\u0119 wi\u0119c dziedzinami b\u0119d\u0105cymi blisko tego zagadnienia. We wczesnym chrze\u015bcija\u0144stwie istnieje wiele zjawisk por\u00f3wnywalnych z do\u015bwiadczeniami bliskimi \u015bmierci. Mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce zbli\u017ca\u0142em si\u0119 do tego tematu po\u015brednio. Dzi\u015b mog\u0119 stwierdzi\u0107, \u017ce tematy: do\u015bwiadczenia bliskie \u015bmierci, platonizm i wczesne chrze\u015bcija\u0144stwo wspaniale si\u0119 uzupe\u0142niaj\u0105 i otwieraj\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107 dyskusji nad tym, co wydarzy\u0142o si\u0119 w historii wczesnego chrze\u015bcija\u0144stwa.<\/p>\n

G.F.:<\/strong>
\nJakie ma to znaczenie dla naszych czas\u00f3w?<\/p>\n

E.E.P.:<\/strong>
\nPrzed nami wielki jubileusz \u2013 dwutysi\u0119czna rocznica dzia\u0142alno\u015bci Jezusa. Bardzo wiele interpretacji Jego osoby i przes\u0142ania, kt\u00f3re w\u00f3wczas kr\u0105\u017cy\u0142y, zosta\u0142o pot\u0119pionych i wypartych \u2013 mi\u0119dzy innymi Ewangelia Tomasza. Jako historyk uwa\u017cam za swoje zadanie wpisanie tych \u015bwiadectw i odkry\u0107, kt\u00f3rych dokonano, w histori\u0119 wczesnego chrze\u015bcija\u0144stwa. Moim zdaniem dla teologii i Ko\u015bcio\u0142a mo\u017ce by\u0107 tylko cenne us\u0142yszenie tak\u017ce tych g\u0142os\u00f3w, kt\u00f3re wtedy zosta\u0142y wyparte. \u017byjemy przecie\u017c w epoce o\u015bwiecenia \u2013 to znaczy, \u017ce sami powinni\u015bmy decydowa\u0107, co jest przekonuj\u0105ce i sensowne. Mo\u017cemy zapyta\u0107: czy nie zosta\u0142o wtedy utracone co\u015b warto\u015bciowego, co dzi\u015b powinni\u015bmy podj\u0105\u0107? I odpowiadam jednoznacznie: tak. Cenne g\u0142osy zosta\u0142y utracone.<\/p>\n

G.F.:<\/strong>
\nCo dla Pana jest najciekawsze w Ewangelii Tomasza?<\/p>\n

E.E.P.:<\/strong>
\nNajciekawszy jest kontrast pomi\u0119dzy tym, co analizowa\u0142em w doktoracie i habilitacji. Praca doktorska dotyczy\u0142a pism Janowych, zw\u0142aszcza Ewangelii Jana, a habilitacja \u2013 Ewangelii Tomasza.<\/p>\n

Oba dzie\u0142a \u0142\u0105czy idea, \u017ce Jezus m\u00f3wi: \u201eJa jestem \u015bwiat\u0142o\u015bci\u0105\u201d. To s\u0142owo Jezusa pojawia si\u0119 w dw\u00f3ch wersjach \u2013 u Jana i u Tomasza. G\u0142\u00f3wna r\u00f3\u017cnica polega na konsekwencjach. Ewangelia Jana m\u00f3wi: Jezus jest wcieleniem Boga \u2013 ale tylko On. Ewangelia Tomasza m\u00f3wi: Jezus jest wcieleniem Boga \u2013 ale wszyscy powinni do tego doj\u015b\u0107. To podstawowa r\u00f3\u017cnica w interpretacji osoby i przes\u0142ania Jezusa. Moi koledzy i ja jeste\u015bmy przekonani, \u017ce Ewangelia Tomasza i Ewangelia Jana nie s\u0105 ze sob\u0105 powi\u0105zane przypadkowo, ale powsta\u0142y w pewnym zwi\u0105zku. Dyskurs mi\u0119dzy nimi zosta\u0142 jednak przerwany. Dzi\u015b mo\u017cemy go na nowo podj\u0105\u0107 i o\u017cywi\u0107.<\/p>\n

G.F.:<\/strong>
\nEwangelia Tomasza formu\u0142uje przecie\u017c g\u0142\u0119bok\u0105 prawd\u0119: \u201eKr\u00f3lestwo niebieskie jest w was\u201d. To przecie\u017c wypowied\u017a o znaczeniu uniwersalnym.<\/p>\n

E.E.P.:<\/strong>
\nZdecydowanie. Ewangelia Tomasza to tekst chrze\u015bcija\u0144ski, ale sam termin \u201eChrystus\u201d w og\u00f3le w nim nie wyst\u0119puje. Tekst ma uniwersalne przes\u0142anie. Jezus m\u00f3wi tam w Logionie 77: \u201eJa jestem \u015bwiat\u0142o\u015bci\u0105, kt\u00f3ra jest ponad wszystkim. Ja jestem Tym, co istnieje. Wszystko wysz\u0142o ode Mnie i wszystko do Mnie powr\u00f3ci. Podnie\u015bcie kamie\u0144, a znajdziecie Mnie tam, roz\u0142upcie drewno, a jestem w nim\u201d. To znaczy: On jest wszechobecny, a tym samym obecny w ka\u017cdym cz\u0142owieku. Jest to wi\u0119c roszczenie uniwersalne.<\/p>\n

G.F.:<\/strong>
\nCzyli niewa\u017cne, czy to, co le\u017cy u podstaw duchowej natury cz\u0142owieka, kto\u015b nazywa Jezusem, czy inaczej. Przes\u0142anie jest tak samo wa\u017cne dla buddysty, hinduisty, jak i dla chrze\u015bcijanina.<\/p>\n

E.E.P.:<\/strong>
\nDok\u0142adnie tak. Ja sam jako chrze\u015bcijanin i naukowiec \u017cyj\u0119 w tradycji chrze\u015bcija\u0144skiej. Konkretna posta\u0107 Jezusa jest dla mnie ludzkim punktem odniesienia, do kt\u00f3rego nawi\u0105zuj\u0119 w badaniach. Nie traktuj\u0119 Boga jako metafizycznej, bezosobowej zasady, lecz jako konkretn\u0105 posta\u0107. Fascynuj\u0105ce jest, \u017ce Ewangelia Tomasza \u2013 podobnie jak na przyk\u0142ad \u015bwiatopogl\u0105d Platona \u2013 ma bardzo rozwini\u0119t\u0105 koncepcj\u0119 w\u0119dr\u00f3wki i wzrastania duszy. Jezus jest tu przyk\u0142adem doskona\u0142ej mo\u017cliwo\u015bci stania si\u0119 wcieleniem Boga.<\/p>\n

G.F.:<\/strong>
\nMo\u017cna by powiedzie\u0107: wspaniale, wystarczy studiowa\u0107 t\u0119 ksi\u0119g\u0119, by doj\u015b\u0107 do g\u0142\u0119bokiego samopoznania. Ale ta ksi\u0119ga zaczyna si\u0119 od do\u015b\u0107 radykalnego stwierdzenia. Na samym pocz\u0105tku, jako wprowadzenie, czytamy: \u201eTo s\u0105 tajemne s\u0142owa, kt\u00f3re wypowiedzia\u0142 \u017cyj\u0105cy Jezus\u201d. A dalej w Logionie 1: \u201eKto odkryje znaczenie tych s\u0142\u00f3w, nie zazna \u015bmierci\u201d. Nie ma w Biblii ani jednej ksi\u0119gi, kt\u00f3ra m\u00f3wi co\u015b takiego. Jak nale\u017cy to rozumie\u0107?<\/p>\n

E.E.P.:<\/strong>
\nJako historyk mam najpierw obowi\u0105zek opisa\u0107, jakie poj\u0119cie za tym stoi, a dopiero potem pyta\u0107 o konsekwencje. Istnienie nauki jawnej i ukrytej jest podnoszone w r\u00f3\u017cnych tekstach. Ewangelia Tomasza m\u00f3wi: to s\u0105 tajemne s\u0142owa Jezusa \u2013 i mo\u017cna zrozumie\u0107, dlaczego by\u0142y tajemne. By\u0142y dos\u0142ownie \u015bmiertelnie niebezpieczne. Je\u015bli Jezus z Ewangelii Tomasza m\u00f3wi o sobie, \u017ce jest boskim \u015bwiat\u0142em, to w \u017cydowskiej religijno\u015bci wystarcza\u0142o, by oskar\u017cy\u0107 go o blu\u017anierstwo i skaza\u0107 na \u015bmier\u0107. Zreszt\u0105 Ewangelia Jana r\u00f3wnie\u017c wyra\u017anie to podkre\u015bla: zaraz po tym, jak Jezus Janowy powiedzia\u0142, \u017ce jest jedno z Bogiem, jego \u017cydowscy wsp\u00f3\u0142bracia chcieli go ukamienowa\u0107 (J 10,30\u201331). Ale jeszcze bardziej kontrowersyjne jest to, \u017ce Jezus m\u00f3wi: nie tylko ja jestem \u015bwiat\u0142o\u015bci\u0105 \u2013 to \u015bwiat\u0142o jest w was wszystkich. Bosko\u015b\u0107 jest w ka\u017cdym stworzeniu.<\/p>\n

Zdanie: \u201eKto odkryje znaczenie tych s\u0142\u00f3w, nie zazna \u015bmierci\u201d jest \u0142atwe do zrozumienia. Cz\u0142owiek mo\u017ce odkry\u0107, \u017ce w chwili \u015bmierci w og\u00f3le nie umiera, lecz opuszcza materialne cia\u0142o. M\u00f3wi\u0105c po plato\u0144sku: nie\u015bmiertelna cz\u0119\u015b\u0107 duszy opuszcza cia\u0142o. I to w\u0142a\u015bnie widzimy w do\u015bwiadczeniach bliskich \u015bmierci.<\/p>\n

G.F.:<\/strong>
\nCzy jednak wskazanie na \u201etajemne s\u0142owa\u201d i podkre\u015blenie, \u017ce kto je zrozumie, stanie si\u0119 nie\u015bmiertelny, mo\u017cna rozumie\u0107 jeszcze inaczej? Mo\u017ce chodzi o s\u0142owa pochodz\u0105ce z najg\u0142\u0119bszego wn\u0119trza, kt\u00f3rych w ca\u0142ej g\u0142\u0119bi i znaczeniu nie da si\u0119 wypowiedzie\u0107 \u2013 s\u0142owa, kt\u00f3re prowadz\u0105 do tajemnicy samego wn\u0119trza cz\u0142owieka i stamt\u0105d wyp\u0142ywaj\u0105. Je\u015bli wi\u0119c czytamy: \u201e\u2026nie zazna \u015bmierci\u201d, mo\u017ce to oznacza\u0107, \u017ce cz\u0142owiek, zbli\u017caj\u0105c si\u0119 do tego, co jest najg\u0142\u0119bsze w jego wn\u0119trzu, zostaje przemieniony. Te s\u0142owa s\u0105 wypowiedziane ze sfery Nie\u015bmiertelnego i maj\u0105 skierowa\u0107 \u015bwiadomo\u015b\u0107 ku temu, by da\u0142a si\u0119 tym ogarn\u0105\u0107.<\/p>\n

E.E.P.:<\/strong>
\nTak, z pewno\u015bci\u0105. Doda\u0142bym tu jeszcze jedno poj\u0119cie z tradycji plato\u0144skiej \u2013 pami\u0119\u0107. Wed\u0142ug Platona dusza jest w istocie wszechwiedz\u0105ca, tylko zapomnia\u0142a swojej wiedzy w tym \u017cyciu. Im bardziej zbli\u017ca si\u0119 do swojej boskiej ojczyzny, tym szybciej mo\u017ce sobie przypomnie\u0107. I to chyba wydarzy\u0142o si\u0119 r\u00f3wnie\u017c u Jezusa. Mo\u017cna si\u0119 zastanawia\u0107, jak to si\u0119 sta\u0142o, \u017ce oko\u0142o trzydziestego roku \u017cycia Jezus zacz\u0105\u0142 dzia\u0142a\u0107 jako uzdrowiciel i nauczyciel. S\u0105dz\u0119, \u017ce musia\u0142 do\u015bwiadczy\u0107 czego\u015b, co da\u0142o mu to poczucie pewno\u015bci, dzi\u0119ki kt\u00f3remu m\u00f3g\u0142 powiedzie\u0107: \u201eJa jestem \u015bwiat\u0142o\u015bci\u0105\u201d. Uwa\u017cam, \u017ce tym do\u015bwiadczeniem by\u0142a pustynia. Po nim rozpocz\u0105\u0142 swoj\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107. Potrafi\u0142 przypomnie\u0107 sobie stan doskona\u0142o\u015bci swojej duszy i na tej podstawie g\u0142osi\u0142 swoje przes\u0142anie. Jezus nigdy niczego nie zapisa\u0142 \u2013 pisano tylko o nim. Cz\u0119\u015bciowo podobnie, cz\u0119\u015bciowo odmiennie, a cz\u0119\u015bciowo wr\u0119cz przeciwstawnie. O tych przeciwstawnych interpretacjach osoby i przes\u0142ania Jezusa mo\u017cemy dyskutowa\u0107 do dzi\u015b \u2013 i to w\u0142a\u015bnie z wielk\u0105 rado\u015bci\u0105 czyni\u0119 zawodowo. Cenne g\u0142osy zosta\u0142y wtedy utracone, a my dzi\u015b musimy je na nowo rozwa\u017cy\u0107.<\/p>\n

G.F.:<\/strong>
\nCzy mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce u Jezusa dope\u0142ni\u0142o si\u0119 to, co u Platona dopiero rozb\u0142yskiwa\u0142o? Platon m\u00f3wi\u0142 przecie\u017c o wewn\u0119trznym cz\u0142owieku, o aspekcie duszy, kt\u00f3ry jest doskona\u0142y.<\/p>\n

E.E.P.:<\/strong>
\nZgadzam si\u0119 w pe\u0142ni.<\/p>\n

G.F.:<\/strong>
\nCzy Ewangelia Tomasza jest mo\u017ce ksi\u0119g\u0105 inicjacyjn\u0105? Jezus formu\u0142uje na pocz\u0105tku kroki prowadz\u0105ce ku Nie\u015bmiertelnemu i chce czytelnika\/s\u0142uchacza poprowadzi\u0107 t\u0105 drog\u0105. M\u00f3wi: \u201eNajpierw musisz szuka\u0107, potem mo\u017cesz znale\u017a\u0107. Gdy znajdziesz, b\u0119dziesz zdumiony\u201d, albo w innej wersji: \u201ewstrz\u0105\u015bni\u0119ty\u201d. \u201eA gdy b\u0119dziesz zdumiony czy wstrz\u0105\u015bni\u0119ty, wtedy b\u0119dziesz panowa\u0142 i znajdziesz spoczynek\u201d. W innej tradycji tekstowej: \u201ewtedy b\u0119dziesz panowa\u0142 nad Wszystkim\u201d. To przecie\u017c g\u0142\u0119bokie etapy duszy, kt\u00f3ra w\u0119druje drog\u0105 pami\u0119ci.<\/p>\n

E.E.P.:<\/strong>
\nDok\u0142adnie. Je\u015bli podejmiemy dzi\u015b t\u0119 dyskusj\u0119 na nowo, mamy szans\u0119 zbli\u017cy\u0107 si\u0119 na nowo do mistycznej tradycji wczesnego chrze\u015bcija\u0144stwa i sprawdzi\u0107, jak mo\u017ce to umo\u017cliwi\u0107 nowe sposoby interpretacji przes\u0142ania Jezusa. Mog\u0105 z tego wynikn\u0105\u0107 nowe formy chrze\u015bcija\u0144skiej duchowo\u015bci.<\/p>\n

G.F.:<\/strong>
\nI jest jeszcze co\u015b drugiego: chodzi nie tylko o rozumienie, ale i o widzenie. Ju\u017c w Logionie 5 Jezus m\u00f3wi o otwarciu oczu na Nie\u015bmiertelne: \u201ePoznaj to, co jest przed twoim obliczem, a to, co ukryte, zostanie ci objawione\u201d. To mog\u0142oby znaczy\u0107, \u017ce najg\u0142\u0119bsze wn\u0119trze daje si\u0142\u0119, a nawet pami\u0119\u0107, by mog\u0142o by\u0107 ogl\u0105dane.<\/p>\n

E.E.P.:<\/strong>
\nLogion 5 m\u00f3wi: \u201ePoznaj to, co jest przed tob\u0105\u201d. Co konkretnie widzimy przed sob\u0105? \u015arodowisko materialne. Do niego odnosi si\u0119 nasze postrzeganie. Je\u015bli jednak przenikniemy to, co zewn\u0119trzne \u2013 je\u015bli \u201eprzejrzymy\u201d materi\u0119 \u2013 docieramy do wymiaru duchowego, kt\u00f3ry w tym dziele ma fundamentalne znaczenie.<\/p>\n

G.F.:<\/strong>
\nP\u00f3\u017aniej czytamy: \u201eKr\u00f3lestwo Ojca rozpostarte jest nad ca\u0142ym \u015bwiatem, a ludzie go nie widz\u0105\u201d. Platon m\u00f3wi: \u201eNajpierw przyjrzyj si\u0119 rzeczom zewn\u0119trznym i badaj ich cechy. Potem mo\u017cesz zrobi\u0107 krok ku postrzeganiu duchowemu\u201d.<\/p>\n

E.E.P.:<\/strong>
\nDla wyja\u015bnienia: u Platona trzeba odr\u00f3\u017cnia\u0107 mi\u0119dzy obrazami a archetypami. W alegorii jaskini t\u0142umaczy on, \u017ce jeste\u015bmy jak ci, kt\u00f3rzy widz\u0105 na tylnej \u015bcianie jaskini tylko cienie rzeczywisto\u015bci i bior\u0105 je za rzeczywisto\u015b\u0107. Ale to tylko projekcje rzeczy znajduj\u0105cych si\u0119 na zewn\u0105trz jaskini. Tam s\u0105 one wielowymiarowe i \u201ebarwne\u201d, a my postrzegamy je tylko jako cienie \u2013 jakby dwuwymiarowe. Tak jest wed\u0142ug Platona z ca\u0142ym \u015bwiatem, w kt\u00f3rym \u017cyjemy.<\/p>\n

G.F.:<\/strong>
\nMo\u017cna jednak zobaczy\u0107 siebie i \u015bwiat jako cie\u0144 tylko wtedy, gdy ju\u017c ma si\u0119 duchowe oczy.<\/p>\n

E.E.P.:<\/strong>
\nTo by\u0142oby kolejne rozr\u00f3\u017cnienie. W tradycji plato\u0144skiej m\u00f3wi si\u0119 o duszach m\u0142odych, \u015brednich i dojrza\u0142ych. W zale\u017cno\u015bci od stopnia rozwoju dusza jest zdolna to zrozumie\u0107 i poj\u0105\u0107.<\/p>\n

G.F.:<\/strong>
\nCzy dzi\u0119ki do\u015bwiadczeniu bliskiemu \u015bmierci mo\u017cna zobaczy\u0107 rzeczy takimi, jakie s\u0105 naprawd\u0119?<\/p>\n

E.E.P.:<\/strong>
\nNie, to tylko pocz\u0105tek. Kto prze\u017cywa do\u015bwiadczenie bliskie \u015bmierci, jest zaskoczony tym, co postrzega. Ludzie cz\u0119sto maj\u0105 potem problem, by zrozumie\u0107 swoje do\u015bwiadczenie i odpowiednio w\u0142\u0105czy\u0107 je w swoje \u017cycie. Przy \u015bwiatopogl\u0105dzie plato\u0144skim do\u015bwiadczenia bliskie \u015bmierci staj\u0105 si\u0119 bardziej zrozumia\u0142e i \u0142atwiejsze do umiejscowienia. Dla mojej pracy duszpasterskiej jest to wa\u017cny element \u2013 oferuj\u0119 sposoby my\u015blenia.<\/p>\n

G.F.:<\/strong>
\nLudzie rozumiej\u0105 wtedy, \u017ce dusza \u017cyje dalej. Ale tu pojawia si\u0119 wielka r\u00f3\u017cnica. Ewangelia Tomasza m\u00f3wi, co naprawd\u0119 musi si\u0119 wydarzy\u0107, aby powsta\u0142a niebia\u0144ska posta\u0107 duszy \u2013 forma, z kt\u00f3r\u0105 mo\u017ce wej\u015b\u0107 do Kr\u00f3lestwa Niebieskiego. A ta posta\u0107 nie powstaje tylko przez odrzucenie cia\u0142a materialnego. W Logionie 22 Jezus m\u00f3wi: cia\u0142o niebia\u0144skie (w swojej niewidzialnej, najsubtelniejszej strukturze) charakteryzuje si\u0119 tym, \u017ce dwoisto\u015b\u0107, w kt\u00f3rej teraz \u017cyjemy, staje si\u0119 jedno\u015bci\u0105: wn\u0119trze i zewn\u0119trze, g\u00f3ra i d\u00f3\u0142, m\u0119skie i \u017ce\u0144skie. Duchowo-duszne cia\u0142o ma nowe oczy, nowe r\u0119ce, nowe stopy, i w tym niebia\u0144skim ciele stajemy si\u0119 nowym obrazem. Teraz jeste\u015bmy tylko odbiciem archetypu, a wtedy b\u0119dziemy obrazem i podobie\u0144stwem.<\/p>\n

E.E.P.:<\/strong>
\nTo jest centralny motyw w Ewangelii Tomasza. S\u0142owo Jezusa nr 108 m\u00f3wi o stawaniu si\u0119 r\u00f3wnym Jezusowi. Jest to chrze\u015bcija\u0144ska adaptacja plato\u0144skiego obrazu \u015bwiata. Wed\u0142ug niego ka\u017cda dusza ma za cel jak najbardziej upodobni\u0107 si\u0119 do Boga. W tradycji plato\u0144sko-chrze\u015bcija\u0144skiej przekszta\u0142ci\u0142o si\u0119 to w upodobnienie do Jezusa. Ka\u017cdy cz\u0142owiek mo\u017ce sta\u0107 si\u0119 wsp\u00f3\u0142istotny Jezusowi \u2013 tak g\u0142osi Ewangelia Tomasza.<\/p>\n

G.F.:<\/strong>
\nAle to musi si\u0119 dopiero wydarzy\u0107.<\/p>\n

E.E.P.:<\/strong>
\nTo d\u0142ugi proces. W tej tradycji wa\u017cny jest Mistrz Eckhart. On na pewno nie m\u00f3g\u0142 zna\u0107 Ewangelii Tomasza, poniewa\u017c w jego czasach by\u0142a ju\u017c od dawna zaginiona. Dobry przyjaciel z kr\u0119gu tradycji filozoficznej, kt\u00f3ry niestety zmar\u0142 zbyt wcze\u015bnie, a kierowa\u0142 katedr\u0105 w Heidelbergu (Jens Halfwassen), powiedzia\u0142, gdy wyg\u0142osi\u0142em referat na temat Ewangelii Tomasza: To jest bez w\u0105tpienia Ewangelia Mistrza Eckharta.<\/em><\/p>\n

G.F.:
\n<\/strong>Iskra duszy, o kt\u00f3rej m\u00f3wi\u0142 Mistrz Eckhart, to jest to, co w duszy nie\u015bmiertelne. Jest to tak\u017ce wewn\u0119trzny B\u00f3g Ibn Arabiego, mistrza sufickiego. Nazywany jest on najwi\u0119kszym z mistrz\u00f3w sufich. I to jest fascynuj\u0105ce, \u017ce te g\u0142\u0119bokie wgl\u0105dy poruszaj\u0105 si\u0119 na tym samym poziomie, przenikaj\u0105c wszystkie religie.<\/p>\n

Ale jak powstaje cia\u0142o niebia\u0144skie? Jezus m\u00f3wi w Ewangelii Tomasza zdania, kt\u00f3re wskazuj\u0105 na w\u0119dr\u00f3wk\u0119 dusz. Nie trzeba i nie mo\u017cna tego osi\u0105gn\u0105\u0107 w jednym wcieleniu. Dzi\u0119ki kolejnym inkarnacjom dokonuje si\u0119 wzrost duszy.
\nTo zosta\u0142o ponownie wprowadzone do tradycji zachodniej przez Lessinga.<\/p>\n

E.E.P.:
\n<\/strong>Lessing by\u0142 jednym z pierwszych, kt\u00f3rzy pr\u00f3bowali ponownie zakorzeni\u0107 w Europie ide\u0119 w\u0119dr\u00f3wki dusz. Nie ulega najmniejszej w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce w dawnej Europie istnia\u0142a wysoko rozwini\u0119ta refleksja nad nauk\u0105 o w\u0119dr\u00f3wce dusz, przede wszystkim w r\u00f3\u017cnych szko\u0142ach plato\u0144skich. I tu pojawiaj\u0105 si\u0119 analogie z do\u015bwiadczeniami z pogranicza \u015bmierci. Znam wielu ludzi, kt\u00f3rzy w nast\u0119pstwie takiego do\u015bwiadczenia m\u00f3wi\u0105: nie tylko rozpozna\u0142em, \u017ce moja dusza \u017cyje dalej po \u015bmierci cia\u0142a, lecz tak\u017ce \u017ce istnia\u0142a ju\u017c przed moim obecnym \u017cyciem. Nagle sami zaczynaj\u0105 pos\u0142ugiwa\u0107 si\u0119 obrazami plato\u0144skimi, aby odzwierciedli\u0107 w\u0142asn\u0105 sytuacj\u0119. My\u015bl o w\u0119dr\u00f3wce dusz jako o wzro\u015bcie duszy jest tam bardzo mocno obecna.<\/p>\n

G.F.:<\/strong>
\nKiedy si\u0119gnie si\u0119 do Tybeta\u0144skiej Ksi\u0119gi Umar\u0142ych<\/em>, mo\u017cna przeczyta\u0107, \u017ce w chwili \u015bmierci cz\u0142owiek wchodzi w bezpo\u015bredni kontakt z Pra\u015bwiat\u0142em. Je\u015bli jest wystarczaj\u0105co dojrza\u0142y, aby to Pra\u015bwiat\u0142o przyj\u0105\u0107, w\u00f3wczas opuszcza kr\u0105g inkarnacji. Ale zazwyczaj dusze nie pod\u0105\u017caj\u0105 w tym kierunku. \u015awiat\u0142o jest zbyt jasne i odwracaj\u0105 si\u0119 od niego. H\u00f6lderlin pisze o tym r\u00f3wnie\u017c w swoim eposie Chleb i wino<\/em>. Potrzebny jest wi\u0119c wzrost duszy i zwi\u0105zane z nim oczyszczenie. Ale jak to si\u0119 ma do zbawczego dzie\u0142a Chrystusa?<\/p>\n

E.E.P.:<\/strong>
\nMoim zadaniem jako historyka religii jest przede wszystkim pokazanie, \u017ce istnia\u0142y bardzo r\u00f3\u017cne sposoby rozumienia tego, czym mia\u0142o by\u0107 dzie\u0142o zbawcze \u2013 a wi\u0119c tak\u017ce ca\u0142kiem odmienne interpretacje \u015bmierci Jezusa. Istnieje wysoko rozwini\u0119ta interpretacja jego \u015bmierci jako \u015bmierci ofiarnej za grzechy \u015bwiata i ludzi. Ewangelia Tomasza tej koncepcji nie zna, lecz m\u00f3wi zamiast tego, \u017ce zbawienie dokonuje si\u0119 poprzez poznanie, i\u017c jest si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 boskiego Pra\u017ar\u00f3d\u0142a. Chodzi o to, by rozwin\u0105\u0107 owo boskie Pra\u017ar\u00f3d\u0142o \u2013 w upodobnieniu si\u0119 do Jezusa (EwTom 108).<\/p>\n

G.F.:<\/strong>
\nDla tych, kt\u00f3rzy wierz\u0105 wy\u0142\u0105cznie w historyczne wydarzenie, staje si\u0119 to do\u015b\u0107 du\u017cym wyzwaniem, gdy pojawia si\u0119 kwestia inkarnacji. Poniewa\u017c wiara, uwa\u017cana za istot\u0119 rzeczy, nie oznacza jeszcze automatycznie wzrostu duszy.<\/p>\n

Nie gwarantuje tak\u017ce, \u017ce cz\u0142owiek jest gotowy i zdolny wej\u015b\u0107 w Pra\u015bwiat\u0142o.<\/p>\n

W Ewangelii Tomasza Jezus m\u00f3wi: Kto jest blisko mnie, jest blisko ognia.<\/em> Dusza musi si\u0119 oczy\u015bci\u0107, aby m\u00f3c \u017cy\u0107 w ogniu Kr\u00f3lestwa Niebios.<\/p>\n

Je\u015bli jednak \u2013 obok uj\u0119cia historycznego \u2013 drog\u0119 Jezusa w Ewangelii Jana pojmie si\u0119 jako proces wewn\u0119trzny, w\u00f3wczas uzdrowienia i wypowiedzi \u201eJa jestem\u201d stan\u0105 si\u0119 wyrazem wewn\u0119trznej przemiany. Powstaje i rozwija si\u0119 niebia\u0144skie, niewidzialne cia\u0142o. A wiara w to staje si\u0119 procesem wewn\u0119trznego przebudzenia. Wtedy tre\u015bci Ewangelii Jana i Ewangelii Tomasza zaczynaj\u0105 si\u0119 do siebie zbli\u017ca\u0107.<\/p>\n

E.E.P.:<\/strong>
\nBardzo wa\u017cne jest dla mnie podkre\u015blenie: nie albo<\/em> Jan, albo<\/em> Tomasz, lecz obaj powinni zosta\u0107 ze sob\u0105 zestawieni i wprowadzeni w dialog. Ma to ogromne znaczenie dla teologii i dla Ko\u015bcio\u0142a. Na uniwersytecie w Kilonii jestem mo\u017cliwie neutralnym historykiem religii, ale w mojej ko\u015bcielnej pracy wolontariusza bardzo konkretnie zale\u017cy mi na tym, aby elementy teologiczne zakorzeni\u0107 duchowo.<\/p>\n

Wsp\u00f3\u0142pracuj\u0119 z ruchem hospicyjnym. Wielu pracownik\u00f3w hospicjum, ale tak\u017ce osoby towarzysz\u0105ce umieraj\u0105cym bliskim, zauwa\u017caj\u0105, \u017ce ludzie w ostatnich chwilach \u017cycia maj\u0105 tak zwane wizje na \u0142o\u017cu \u015bmierci. S\u0105 to do\u015bwiadczenia, kt\u00f3re zmieniaj\u0105 umieraj\u0105cego cz\u0142owieka. Opisuj\u0105 oni, \u017ce pojawiaj\u0105 si\u0119 zmarli ju\u017c wcze\u015bniej krewni, kt\u00f3rzy przychodz\u0105, aby ich odebra\u0107. Towarzysz\u0105cy cz\u0142owiek, na przyk\u0142ad cz\u0142onek rodziny, tego nie widzi, ale mo\u017ce rozpozna\u0107, \u017ce umieraj\u0105cy co\u015b takiego postrzega.<\/p>\n

G.F.:<\/strong>
\nI tutaj wymagana jest od duszy zdolno\u015b\u0107 rozr\u00f3\u017cnienia, czy to ju\u017c jest Kr\u00f3lestwo Niebios, w kt\u00f3rym znajduj\u0105 si\u0119 krewni umieraj\u0105cego, czy te\u017c jeszcze sfery przygotowawcze, w kt\u00f3rych dokonuje si\u0119 oczyszczenie i kt\u00f3re prowadz\u0105 do kolejnej inkarnacji, poniewa\u017c w duszy pozosta\u0142o jeszcze wiele ziemskich resztek.<\/p>\n

E.E.P.:<\/strong>
\nJedn\u0105 z r\u00f3\u017cnic pomi\u0119dzy do\u015bwiadczeniami z pogranicza \u015bmierci a biblijnymi oczekiwaniami jest to, \u017ce cz\u0142owiek nie trafia na s\u0105d ostateczny, lecz \u017cycie, kt\u00f3re prowadzi\u0142, ukazuje mu si\u0119 jak film z ich \u017cycia. Nie dochodzi do pot\u0119pienia, lecz do samooceny duszy. To mo\u017ce sta\u0107 si\u0119 czym\u015b bardzo praktycznym w codziennym \u017cyciu. Prawie zawsze g\u0142\u00f3wnym kryterium jest to, czy moje czyny by\u0142y nacechowane mi\u0142o\u015bci\u0105, dobroci\u0105, sprawiedliwo\u015bci\u0105 i podobnymi cnotami. Nie chodzi wi\u0119c o to, ile zarobi\u0142em pieni\u0119dzy czy jak bardzo sta\u0142em si\u0119 s\u0142awny, lecz o to, czy prowadzi\u0142em \u017cycie pe\u0142ne cn\u00f3t. Je\u015bli ukierunkuj\u0119 moje \u017cycie tak, by przyczynia\u0142o si\u0119 do wzrostu mi\u0142o\u015bci, jestem na dobrej drodze.<\/p>\n

Wtedy potrafi\u0119 doceni\u0107 i wykorzysta\u0107 ka\u017cdy pojedynczy dzie\u0144.<\/p>\n

Je\u015bli w mojej pracy naukowej i w dzia\u0142alno\u015bci wolontariusza w Ko\u015bciele mog\u0119 zach\u0119ca\u0107 ludzi, aby \u015bwiadomie zmierzyli si\u0119 z fenomenem \u015bmierci i do\u015bwiadczeniami bliskimi \u015bmierci, to jest to dla mnie forma praktykowania mi\u0142o\u015bci bli\u017aniego. Mo\u017cna da\u0107 ludziom pocieszenie i nadziej\u0119 wobec przemijania i \u015bmierci. I mo\u017cna \u015bwiadomie przygotowa\u0107 si\u0119 na t\u0119 ostatni\u0105 wielk\u0105 podr\u00f3\u017c \u017cycia, czyli na \u015bmier\u0107.<\/p>\n

G.F.:<\/strong>
\nCzy istnieje co\u015b takiego jak poczucie obco\u015bci w \u015bwiecie?<\/p>\n

E.E.P.:<\/strong>
\nPo do\u015bwiadczeniu z pogranicza \u015bmierci wielu ludzi m\u00f3wi, \u017ce stali si\u0119 sobie samym obcy w swoim dotychczasowym \u017cyciu. I to z kolei da si\u0119 por\u00f3wna\u0107 z alegori\u0105 jaskini. Kiedy cz\u0142owiek dzi\u0119ki do\u015bwiadczeniu blisko\u015bci \u015bmierci rozpozna, \u017ce znajduje si\u0119 jakby w jaskini, a jego prawdziwa ojczyzna jest gdzie indziej \u2013 poza jaskini\u0105 \u2013 musi na nowo zaprzyja\u017ani\u0107 si\u0119 z t\u0105 jaskini\u0105. Na inny spos\u00f3b ni\u017c wcze\u015bniej mo\u017cna wtedy powiedzie\u0107 \u015bwiatu \u201etak\u201d. Jest si\u0119 obcym, ale chodzi o to, by ca\u0142kowicie przyj\u0105\u0107 \u017cycie tu i teraz.<\/p>\n

G.F.:<\/strong>
\nSerdecznie Panu dzi\u0119kuj\u0119 za ten wywiad.<\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false},"author":917,"featured_media":111881,"template":"","meta":{"_acf_changed":false},"tags":[],"category_":[110094],"tags_english_":[],"class_list":["post-120547","logon_article","type-logon_article","status-publish","has-post-thumbnail","hentry","category_-science-pl"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/logon.media\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/logon_article\/120547","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/logon.media\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/logon_article"}],"about":[{"href":"https:\/\/logon.media\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/logon_article"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/logon.media\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/917"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/logon.media\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/111881"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/logon.media\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=120547"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/logon.media\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=120547"},{"taxonomy":"category_","embeddable":true,"href":"https:\/\/logon.media\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/category_?post=120547"},{"taxonomy":"tags_english_","embeddable":true,"href":"https:\/\/logon.media\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags_english_?post=120547"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}