Pronoja to nastawienie do \u017cycia, kt\u00f3re wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie cieszy si\u0119 du\u017c\u0105 popularno\u015bci\u0105 w\u015br\u00f3d os\u00f3b rozwijaj\u0105cych si\u0119 duchowo. Definiuje si\u0119 je jako przeciwie\u0144stwo paranoi i prze\u015bwiadczenie, \u017ce ca\u0142y wszech\u015bwiat spiskuje dla naszego dobra.<\/p>\n
Czy to prze\u015bwiadczenie jest s\u0142uszne, czy mo\u017ce zawiera w sobie co\u015b niezgodnego z prawd\u0105?<\/p>\n
Si\u0119gni\u0119cie do etymologii s\u0142owa \u201epronoja\u201d i do dawnej tradycji misteryjnej, z kt\u00f3rej si\u0119 wywodzi, pozwoli nam odpowiedzie\u0107 na to pytanie. Na przestrzeni dziej\u00f3w znaczenie tego s\u0142owa ulega\u0142o zmianie. Poznanie poszczeg\u00f3lnych zjawisk, kt\u00f3re si\u0119 pod nim kryj\u0105, dostarczy nam lepszego zrozumienia istoty \u015bcie\u017cki duchowej.<\/p>\n
Wyraz ten wywodzi si\u0119 z j\u0119zyka greckiego i sk\u0142ada z dw\u00f3ch cz\u0142on\u00f3w: przedrostka \u201epro\u201d oznaczaj\u0105cego \u201eprzed\u201d i s\u0142owa \u201enous\u201d – \u201emy\u015bl\u201d lub \u201eumys\u0142\u201d. Z tego po\u0142\u0105czenia wy\u0142ania si\u0119 poj\u0119cie dotycz\u0105ce zjawiska lub stanu \u015bwiadomo\u015bci, kt\u00f3ry istnieje wy\u017cej ni\u017c umys\u0142 i my\u015bl.\u00a0 Pronoja w \u015bwiecie greckim oznacza\u0142a r\u00f3wnie\u017c: \u201eopatrzno\u015b\u0107\u201d, \u201eprorokowanie\u201d, \u201eprzewidywanie\u201d, \u201ezabezpieczenie\u201d. Nasuwa si\u0119 tu wniosek, \u017ce te ostatnie jako\u015bci mog\u0142y by\u0107 atrybutami jakiej\u015b istoty lub poziomu \u015bwiadomo\u015bci.<\/p>\n
Na s\u0142owo „pronoja” mo\u017cemy si\u0119 natkn\u0105\u0107 studiuj\u0105c greck\u0105 mitologi\u0119. Wyst\u0119puje ono jako jedno z dw\u00f3ch imion nimfy morskiej, c\u00f3rki Okeanidosa i \u017cony Prometeusza \u2013 Hezjone Pronoi. „Pronoja” by\u0142a r\u00f3wnie\u017c przydomkiem bogini Ateny.<\/p>\n
Termin ten odnajdujemy nast\u0119pnie w kilku apokryfach gnostyckich nale\u017c\u0105cych do Biblioteki z Nag Hammadi, m.in. w \u201eApokryfie Jana\u201d, \u201eEwangelii Egipcjan\u201d i w utworze \u201eZostrianos\u201d.<\/p>\n
To zapo\u017cyczone z greki s\u0142owo sta\u0142o si\u0119 tak\u017ce reprezentacj\u0105 feudalnego systemu panuj\u0105cego od XI wieku w Imperium Bizanty\u0144skim, a potem tak\u017ce w Bu\u0142garii, Macedonii i Serbii. System ten zosta\u0142 wprowadzony w Bizancjum za panowania cesarza Konstantyna IX Monomachusa (1042\u20131055) i polega\u0142 na nadawaniu prominentnym obywatelom ziemi lub maj\u0105tk\u00f3w ziemskich oraz prawa do \u015bci\u0105gania podatk\u00f3w od zamieszkuj\u0105cej je ludno\u015bci, w zamian za s\u0142u\u017cb\u0119 wojskow\u0105.<\/p>\n
Wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie termin ten jest stosowany w psychologii na okre\u015blenie \u201epozytywnego\u201d odpowiednika paranoi. Zosta\u0142 ukuty na nowo w 1982 roku przez socjologa Freda Goldnera. Jako poj\u0119cie r\u00f3\u017cni si\u0119 nieco od popularnego obecnie nurtu, przedstawionego na pocz\u0105tku tego artyku\u0142u, poniewa\u017c po pierwsze odnosi si\u0119 g\u0142\u00f3wnie do relacji mi\u0119dzyludzkich, a po drugie ujmuje pronoj\u0119 w jej pe\u0142nym spektrum, mianowicie jako podej\u015bcie, kt\u00f3re w zale\u017cno\u015bci od nat\u0119\u017cenia mo\u017ce by\u0107 albo konstruktywne, albo \u2013 je\u015bli przybiera skrajn\u0105 posta\u0107 \u2013 destrukcyjne i szkodliwe.<\/p>\n
W niniejszym artykule postaramy si\u0119 odnie\u015b\u0107 do poszczeg\u00f3lnych znacze\u0144 tego s\u0142owa w kontek\u015bcie wewn\u0119trznej \u015bcie\u017cki i odpowiedzie\u0107 na pytanie postawione na pocz\u0105tku.<\/p>\n
Pronoja gnostyk\u00f3w<\/strong><\/p>\n Zacznijmy niechronologicznie od tekst\u00f3w Biblioteki z Nag Hammadi. W tych gnostyckich pismach znajdujemy kontynuacj\u0119 my\u015bli pochodz\u0105cej ze staro\u017cytnych szk\u00f3\u0142 misteryjnych kr\u0105\u017c\u0105cej wok\u00f3\u0142 procesu wyzwolenia si\u0119 z materii, symbolicznej \u015bmierci starego cz\u0142owieka i odrodzenia si\u0119 nowego. Proces ten stanowi ponadczasow\u0105 istot\u0119 \u015bcie\u017cki duchowej.<\/p>\n Pronoja jest w tych tekstach rozumiana jako \u017ce\u0144skie oblicze Boga, dobroczynna boska si\u0142a utrzymuj\u0105ca \u015bwiat w porz\u0105dku, opatrzno\u015b\u0107, pierwsze objawienie niewidzialnego \u0179r\u00f3d\u0142a, odbicie Jego \u015bwiat\u0142o\u015bci, m\u0105dro\u015b\u0107, \u0142ono dla my\u015bli Ojca, pierwsza moc, z kt\u00f3rej wy\u0142oni\u0142y si\u0119 dalsze emanacje, \u015bwiadomo\u015b\u0107 znajduj\u0105ca si\u0119 ponad umys\u0142em. Wraz z dziewiczym Duchem tworzy istot\u0119 zwan\u0105 Metropatorem \u2013 Matko-Ojcem.<\/p>\n W \u201eApokryfie Jana\u201d Pronoja jest r\u00f3wnie\u017c to\u017csama z Epinoi\u0105 \u2013 \u201eRefleksj\u0105\u201d, \u201eMy\u015bl\u0105, kt\u00f3ra pojawia si\u0119 potem\u201d i bosk\u0105 \u015bwiat\u0142o\u015bci\u0105, kt\u00f3ra zosta\u0142a ukryta w ziemskim cz\u0142owieku. Ukazana jest tak\u017ce jako posta\u0107 zbawiciela, jako si\u0142a Chrystusowa, Autogenes. Jest moc\u0105, kt\u00f3ra przybywa, aby wydoby\u0107 upad\u0142ego cz\u0142owieka z niewoli materii. W \u015bwiecie naszych staro\u017cytnych przodk\u00f3w panowa\u0142o przekonanie, \u017ce \u015bwiat materialny zosta\u0142 stworzony bez udzia\u0142u Ducha, dlatego jest on pe\u0142en cierpienia i niedoskona\u0142o\u015bci.<\/p>\n W \u201eApokryfie Jana\u201d czytamy:<\/p>\n \u201eI ja (Pronoia) posz\u0142am do \u015brodka ciemno\u015bci i do wn\u0119trza otch\u0142ani. Chcia\u0142am wype\u0142ni\u0107 moje zadanie. A fundamenty chaosu zosta\u0142y poruszone, aby mog\u0142y upa\u015b\u0107 na tych, kt\u00f3rzy s\u0105 w chaosie, aby ich zniszczy\u0107.\u00a0 (\u2026) Ja jestem \u015bwiat\u0142o\u015bci\u0105, kt\u00f3ra istnieje w \u015bwiat\u0142o\u015bci. Ja jestem my\u015bl\u0105 Pronoia, abym zesz\u0142a do \u015brodka ciemno\u015bci i do wn\u0119trza otch\u0142ani. I nape\u0142ni\u0142am moje oblicze w \u015bwiat\u0142o\u015bci wype\u0142nienia ich eonu. I posz\u0142am do \u015brodka ich wi\u0119zienia, a jest to wi\u0119zienie cia\u0142a.<\/strong><\/em><\/p>\n I rzek\u0142am: \u201eTy, kt\u00f3ry s\u0142yszysz, powsta\u0144 z twego snu g\u0142\u0119bokiego\u201d. (Powsta\u0142) I p\u0142aka\u0142 i wylewa\u0142 \u0142zy. Gorzkie \u0142zy obciera\u0142 z siebie i powiedzia\u0142: \u201eKim jest ten, kt\u00f3ry wzywa moje imi\u0119? Sk\u0105d przysz\u0142a do mnie ta nadzieja, gdy ja tkwi\u0119 w wi\u0119zach wi\u0119zienia?\u201d. I rzek\u0142am: \u201eJa jestem Pronoia czystego \u015bwiat\u0142a. Ja jestem My\u015bl\u0105 dziewiczego ducha, kt\u00f3ry postawi\u0142 ci\u0119 na miejscu w pe\u0142ni czcigodnym. Powsta\u0144 i przypomnij sobie, bo ty jeste\u015b tym, kt\u00f3ry pos\u0142ucha\u0142, na\u015bladuj sw\u00f3j korze\u0144<\/strong>, a to ja jestem, Zmi\u0142owanie. I wystrzegaj si\u0119 anio\u0142\u00f3w ub\u00f3stwa i demon\u00f3w chaosu i tych wszystkich, kt\u00f3rzy ci\u0119 zatrzymuj\u0105, wystrzegaj si\u0119 g\u0142\u0119bokiego snu i wchodzenia za wewn\u0119trzn\u0105 stron\u0119 otch\u0142ani. Ja go obudzi\u0142am i opiecz\u0119towa\u0142am \u015bwiat\u0142o\u015bci\u0105 wody w siedmiu piecz\u0119ciach, aby \u015bmier\u0107 nie mia\u0142a mocy nad nim od tej chwili. I oto wejd\u0119 do doskona\u0142ego eonu\u201d<\/em>. [1]<\/p>\n Zacytowany powy\u017cej fragment m\u00f3wi o tym, \u017ce Boska Si\u0142a prapocz\u0105tku nie porzuca obecnego w cz\u0142owieku \u015bwiat\u0142a, po tym, jak zosta\u0142o uwi\u0119zione w materii. Zst\u0119puje do \u015brodka ciemno\u015bci, do wi\u0119zienia, jakim jest fizyczne cia\u0142o. Przypomina cz\u0142owiekowi o ukrytej w nim bosko\u015bci, poucza go, \u201epiecz\u0119tuje\u00a0 \u015bwiat\u0142o\u015bci\u0105 wody w siedmiu piecz\u0119ciach\u201d, \u201ewynosi do miejsca w pe\u0142ni czcigodnego\u201d, wyzwala od \u015bmierci i prowadzi do \u201edoskona\u0142ego eonu\u201d, do kr\u00f3lestwa Boga.<\/p>\n W dawnych szko\u0142ach inicjacyjnych i w tekstach pierwszych chrze\u015bcijan, kt\u00f3re mia\u0142y charakter gnostycki, i kt\u00f3rych \u015blady odnajdujemy w Biblii, przekazywano wiedz\u0119 o boskim pierwiastku ukrytym w ludzkim sercu. Nazywany by\u0142 on najcz\u0119\u015bciej iskr\u0105. W \u201eApokryfie Jana\u201d okre\u015bla si\u0119 go jako Epinoi\u0119 lub korze\u0144, kt\u00f3ry cz\u0142owiek ma na\u015bladowa\u0107. Ten boski pierwiastek znajduje si\u0119 w szczeg\u00f3lnym miejscu serca, wype\u0142nionym prasubstancj\u0105, pierwotn\u0105, inteligentn\u0105, bosk\u0105 si\u0142\u0105 \u015awiat\u0142a, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cemy nazwa\u0107 za \u201eApokryfem Jana\u201d pronoj\u0105. Jest on niczym \u015bwietliste ziarno, z kt\u00f3rego w siedmiokrotnym procesie wyzwolenia (\u201eopiecz\u0119towania \u015bwiat\u0142o\u015bci\u0105\u201d) mo\u017ce si\u0119 odrodzi\u0107 boski \u201ePigera Adamas\u201d \u2013 pierwotna doskona\u0142a istota ludzka.<\/p>\n Pronoja jako feudalny system<\/strong><\/p>\n W \u201eApokryfie Jana\u201d obok Pronoi rozumianej jako Boska Si\u0142a, znajdujemy r\u00f3wnie\u017c wzmiank\u0119 o innej pronoi, kt\u00f3ra by\u0142a moc\u0105 (drugim archontem) stworzonym przez Jaldabaotha b\u0119d\u0105cego uosobieniem, duchem upad\u0142ego i nieboskiego \u015bwiata materii. Mo\u017cemy wnioskowa\u0107, \u017ce ta druga pronoja stanowi\u0142a ziemsk\u0105 imitacj\u0105 \u015awietlistej Opatrzno\u015bci i M\u0105dro\u015bci.<\/p>\n W pronoi rozumianej jako \u015bredniowieczny system feudalny obowi\u0105zuj\u0105cy w Bizancjum i kilku innych krajach, znajdujemy tak\u0105 imitacj\u0119. Pod s\u0142owem tym kryje si\u0119 materialne zabezpieczenie, kt\u00f3re cz\u0142owiek uzyskiwa\u0142 od w\u0142adcy kosztem swego ogromnego po\u015bwi\u0119cenia. Przyk\u0142adu tego u\u017cyjemy jako pretekstu, \u017ceby zastanowi\u0107 si\u0119 nad uwarunkowaniami spo\u0142ecznymi, kt\u00f3re od wiek\u00f3w kszta\u0142tuj\u0105 ludzk\u0105 \u015bwiadomo\u015b\u0107, albo raczej nad \u015bwiadomo\u015bci\u0105, kt\u00f3ra kszta\u0142tuje takie a nie inne uwarunkowania spo\u0142eczne.<\/p>\n W \u015bwiecie, w kt\u00f3rym \u017cyjemy, od zarania dziej\u00f3w istnieje podzia\u0142 na klas\u0119 panuj\u0105cych i uciskanych, kt\u00f3ry mo\u017cna opisa\u0107 dobitnym stwierdzeniem z filmu \u201eAtlas Chmur\u201d: \u201eS\u0142abi to jad\u0142o silnym na sad\u0142o\u201d. Matryca porz\u0105dku spo\u0142eczno-ekonomicznego ziemskiej rzeczywisto\u015bci zdaje si\u0119 bazowa\u0107 na koncepcji pierwotnego braku (\u201enie ma na Ziemi tylu zasob\u00f3w, \u017ceby starczy\u0142o dla wszystkich\u201d), z kt\u00f3rego wyp\u0142ywaj\u0105 takie jako\u015bci jak: walka, rywalizacja, wyzyskiwanie s\u0142abszych przez silniejszych \u2013 taki spo\u0142eczny \u0142a\u0144cuch pokarmowy, w kt\u00f3rym panuje nier\u00f3wny podzia\u0142 d\u00f3br:\u00a0 jedni s\u0105 bogaci ponad miar\u0119, a inni – pomimo swej ci\u0119\u017ckiej pracy \u2013 ledwie wi\u0105\u017c\u0105 koniec z ko\u0144cem lub wr\u0119cz nie maj\u0105 co je\u015b\u0107.<\/p>\n Gdy nawi\u0105\u017cemy do pronoi maj\u0105c na my\u015bli dawny system spo\u0142eczny, widzimy klas\u0119 panuj\u0105cych, kt\u00f3rzy jako rzekomi w\u0142a\u015bciciele pa\u0144stwa, rozdzielali w\u015br\u00f3d tzw. \u201epoddanych\u201d jego ziemie w zamian za us\u0142ugi wojenne, czyli za nara\u017canie swojego \u017cycia i zdrowia. Ci ostatni, gdy si\u0119 zas\u0142u\u017cyli, otrzymywali na w\u0142asno\u015b\u0107 grunty a cz\u0119sto tak\u017ce prawo do zarz\u0105dzania mieszkaj\u0105cymi na nich lud\u017ami i czerpania zysk\u00f3w z ich energii i pracy. Mamy tu wi\u0119c piramid\u0119 spo\u0142eczn\u0105 z\u0142o\u017con\u0105 z pan\u00f3w i niewolnik\u00f3w, w kt\u00f3rej panowie jednych byli poddanymi innych. Ci za\u015b, kt\u00f3rzy byli panami wszystkich pan\u00f3w zdaj\u0105 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c by\u0107 niewolnikami. Bo czy\u017c nie jest niewolnikiem ten, kto dla prze\u017cycia lub dobrego samopoczucia, musi \u017cerowa\u0107 na energii innych istot, podbija\u0107 coraz to nowe pa\u0144stwa, ograbia\u0107 si\u0142\u0105 inne narody, innych ludzi? Jaki\u017c brak musi istnie\u0107 w \u015bwiadomo\u015bci istoty, kt\u00f3ra nigdy nie ma dosy\u0107 i \u017cyje z nieszcz\u0119\u015bcia innych? I jak bardzo musi by\u0107 uzale\u017cniona od swoich dawc\u00f3w? Mo\u017cna wi\u0119c doj\u015b\u0107 do wniosku, \u017ce ci na samym szczycie piramidy byli w r\u00f3wnym stopniu zniewoleni, co ci na samym dole \u2013 mamy dwa bieguny (biegun materialny i biegun \u015bwiadomo\u015bci) jednego fundamentalnego poczucia \u201ebraku\u201d. Widzimy tu, \u017ce w tej \u015bwiadomo\u015bci brakuje Ducha \u2013 zasady \u0142\u0105cz\u0105cej w sobie M\u0105dro\u015b\u0107, Mi\u0142o\u015b\u0107 i \u017bycie.<\/p>\n Gdy spojrzymy na histori\u0119 \u015bwiata, to zauwa\u017cymy, \u017ce pomimo przewrot\u00f3w spo\u0142ecznych i pozornych zmian ustroj\u00f3w, \u00f3w bazuj\u0105cy na piramidzie porz\u0105dek wci\u0105\u017c ma si\u0119 dobrze. Widzimy jak podejmowane ci\u0105gle od nowa pr\u00f3by stworzenia doskona\u0142ego, sprawiedliwego, pe\u0142nego szcz\u0119\u015bcia i wolnego od wyzysku \u015bwiata, spe\u0142zaj\u0105 na niczym.<\/p>\n Paranoja i Pronoja<\/strong><\/p>\n Dlaczego, pomimo wysi\u0142k\u00f3w \u201enajt\u0119\u017cszych ludzkich umys\u0142\u00f3w\u201d i stara\u0144 podejmowanych przez niemal ca\u0142\u0105 ludzko\u015b\u0107, od tylu wiek\u00f3w nie uda\u0142o nam si\u0119 stworzy\u0107 dobrego i sprawiedliwego \u015bwiata? Czy\u017c nie dlatego, \u017ce naszej \u015bwiadomo\u015bci brakuje Ducha?<\/p>\n Wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie, w Erze Wodnika, na \u015bwiat\u0142o dzienne wyp\u0142ywa wiele nowych informacji dotycz\u0105cych istot rz\u0105dz\u0105cych naszym \u015bwiatem i ich poczyna\u0144. Wiedza ta zyska\u0142a og\u00f3lne miano \u201eteorii spiskowych\u201d ze wzgl\u0119du na przy\u015bwiecaj\u0105ce jej przekonanie, \u017ce prawdziwi, niewidzialni w\u0142adcy tego \u015bwiata zawi\u0105zali spisek i od wiek\u00f3w knuj\u0105, aby utrzymywa\u0107 ludzko\u015b\u0107 w ignorancji i niewoli. Bez wzgl\u0119du na to, jaka jest prawda, faktem jest, \u017ce wszystko, co nas otacza, stworzyli\u015bmy sami.<\/p>\n Koncentrowanie si\u0119 na zagro\u017ceniach, kt\u00f3re kreuj\u0105 \u201eInni\u201d, tzw. \u201eOni\u201d – postrzegani jako czarni architekci wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci – mo\u017ce prowadzi\u0107 do lekkiej paranoi i obezw\u0142adniaj\u0105cego l\u0119ku przed ich kolejnymi posuni\u0119ciami. Z kolei ignorowanie faktu, \u017ce \u017cyjemy w niedoskona\u0142ym \u015bwiecie, w kt\u00f3rym obok si\u0142 dobroczynnych i wspieraj\u0105cych \u017cycie, poprzez ludzi dzia\u0142aj\u0105 r\u00f3wnie\u017c si\u0142y promuj\u0105ce degeneracj\u0119 i destrukcj\u0119, sprzyja pewnej formie wyparcia, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna okre\u015bli\u0107 jako skrajn\u0105 posta\u0107 pronoi.<\/p>\n Pronoja w tym rozumieniu odnosi si\u0119 do przesadnego prze\u015bwiadczenia, \u017ce inni \u017cycz\u0105 nam dobrze, my\u015bl\u0105 o nas dobrze, kochaj\u0105 nas, podziwiaj\u0105, zachwycaj\u0105 si\u0119 nami. Mo\u017ce stanowi\u0107 form\u0119 wyparcia b\u0119d\u0105c\u0105 strategi\u0105 przetrwania ludzkiego ego. Jej pod\u0142o\u017cem jest wzrastanie i \u017cycie w \u015brodowisku, kt\u00f3re charakteryzuje si\u0119 przedmiotowym traktowaniem cz\u0142owieka i rozpatrywaniem jego warto\u015bci jedynie na podstawie umiej\u0119tno\u015bci wchodzenia w po\u017c\u0105dane spo\u0142ecznie role, wykonywania wymaganych od niego zada\u0144, zasilania systemu swoj\u0105 energi\u0105. Pronoja jest tu rozumiana jako zaburzenie zdolno\u015bci trafnej oceny sytuacji, kt\u00f3re mo\u017ce by\u0107 odmian\u0105 narcystycznego przekonania o w\u0142asnej wyj\u0105tkowo\u015bci.<\/p>\n Punktem wyj\u015bcia paranoi i skrajnej pronoi jest ustawianie siebie w pozycji zale\u017cno\u015bci od innych. Podczas gdy paranoik uwa\u017ca, \u017ce inni s\u0105 winni jego nieszcz\u0119\u015bcia, narcystyczny pronoik ma poczucie, \u017ce inni s\u0105 \u017ar\u00f3d\u0142em jego szcz\u0119\u015bcia. Jeden i drugi w skrajny spos\u00f3b odrzuca sw\u00f3j udzia\u0142 w kreowaniu otaczaj\u0105cej go rzeczywisto\u015bci i odpowiedzialno\u015b\u0107 za jako\u015b\u0107 w\u0142asnego \u017cycia. Ta nie\u015bwiadoma tendencja sprzyja wzmacnianiu ego rozumianego jako fa\u0142szywa to\u017csamo\u015b\u0107. U paranoika ego karmi si\u0119 energiami bycia ofiar\u0105. U pronoika natomiast \u017cywi si\u0119 ono wyobra\u017ceniami o cudzym podziwie dla niego.<\/p>\n Wiedza o paranoi jest powszechna i znana od bardzo dawna, w przeciwie\u0144stwie do pronoi, kt\u00f3r\u0105 dla nauk psychologicznych odkry\u0142 Fred Goldner na pocz\u0105tku lat 80. ubieg\u0142ego wieku. Aby jeszcze lepiej przybli\u017cy\u0107, co nauka rozumie przez to zjawisko, pos\u0142u\u017cymy si\u0119 przyk\u0142adem podanym przez Laurence\u2019a J. Kirmayer\u2019a z McGill University. W swym opracowaniu zatytu\u0142owanym \u201eParanoia and Pronoia: The Visionary and the Banal\u201d [2] podaje za W. Bonime (1979) przyk\u0142ad kobiety \u015bwi\u0119cie przekonanej o swej nieodpartej atrakcyjno\u015bci dla p\u0142ci przeciwnej. Chc\u0105c j\u0105 udowodni\u0107 psychiatrze, z kt\u00f3rym rozmawia\u0142a, opisa\u0142a sytuacj\u0119, w kt\u00f3rej by\u0142a podrywana przez przystojnego m\u0119\u017cczyzn\u0119. Zobaczywszy j\u0105, cz\u0142owiek ten mia\u0142 i\u015b\u0107 za ni\u0105 spory kawa\u0142ek drogi, po czym, dogoniwszy j\u0105 na przej\u015bciu dla pieszych, skomplementowa\u0107 jej wygl\u0105d i zaprosi\u0107 na drinka. Zapytana przez psychiatr\u0119, sk\u0105d wiedzia\u0142a, \u017ce ten m\u0119\u017cczyzna za ni\u0105 idzie, odpowiedzia\u0142a, \u017ce co chwil\u0119 odwraca\u0142a si\u0119 i ukradkiem na niego zerka\u0142a. Ca\u0142kowicie nie\u015bwiadoma, \u017ce jej zachowanie mog\u0142o by\u0107 odebrane jako uwodzicielskie, trwa\u0142a w przekonaniu o posiadanej przez siebie super-mocy.<\/p>\n W filmie \u201eLemur zwany Rollo\u201d z 1997 roku posta\u0107 grana przez Jamie Lee Curtis okre\u015bla posta\u0107 odgrywan\u0105 przez Kevina Kline\u2019a jako skrajnie pronoidaln\u0105 i wyja\u015bnia: \u201eOznacza to, \u017ce pomimo wszelkich dowod\u00f3w wskazuj\u0105cych, \u017ce jest inaczej, ty jeste\u015b wci\u0105\u017c \u015bwi\u0119cie przekonany, \u017ce ludzie ci\u0119 lubi\u0105. Postrzegasz \u017cycie jako jedn\u0105 nieko\u0144cz\u0105c\u0105 si\u0119 kolacj\u0119 przygotowan\u0105 na twoj\u0105 cze\u015b\u0107, podczas kt\u00f3rej wszyscy ci kibicuj\u0105 i chc\u0105, aby\u015b zdoby\u0142 wszystko. My\u015blisz, \u017ce jeste\u015b ksi\u0119ciem, Vince\u201d.<\/p>\n Pronoja w rozumieniu psychologicznym, to postawa, kt\u00f3ra je\u015bli wyst\u0119puje w niewielkim nat\u0119\u017ceniu, bywa konstruktywna. Patologiczn\u0105 staje si\u0119 wtedy, gdy polega na podszytym l\u0119kiem wypieraniu faktu, \u017ce istnieje z\u0142o na \u015bwiecie. Albo wtedy, gdy cz\u0142owiek ca\u0142kowicie pozbawiony zdolno\u015bci rozr\u00f3\u017cniania, nie potrafi odebra\u0107 wrogich intencji innych ludzi i bierze wszystko za dobr\u0105 monet\u0119. Albo gdy osoba o bardzo niskiej samoocenie i cechach narcystycznych u\u017cywa przekonania o w\u0142asnej wyj\u0105tkowo\u015bci w celach kompensacyjnych.<\/p>\n Wsp\u00f3ln\u0105 cech\u0105 narcystycznych os\u00f3b para – i pronoidalnych jest ca\u0142kowita niezdolno\u015b\u0107 do empatycznego postawienia si\u0119 w sytuacji drugiego cz\u0142owieka. Wi\u0105\u017ce si\u0119 to z brakiem samo\u015bwiadomo\u015bci, nieumiej\u0119tno\u015bci\u0105 wzi\u0119cia odpowiedzialno\u015bci za swoje post\u0119powanie i projektowaniem ca\u0142ego swojego cienia na innych.<\/p>\n Gdy uwa\u017cnie si\u0119 sobie przyjrzymy, by\u0107 mo\u017ce odkryjemy w swojej psychice sk\u0142onno\u015bci i zachowania, kt\u00f3re mo\u017cna podci\u0105gn\u0105\u0107 pod \u0142agodne odcienie paranoi lub pronoi. W dalszej cz\u0119\u015bci artyku\u0142u wr\u00f3cimy jeszcze do tego tematu.<\/p>\n Id\u017a do cz\u0119\u015bci 2<\/a><\/p>\n _____________<\/p>\n [1] Apokryf Jana, t\u0142um. Ks. Wincenty Myszor, https:\/\/rebus.us.edu.pl\/bitstream\/20.500.12128\/11712\/1\/Myszor_Apokryf_Jana.pdf<\/a><\/u><\/p>\n [2] Laurence J. Kirmayer, \u201cParanoia and Pronoia: The Visionary and the Banal\u201d (Paranoja i Pronoia: Wizjonerstwo i Bana\u0142),<\/p>\n