{"id":119277,"date":"2025-06-25T18:52:38","date_gmt":"2025-06-25T18:52:38","guid":{"rendered":"https:\/\/logon.media\/?post_type=logon_article&p=119277"},"modified":"2025-06-25T18:52:38","modified_gmt":"2025-06-25T18:52:38","slug":"sztuka-to-robienie-tego-czego-sie-nie-umie","status":"publish","type":"logon_article","link":"https:\/\/logon.media\/pl\/logon_article\/sztuka-to-robienie-tego-czego-sie-nie-umie\/","title":{"rendered":"Sztuka to robienie tego, czego si\u0119 nie umie"},"content":{"rendered":"

Tak m\u00f3wi pisarz Peter Handke w wywiadzie dla Die ZEIT (nr 49 \/ 2022, s. 60). Sztuka oznacza robienie tego, czego si\u0119 nie potrafi. Czy wi\u0119c sztuka nie wyp\u0142ywa z umiej\u0119tno\u015bci artysty, z jego bieg\u0142o\u015bci?<\/strong><\/p>\n

<\/p>\n

PODCAST<\/p>\n\n

 <\/p>\n

Kilka dalszych trop\u00f3w na \u015bcie\u017cce sztuki i (nie)umiej\u0119tno\u015bci: Malarz Cy Twombly przywi\u0105zuje p\u0119dzel do d\u0142ugiego kija, aby zredukowa\u0107 wp\u0142yw ego na proces malowania.
\nTo, czego ego si\u0119 nauczy\u0142o i co potrafi, Twombly uznaje za czynnik zak\u0142\u00f3caj\u0105cy w jego sztuce.
\nPodczas II wojny \u015bwiatowej, kiedy pracowa\u0142 jako szyfrant w armii USA, malowa\u0142 nawet w ciemno\u015bci. Czy oczy nas zwodz\u0105 \u2013 czy raczej chodzi o ich \u201euchwyt\u201d rzeczywisto\u015bci? Dok\u0105d zmierza sztuka, gdy mistrzostwo staje si\u0119 przeszkod\u0105?<\/p>\n

Pisarz Uwe Johnson zbli\u017ca si\u0119 do rzeczywisto\u015bci, kt\u00f3r\u0105 chce ukaza\u0107, poprzez wielokrotne celowanie s\u0142owami, a tak\u017ce przez liczne parafrazy, kt\u00f3re \u2013 pomimo dystansu, jaki wobec niej zachowuj\u0105, lub w\u0142a\u015bnie dzi\u0119ki niemu \u2013 ukazuj\u0105 j\u0105 precyzyjniej ni\u017c znane lub pozornie dok\u0142adne okre\u015blenia mog\u0142yby to uczyni\u0107. Sztuka Johnsona ujawnia rzeczywisto\u015b\u0107, kt\u00f3ra zazwyczaj jest przys\u0142oni\u0119ta przez codzienno\u015b\u0107 \u2013 i nasze codzienne postrzeganie.
\n\u015awiadomy tego, \u017ce nie mo\u017ce \u201epo prostu ukaza\u0107\u201d rzeczywisto\u015bci, Johnson tworzy literatur\u0119, kt\u00f3ra dor\u00f3wnuje jej z\u0142o\u017cono\u015bci\u0105. Czytelnik, zag\u0142\u0119biaj\u0105c si\u0119 w tekst, odtwarza poszukiwania autora.<\/p>\n

[\u2026] zobaczy\u0142em go [Jakuba] po raz pierwszy, [\u2026] co\u015b natychmiast mnie pochwyci\u0142o, unios\u0142o i z powrotem postawi\u0142o na ziemi. Sta\u0142em si\u0119 ca\u0142kowicie uwa\u017cny \u2013 jak tylko raz wcze\u015bniej w \u017cyciu. O ile dobrze pami\u0119tam, natychmiast zacz\u0105\u0142em szuka\u0107 s\u0142\u00f3w, kt\u00f3re zaraz porzuca\u0142em, jedno po drugim \u2013 ka\u017cde opisywa\u0142o jak\u0105\u015b cech\u0119, a ten cz\u0142owiek zdawa\u0142 si\u0119 \u017cadnej nie mie\u0107. To by\u0142o tak: jego wygl\u0105d wyry\u0142 si\u0119 we mnie natychmiast, nieusuwalnie, i je\u015bli teraz powiem: \u201eby\u0142 wysoki, barczysty i krzepki, wygl\u0105da\u0142 wtedy na troch\u0119 melancholijnego (nie smutnego)’, to mo\u017cna by go pomyli\u0107 z ka\u017cdym, kto by\u0142by do niego cho\u0107 troch\u0119 podobny. [1]<\/p><\/blockquote>\n

Wspomniani arty\u015bci poszukuj\u0105 rzeczywisto\u015bci ukrytej za codzienno\u015bci\u0105, kt\u00f3rej nie da si\u0119 uchwyci\u0107 poprzez samo odwzorowanie. Sukcesem by\u0142oby dotkni\u0119cie tej warstwy rzeczywisto\u015bci, w kt\u00f3rej mieszka tajemnica, prawdziwo\u015b\u0107 \u2013 i otwarcie jej przed czytelnikiem czy widzem. Sztuka \u2013 to wtedy wi\u0119cej ni\u017c rzemios\u0142o tworz\u0105ce obrazy lub teksty. Ma w sobie odwag\u0119 szukania prawdy; mierzy si\u0119 te\u017c z b\u00f3lem codziennej rzeczywisto\u015bci, kt\u00f3ra \u2013 jak pisze Rainer Maria Rilke \u2013 ma w sobie co\u015b znikaj\u0105cego, poniewa\u017c nasz spos\u00f3b obchodzenia si\u0119 z ni\u0105 \u2013 co zdumiewaj\u0105ce \u2013 przypomina ucieczk\u0119 od \u015bwiata.<\/p>\n

Czy to mo\u017cliwe, \u017ce jeszcze nigdy nie widzia\u0142o si\u0119, nie rozpozna\u0142o ani nie wypowiedzia\u0142o niczego, co prawdziwe i wa\u017cne? Czy to mo\u017cliwe, \u017ce przez tysi\u0105ce lat mia\u0142o si\u0119 czas, by patrze\u0107, rozmy\u015bla\u0107 i zapisywa\u0107 \u2013 i \u017ce pozwolono tym tysi\u0105com lat przemin\u0105\u0107 jak przerwie szkolnej, podczas kt\u00f3rej zjada si\u0119 kanapk\u0119 i jab\u0142ko?
\nTak, to mo\u017cliwe. Czy to mo\u017cliwe, \u017ce mimo wynalazk\u00f3w i post\u0119pu, mimo kultury, religii i \u017cyciowej m\u0105dro\u015bci pozosta\u0142o si\u0119 na powierzchni \u017cycia? Czy to mo\u017cliwe, \u017ce nawet t\u0119 powierzchni\u0119 \u2013 kt\u00f3ra przecie\u017c mog\u0142a czym\u015b by\u0107 \u2013 pokryto niewyobra\u017calnie nudnym materia\u0142em, tak \u017ce wygl\u0105da jak meble salonowe w czasie letnich wakacji? [2]<\/p><\/blockquote>\n

Ten tekst pochodzi z 1910 roku, a nie m\u00f3g\u0142by by\u0107 bardziej aktualny. Na powierzchni rzeczy znajduj\u0105 si\u0119 nie tylko nasze opinie, poj\u0119cia i uczucia, ale tak\u017ce spos\u00f3b, w jaki si\u0119 nimi pos\u0142ugujemy; dzi\u015b s\u0105 one dodatkowo przykryte niezliczonymi obrazami i wci\u0105gni\u0119te w sfer\u0119 wirtualn\u0105.<\/p>\n

Tak wi\u0119c sztuka mo\u017ce by\u0107 drog\u0105 do kontaktu z wymykaj\u0105c\u0105 si\u0119 rzeczywisto\u015bci\u0105.
\nW najlepszym wypadku mo\u017ce by\u0107 jej zwierciad\u0142em, a czasem r\u00f3wnocze\u015bnie wyrazem duchowej postawy wobec \u017cycia. Nie wiedz\u0105c, czym jest rzeczywisto\u015b\u0107, nieustannie doskonal\u0105c w\u0142asne narz\u0119dzia, przekraczaj\u0105c raz po raz w\u0142asn\u0105 wiedz\u0119 i umiej\u0119tno\u015bci, a nawet z nich rezygnuj\u0105c, aby umo\u017cliwi\u0107 ujawnienie si\u0119 g\u0142\u0119bszej rzeczywisto\u015bci \u2013 to w\u0142a\u015bnie by\u0142aby sztuka. Malarz szuka sposob\u00f3w, by pom\u00f3c obrazowi zaistnie\u0107 i towarzyszy\u0107 temu procesowi.
\nKompozytor ws\u0142uchuje si\u0119 w ruchy swojej duszy, a nawet w prawa kosmosu. Muzyk pozwala, by cudza kompozycja wyrazi\u0142a si\u0119 w\u0142asnym g\u0142osem. Powie\u015bciopisarz odrzuca znane szablony rzeczywisto\u015bci, szuka bezpo\u015bredniego postrzegania i zapisuje je tak dobrze, jak potrafi. Wszyscy codziennie \u0107wicz\u0105 i udoskonalaj\u0105 swoje narz\u0119dzia. Jednocze\u015bnie wiedz\u0105, \u017ce kolejny krok zawsze odbywa si\u0119 w nie-wiedzy i nie-umiej\u0119tno\u015bci \u2013 poniewa\u017c nie chodzi tu o nich samych ani o to, co \u2013 jak im si\u0119 wydaje \u2013 ju\u017c wiedz\u0105.<\/p>\n

Gdy ludzie chc\u0105 sta\u0107 si\u0119 tw\u00f3rcami nowego cz\u0142owieka<\/em>, robi\u0105 co\u015b podobnego. Staraj\u0105 si\u0119 dostrzec nowego cz\u0142owieka za fasad\u0105 \u2013 dzi\u015b coraz trudniej rozpoznawalnego \u2013 codziennego ego, w jego zmaganiach i r\u00f3wnie\u017c w pora\u017ckach. Ta droga prowadzi do codziennego, pog\u0142\u0119biaj\u0105cego si\u0119 samopoznania. Ujawnia przepa\u015b\u0107 mi\u0119dzy wiedz\u0105 a dzia\u0142aniem \u2013 i ostatecznie tak\u017ce to, \u017ce stara \u015bwiadomo\u015b\u0107 jest nieodpowiednim naczyniem dla bycia i \u017cycia nowego cz\u0142owieka. Co wtedy? Mo\u017cna z\u0142o\u017cy\u0107 starego siebie na progu nowego \u2013 i w nast\u0119pnym momencie powsta\u0107 odmienionym, tysi\u0105ce razy.<\/p>\n

_________________<\/p>\n

[1] W tej scenie Rohlfs, funkcjonariusz Stasi, spotyka po raz pierwszy Jakuba, bohatera \u201eDomniema\u0144 w sprawie Jakuba\u201d Uwe Johnsona.<\/p>\n

[2] Rainer Maria Rilke, Zapiski Maltego Lauridsa Brigge<\/em>.<\/p>\n","protected":false},"author":917,"featured_media":98937,"template":"","meta":{"_acf_changed":false},"tags":[],"category_":[111060],"tags_english_":[],"class_list":["post-119277","logon_article","type-logon_article","status-publish","has-post-thumbnail","hentry","category_-art-pl-2"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/logon.media\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/logon_article\/119277","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/logon.media\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/logon_article"}],"about":[{"href":"https:\/\/logon.media\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/logon_article"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/logon.media\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/917"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/logon.media\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/98937"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/logon.media\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=119277"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/logon.media\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=119277"},{"taxonomy":"category_","embeddable":true,"href":"https:\/\/logon.media\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/category_?post=119277"},{"taxonomy":"tags_english_","embeddable":true,"href":"https:\/\/logon.media\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags_english_?post=119277"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}