Ik stootte mijn hoofd behoorlijk hard tegen een betonnen balk. Het bloed stroomde over mijn voorhoofd. Dat gaf te denken.

Het is een feit, bewezen door ervaring, dat de Heer ondoorgrondelijke wegen bewandeld.

Enkele dagen na het voorval kwamen er interessante gedachten en enkele poëtische regels uit een oud lied bij mij op.

‘Vast gegrond op jou

Diep in mijn ziel welt een gevoel

Afschudden kan ik niet

De reis leidt naar het doel’[1]

Het woord ‘vast’ (Engels: stuck) heeft verschillende betekenissen. In een negatieve context verwijst het naar problemen, zoals in ‘vastzitten’: geblokkeerd zijn en geen uitweg zien. De songwriter gebruikte de term ‘vast’ in een zeer positieve betekenis: het drukt een onontkoombare, onbreekbare liefdesband uit. Deze kracht der liefde werkt diep in zijn ziel; daarom is hij onderweg.

Wanneer een mens zich niet bewust is dat hij diep van binnen een geestelijke schat in zich draagt, zit hij ‘vast’ in beide opzichten.

Om het begrip ‘vast’ – in de zin van geen uitweg zien – beter te begrijpen, kan wellicht het volgende citaat van J. van Rijckenborgh helpen:

‘Er is geen enkele geest-bezittende, die zich thuis kan voelen in de dialectische natuur. Hij kan op gans de aarde geen rust, geen thuis, geen vrede en geen geluk vinden. Hij woont in het land Nod, dat is: in het land der omzwerving, der voortdurende vlucht, in een zich onophoudelijk distantiëren van de dialectische natuur; en in het ondergáán van de vloek, principieel en fundamenteel, niets van zich zelf, niets van zijn eigen wezen in het hier te kunnen vinden. Voortdurend vervolgd, voortdurend bedreigd, voortdurend gewond, voortdurend aangegrepen door een onmetelijke haat. En waar maar mogelijk grijpt die haat hem aan. (…) Daarom is hij een vluchtende van den beginne, hij vlucht voor zich zelf. Welk een onmetelijk wee!’[2]

Dit citaat schetst een somber beeld. Er schuilt echter een diepere betekenis achter. Omdat wij voor onszelf op de vlucht zijn, is ons bewustzijn niet in staat het geestelijke licht waar te nemen dat alles doordringt. Wegrennen voor onszelf, betekent in de verkeerde richting kijken. Het niet kennen van onszelf leidt tot een subjectieve duisternis.

De mens met de innerlijke, nog onontdekte geestelijke schat zit in negatieve zin vast: hij is wanhopig, gewond en op de vlucht. Maar waarheen? Hij heeft geen thuis. Althans, zo lijkt het! De betekenis van zijn ellende is dat hij moet leren dat hij ‘vast gegrond op jou’ is. Dit ‘vastzitten’ is iets heel positiefs: het betekent het bezitten van een onbreekbare band met zijn geestelijke oorsprong. Daarin geworteld zijn, eraan gebonden zijn, vast daarop gegrond zijn. Onze ellende is een liefdesgeschiedenis. Ons lied is een liefdeslied.

‘Naar een vriend was mijn streven

En ik zie nu

We gaan samen door het leven

We zijn onderweg

Ontzettend blij dat je bent gebleven’

Onze innerlijke vriend, onze eeuwige vriend, bevindt zich altijd in ons. We dienen hem slechts te leren kennen. Het gaat erom dat we ophouden voor onszelf weg te lopen en terugkeren naar ons centrum, waar onze geestelijke oorsprong, onze geestvonk, ons diepste en eeuwige Zelf te vinden is. Als we dit niet beseffen, lopen we voortdurend met ons hoofd tegen een muur.

‘Diep geworteld in de Liefde

Te lang de aardse stof beleden

Naar huis want het is tijd

Ben onderweg met rasse schreden’

Onszelf leren kennen, zelfkennis verwerven, erkennen dat Hij onze vaste grond is en wij in Hem geworteld zijn, betekent een nieuw universum leren kennen. Is het niet een van de vreemdste en meest mysterieuze dingen dat wij onszelf niet kennen? Het leren kennen van ons diepste en ware Zelf betekent het aanvangen van een innerlijke reis. Wanneer ons geestelijke centrum belangrijk voor ons wordt, wanneer het onze aandacht krijgt, ontsteekt het vonken van licht in ons bewustzijn. Het is dit licht waardoor we onszelf en de wereld om ons heen leren begrijpen. Dit licht doet ons de oorzaak van uiterlijke belemmeringen inzien. Wanneer ons uiterlijke pad is geblokkeerd, betekent het dat de innerlijke weg naar ons ware Zelf is versperd. Door het wegnemen van deze innerlijke obstakels wordt de weg vrijgemaakt voor meer licht en een verdieping van onze zelfkennis.

Zit je vast in beide opzichten?

Heb je vrienden nodig om je innerlijke, eeuwige vriend te ontdekken?

Wil je naar huis?

Je weet waar je ons kunt vinden.

Bronnen:

[1] Vrije vertaling van: Lionel Richie – Stuck on You Lyrics & Meaning

[2] De Egyptische Oergnosis 3, hoofdstuk XXXII ‘Kaïn en Abel’

De grootste moeilijkheid is te weten wat we weten en wat we niet weten. Met die stelling begint Tertium Organum van P.D. Ouspensky.

Als mens beschikken we over twee vermogens om onze wereld en onszelf in die wereld te kennen: denken en voelen. Die twee vermogens worden ondersteund door de functie herinneren van het geheugen. We registreren wat we waargenomen, gedacht en gevoeld hebben. Ons handelen – de derde pijler van wie wij zijn – is een experimenteel omgaan met de omgeving. We doen nieuwe waarnemingen in voelen en denken en slaan die op in ons geheugen, zodat we ons die later kunnen herinneren.

Denken of overdenken, reflecteren is het herkauwen – dat is: herschikken – van opgeslagen informatie. Daarbij worden ook ‘nieuwe gedachten’ geconstrueerd en geregistreerd. Op die manier kunnen we ook over onszelf reflecteren. Ik ervaar mijzelf als een wat langer durende informatiekern.

Lange tijd werd vooral een heel efficiënt menselijk denken – de intelligentie – sterk gewaardeerd. Er bestonden en bestaan genormeerde testen om deze intelligentie te meten, wat resulteert in een cijfer dat IQ of intelligentiequotiënt wordt genoemd. Recenter is ook een EQ of emotioneel quotiënt gedefinieerd, wat een maat zou zijn voor ons gevoelsmatige vermogen en zijn efficiëntie, de intelligentie van ons gevoel. Een andere beperkte intelligentie.

Een sprekende illustratie bij wat voorafging komt voor in een dialoog in de film ex Machina (2014). Er wordt gesproken over Mary in the black and white room, een lerend artificieel bewustzijn in een zwart-witte kamer. Kentheoretisch alles weten over kleuren – bijvoorbeeld precieze  golflengten – doet iets anders met je dan wat jouw bewustzijn aandoet als je uit die zwart-witte kamer onze fel gekleurde wereld betreedt.

De kenvermogens zijn intiem verbonden met het menselijke bewustzijn maar vallen daar niet mee samen. Intuïtief zien we bewustzijn als groter dan die eerste twee. In een ander vocabularium: de ziel is groter dan mijn denken en voelen.

De ziel is bovendien ook weer groter dan bewustzijn. Zij heeft haar eigen intelligentie, waarvan we sporen kunnen waarnemen in onze intuïtie. De ziel is opgebouwd uit en wordt gevoed door ons denken en voelen maar bevat weten dat ouder is dan ik zelf. Ouder dan de informatiekern van dit leven. Dit weten heeft een bepalende invloed op hoe wij denken en voelen en herinneren. Het bepaalt het denk- en waarnemingskader. Het moduleert het functioneren van onze zintuigen. Het bepaalt ons doen.

Daarin zie je dat de ziel en haar inhouden ook beperkend zullen zijn. Zij stellen grenzen aan wat ik kennen kan, aan wat ik weten kan. Aan de goede daden waaruit ik kan kiezen.

Mijn ziel leert de wereld kennen! De ziel bepaalt hoe ik de wereld waarneem. En door de geheugenfunctie houden mijn beperkte waarnemingen – en dus ik – de ziel dan weer gevangen.

De ziel kan in haar inhouden de uitnodiging met zich mee dragen om de wereld te leren kennen, om God te willen kennen. Daartoe zal zij een ziel moeten worden die haar beperkingen heeft afgelegd. Anders: een Ziel die naar haar oorsprong is teruggekeerd. Rijk beladen met de ervaringen van vele menselijke levens. Zonder een kern die eigen-zinnig en afgescheiden wil blijven bestaan.

De uitgezonden prins uit ‘Het lied van de parel’ krijgt na zijn terugkeer in het land van oorsprong zijn koninklijke mantel opnieuw omgeslagen. In Egypte viel hij in slaap door van hun voedsel te eten. Zijn vader-moeder sturen hem een adelaar met een brief om hem te doen herinneren zijn koninklijke afkomst en zijn opdracht: hij moet de parel ontfutselen aan de draak en mee terugnemen naar zijn koninkrijk. Waarvoor staat de parel? Iets, een kwaliteit, die hier in Egypte aanwezig is maar gevangen door de draak. Gevangen zijn is beperkt zijn in actieradius. Zoals de menselijke intelligentie gevangen wordt gehouden door de draak van herinnerd weten, de zelfgeschapen draak van het verkeerdelijk – dat is: in vergeten van de oorsprong – gebruiken van het intelligente vermogen.

De afstand tussen ziel en Ziel is heel erg groot, een wereld van verschil. En tegelijkertijd raken zij aan elkaar en is een omzetting van de kleine ziel in de grote Ziel mogelijk, en zij begint met een eerste stap in die richting die hier en nu genomen wordt. Hier en nu, bij mijn actuele bewustzijn met heel zijn intelligentie, bij alles wat ik ben en weet. Bij ik. Het proces stelt meteen de vraag: ben ik bereid mijzelf op te geven, los te laten? Ben ik bereid en in staat tot zelfovergave?

Het verlangen om God te kennen, de uitnodiging om de wereld te leren kennen, wordt in de ziel gewekt door… misschien wel door het verlangen van God om God te kennen. Of van de wereld om de wereld te kennen. Er is dus een aan de ziel schijnbaar externe invloed die net dat ene verlangen in de ziel doet ontwaken. Hij raakt in de ziel het puntje van de Ziel. Hij is alleen maar extern voor een ruimtelijk beperkte intelligentie.

Als de ziel en ik meewerken, begint een intelligent transformatieproces. De intelligentie in dat proces is die van de Wereld. Ik kan mij daarvan enigszins voorstellen: de onbeperkte en holografische intelligentie van de Eenheid. Deze intelligentie bevat waargenomen informatie maar is veel groter dan dat. Alles wordt beleefd in zijn samenhangen. Op een manier die ik, met mijn intelligentie binnen beperkingen, mij niet precies meer kan voorstellen. Zij wordt doorstroomd door onbegrensd altijd actueel weten, door geest. In volkomen vrijheid meebewegend. Onbeperkt intelligent.

De draak in ons land van Egypte is oppermachtig. Onze samenleving verschuift van een kenniseconomie naar een informatiesamenleving. Tot enkele generaties geleden werden jonge mensen getraind tot kennisdragers. Door het verder toenemen van de toegang tot informatie lijkt het meedragen van kennis aan belang in te boeten. Jonge mensen moeten vooral heel efficiënt de op een bepaald moment nodige kennis te kunnen vinden in vrijwel ongelimiteerde bronnen. Dat proces kan door artificiële intelligentie – die net dát doet – ondersteund worden. De kwaliteit van al die kennis is echter nog steeds beperkt tot in oorsprong zintuiglijke waarneming en daaruit voortkomend herschikkend denken.
Beperkt intelligent.

Hermes is het prototype van de onbeperkt intelligente mens met een Ziel. Hij is onbeperkt intelligent, hij heeft de draak overwonnen. Vanuit zijn visie op wereld en mensheid, vanuit zijn bewustzijn in de geest, doet hij een sterke oproep aan ons, mensen:

Waar spoedt gij u heen, o mensen, gij die beneveld zijt omdat ge u bedronken hebt aan het woord dat alle gnosis mist, het woord van de volstrekte onwetendheid, dat gij niet verdragen kunt en dat gij nu dan ook eindelijk uitbraakt? Houd op en word nuchter: zie weer met de ogen van uw hart. En zo niet allen dit kunnen, dan ten minste zij die daartoe in staat zijn. De boosheid van de onwetendheid overstroomt de gehele aarde, richt de ziel, die in het lichaam opgesloten is, te gronde, en belet haar de haven van het heil binnen te lopen. Laat u dus niet meeslepen door het geweld van de stroom, maar laat degenen onder u die in staat zijn de haven van het heil te bereiken, gebruikmaken van de tegenstroom en er binnenlopen. (Corpus Hermeticum 3:1-3)

De aan het menselijke weten gestelde grenzen kunnen niet doorbroken worden in het exploiteren van steeds meer zintuiglijke informatie. Niet in steeds verder doorgedreven gespecialiseerde intelligentie. De opdracht luidt: zie weer met de ogen van uw hart en maak gebruik van de tegenstroom. Ontwaak in een nieuw bewustzijn. Word onbeperkt intelligent.

In elke authentieke traditie – of het nu om de vedische, christelijke of hermetische traditie gaat  – is de vraag ‘Wie ben ik?’ geen psychologische vraag, maar een vraag die gesteld wordt vanuit innerlijk onderscheidingsvermogen. Het zoekt geen conceptueel antwoord, maar een onmiddellijke herkenning van wat overblijft wanneer alle identificaties losgelaten zijn. Rozenkruisers zeggen: het is het verschil tussen de oude natuur en de nieuwe, innerlijke mens. Het vedisch taalgebruik spreekt over het verschil tussen het ego, de vergeestelijkte identiteit en het innerlijke Licht.

Om deze structuur te verduidelijken, zullen we drie termen uit de Advaita Vedanta-traditie gebruiken, aangepast aan een taal die geschikt is voor westerse esoterische scholen:

• ahamkāra het psychologische ego, het ‘biografische zelf’
• asmitā de subtiele identiteit, het ‘vergeestelijkte, spirituele ego’
• chidābhāsa de reflectie van Licht in het individuele bewustzijn

Ahamkāra – het biografische zelf (ego)

Ahamkāra is de structuur waardoor de mens zichzelf als een afzonderlijke persoon waarneemt, gesitueerd in de tijd, gedefinieerd door verlangens, angsten, meningen en rollen. Het is het gewone zelf dat bevestigt: ik heb gelijk, ik ben gekwetst, ik zoek, ik wil me spiritueel ontwikkelen, ik streef naar bevrijding. Deze identiteit is noodzakelijk om te functioneren in de gemanifesteerde wereld, maar wordt een obstakel wanneer het wezen streeft naar echte transformatie. In de leer van het Gouden Rozenkruis komt dit niveau overeen met de dialectische aard van de reactieve persoonlijkheid, die onderhevig is aan de impulsen van geheugen en conditionering.

Ahamkāra is van nature instabiel omdat het gebouwd is op het verleden en projectie: op wat is geweest en wat het hoopt te worden. Het kan geen blijvende basis vormen voor transfiguratie, maar moet worden erkend en overwonnen om een verandering van orde te kunnen laten plaatsvinden.

Asmitā – Het vergeestelijkte zelf (ego), de getuige die nog steeds gelooft iemand te zijn

Asmitā verwijst naar een uiterst verfijnde vorm van zelfidentiteit. Het is niet langer het biografische of psychologische zelf, maar het innerlijke gevoel van een bewustzijn dat zichzelf waarneemt als aanwezig, helder en getuige van zijn eigen ervaringen. Dit niveau wordt vaak ervaren als diepe stilte, helderheid en innerlijk licht, en komt vaak voor in meditatie, contemplatie, gebed of tijdens de arbeid van het Rozenkruis.

Vanuit het perspectief van het Gouden Rozenkruis bezien, blijft deze toestand echter verbonden met de persoonlijkheid. Het vormt een vergeestelijkt zelf, een fijnzinnige aanwezigheid die zichzelf ervaart als puur en mystiek gericht, maar die blijft bestaan door afgescheidenheid. Juist het verheven karakter maakt het stabiel en defensief: ervaringen worden als waarheid gevalideerd en elke verlichting die dit centrum zou kunnen opheffen, wordt afgewezen.

Binnen het Gouden Rozenkruis kan dit niveau soms worden verward met de manifestatie van de ‘nieuwe ziel’. In werkelijkheid vertegenwoordigt asmitā slechts de fijnzinnige weerspiegeling van de verlichte persoonlijkheid, niet de daadwerkelijke geboorte van de Nieuwe Mens, die een verandering van orde en het definitieve verdwijnen van het egocentrum als bestuurlijke autoriteit impliceert.

Chidābhāsa – Reflectie van Licht in de geest

Chidābhāsa duidt op de reflectie van spiritueel licht in het veld van het menselijk bewustzijn. Het maakt waarneming, begrip en innerlijke ervaring mogelijk: zien, horen, denken, overdenken. Het heeft geen eigen wil of identiteit; Het is een weerkaatsen van licht in het mentale instrument van de persoonlijkheid. In hermetische taal kan het worden vergeleken met het licht dat wordt weerkaatst in de spiegel van de geest, maar niet naar de bron van het licht zelf.

Het is als een licht dat aangaat in een donkere kamer; in zijn aanwezigheid kent het zelf zichzelf als de psychische structuur van de persoonlijkheid, heeft het toegang tot geheugen en krijgt het helderheid en richting in het dialectische veld. En bij gebrek aan voldoende spirituele kennis kan dit leiden tot verschillende foutieve identificaties, zoals: ik ben lichaam en geest, en genereer daarmee ahamkāra, de dialectische persoonlijkheid; of ik ben het licht, ik ben puur bewustzijn, ik ben de getuige, en zo genereer ik asmitā, het spirituele ego.
Vanuit dit perspectief is asmitā de moeilijkste verbinding om te overwinnen: het is niet het grove ego, maar een vergeestelijkt, stabiel, lichtgevend en schijnbaar onpersoonlijk zelf. Daarom wordt het vaak verward met realisatie, vooral door gevorderde zoekers die de grove vormen van het dialectische zelf al hebben overwonnen.

Maar er is een groot verschil tussen de weerkaatsing van licht (chidābhāsa) en de Roos van het hart. De Roos in het hart, het geestvonkatoom, is geen reflectie en behoort niet tot het persoonlijke bewustzijn. Het vertegenwoordigt het oorspronkelijke spirituele principe, van een andere ontologische orde dan de geest en ervaring. De Roos verlicht niet door middel van weerkaatsing, maar bestaat als het latente zaad van een nieuw leven.
Hoewel chidābhāsa ervaren en opgeëist kan worden door een vergeestelijkt ‘ik’, kan de Roos van het hart niet worden bezeten, waargenomen of ervaren als een toestand. Zij manifesteert zichzelf niet door ervaring, maar door wedergeboorte, wanneer de persoonlijke wil ophoudt het bepalende centrum van de microkosmos te zijn.

In het Gouden Rozenkruis wordt benadrukt dat persoonlijkheid, zelfs als ze verfijnd, kalm en verlicht is, nog steeds tot de oude natuur behoort. Het kan het Licht overdenken, ervaren en interpreteren, maar het kan het Licht niet belichamen. Het echte werk begint pas wanneer deze vergeestelijkte  identiteit ophoudt het Licht voor zichzelf op te eisen en de persoonlijke wil zich terugtrekt. Pas dan kan het spirituele principe beslissend actief worden in de microkosmos.

Waarom is Asmitā het meest subtiele obstakel?

De meeste scholen hebben op hun eigen manier methoden of praktijken ontwikkeld om met ahamkāra, de persoonlijkheid, te werken, maar heel weinig verwijzen naar asmitā. Bovendien hebben sommigen begrepen dat asmitā een spiritueel doel is, geassocieerd met bevrijding.

Er zijn enkele diepgaande en structurele redenen waarom veel zoekers, zelfs als ze zich in geestesscholen bevinden, niet boven het niveau van asmitā kunnen uitstijgen. Asmitā is het laatste bolwerk van het ego, en het is ‘lichtgevend’, niet grof.

Het grove ego (ahamkāra) is gemakkelijk te observeren: verlangens, angsten, gehechtheden. Asmitā genereert ‘Ik ben de waarnemer,’ ‘Ik ben bewustzijn,’ ‘Ik ben de getuige,’ ‘Ik ben op een spiritueel pad.’ Het is verfijnd, lijkt op de waarheid en wordt daarom niet als een fout gedetecteerd. Het lijkt spiritueel. Daarom zei Srī Ramana Maharṣhi [1]:

‘Het spirituele ego is het gevaarlijkst, omdat het een mantel van licht draagt.’

‘Het grootste obstakel is niet het grove ego, maar het ego dat zichzelf spiritueel acht,’

waarschuwt J. van Rijckenborgh. Dit is de ‘laatste sluier’, dat subtiele gevoel dat de ervaring van zuivere geest nog steeds aan iemand toebehoort, dat het in de sfeer van ervaring van het dialectische ego kan blijven. Dit is de laatste draad die doorgesneden moet worden voordat het ‘Licht van de Geest’ vrij kan doordringen.

Veel hedendaagse spirituele praktijken lossen het centrum van het ego niet op, maar verfijnen het.
Ze leiden tot een subtiele vorm van identificatie met het bewustzijn zelf, die wordt ervaren als een hogere ‘toestand’ van de persoonlijkheid. Hoewel zulke oefeningen het denkveld kunnen zuiveren en innerlijke rust kunnen brengen, blijven ze binnen de sfeer van de dialectische natuur en bevrijden ze het wezen niet van dualiteit. Zolang er een ‘ego’ is dat deze toestand ervaart, observeert of bezit, blijft het wezen gebonden aan het dialectische veld. Op deze manier lost het oude zelf niet op, maar wordt het getransformeerd tot een spiritueel zelf, wat de ware transfiguratie van de microkosmos vertraagt. Dit type zelf, of ego, wordt door Ādi Śaṅkarācārya [2] asmitā sattvică, genoemd. Het is de meest subtiele sluier.

Als de mens bevrijding blijft zoeken door persoonlijkheidsoefeningen, blijft het ego het actieve centrum van de microkosmos. Zelfs ervaringen van rust, eenheid of verruimd bewustzijn kunnen middelen worden waarmee het oude zelf in stand wordt gehouden. Zonder een diepgaande verduidelijking van het verschil tussen persoonlijkheid en spiritueel principe vindt er geen verandering van orde plaats. Transfiguratie begint pas wanneer het bewustzijn van het ego wordt overstegen en de oorspronkelijke spirituele kracht vrij kan handelen.

Gehechtheid aan een spirituele identiteit (‘Ik ben iemand die geëvolueerd is’) is een subtiele vorm van trots waarmee ik tegen mezelf zeg: ‘Ik heb ervaring’, ‘Ik ben ingewijd’, ‘Ik ben een discipel’, ‘Ik ben ontwaakt’, ‘Ik heb een intuïtieve non-dualiteit’, ‘Ik kom van een grote school’. Dit creëert een ‘ik’ dat beschermd moet worden, en deze bescherming voorkomt het ontbinden ervan. Asmitā is niet bang voor meditatie, gebed of dienstbaarheid, maar is doodsbang voor ontbinding.

Asmitā overwinnen betekent de controle opgeven, de positie van ‘degene die ervaart’ opgeven, elke persoonlijke ontologische basis opgeven. Dat is schokkend voor de geest. Dan verschijnen de ‘donkere nacht’, ‘droogte’, ‘leegte’, ‘verlatenheid’. Velen vermijden dit.

Asmitā geeft betekenis (‘ik ben op het pad’), richting (‘ik beweeg naar verlichting’), status (‘ik heb een niveau bereikt’), erbij horen (‘ik maak deel uit van een school’). Zonder asmitā verdwijnt al deze ‘spirituele grond’. De meeste mensen zijn existentieel niet voorbereid op een leven zonder een ‘spiritueel zelf’.

Slechts enkele meesters weten hoe ze samādhi kunnen onderscheiden van niet-ervaring, of Gaudapāda’s niet-duale realisatie. Samādhi wijst inderdaad op een staat van diepe rust en concentratie van bewustzijn, waarin de activiteit van de persoonlijkheid in het dialectische veld wordt uitgesteld en een ervaring van innerlijke eenheid ontstaat. Maar vanuit het perspectief van het Gouden Rozenkruis blijft deze ervaring, hoe verheven ook, verbonden aan de orde van de natuur en is daarom vergankelijk. Transfiguratie bestaat niet uit een bewustzijnstoestand, maar uit een radicale en onomkeerbare transformatie van de microkosmos door de activatie van het innerlijke spirituele principe. Samādhi kan zich voorbereiden op deze oriëntatie, maar het is niet gelijk aan de geboorte van de Nieuwe Mens.

Gaudapāda, de auteur van de Māṇḍūkya Kārikā, drukt een radicale niet-dualistische leer uit waarin bevrijding niet wordt beschreven als een ervaring of bewustzijnstoestand, maar als het besef dat ware realiteit ongeboren en onaangetast is door wording. Vanuit dit perspectief behoort non-duale realisatie niet tot het ervaringsveld van de persoonlijkheid, maar bestaat uit het definitief verlaten van de illusie van afgescheidenheid door het oplossen van elke identificatie met het oude zelf. In de taal van het Rozenkruis komt dit overeen met het einde van de overheersing van de dialectische microkosmos en met de onomkeerbare gerichtheid op de oorspronkelijke geestelijke orde, voorbij tijd, wording en ervaring.

J. van Rijckenborgh geeft in veel van zijn geschriften aan dat

‘niets dialectisch kan de drempel van de binnenste tempel overschrijden’.

Hoe puur de innerlijke getuige ook lijkt te zijn, als zij zichzelf nog steeds als subject waarneemt, behoort zij tot de oude natuur. De nieuwe ziel heeft geen observerend ‘ik’, maar is volledige transparantie. Ramana Maharṣi stelt heel duidelijk:

‘Zonder onderzoek naar de bron van ‘Ik ben’, kan asmitā niet worden overwonnen.’

In veel scholen ontbreekt het Vicāra-zelfonderzoek. Vicāra is de innerlijke onderzoeksmethode waardoor de mens zijn aandacht wegleidt van het dialectische veld van de aard van deze wereld en deze richt op het centrum van de microkosmos. Het is geen analyse van gedachten, maar een heldere wake waarin de persoonlijkheid transparant wordt en het innerlijke vuur van het spirituele principe geactiveerd wordt. Door deze gerichtheid verliest het oude zelf zijn dominantie, en kan het zaad van de Nieuwe Mens worden bereikt en gewekt.

Asmitā houdt zichzelf vooral in stand door zelfbedrog en heeft twee hoofdstrategieën. De eerste strategie houdt in dat je je achter het licht verbergt: ‘Ik voel vrede, daarom ben ik bewustzijn.’
De tweede strategie verschuilt zich achter begrip: ‘Ik heb non-dualiteit begrepen.’ Beide zijn subtiele illusies.

De essentiële conclusie is dat de meeste zoekers niet verder gaan dan het centrum van het zelf, omdat het verfijnd en vergeestelijkt kan worden, subtiel en verleidelijk kan worden. In veel hedendaagse scholen wordt transformatie begrepen als een verfijning van de persoonlijkheid door deugden, morele oefeningen of verheven innerlijke ervaringen. Maar deze middelen lossen het ego niet op; ze geven het nieuwe legitimiteit.

Zonder een diepgaande verduidelijking tussen het werkelijke en het onwerkelijke, tussen wat tot de dialectische orde behoort en wat tot de oorspronkelijke spirituele orde behoort, blijft het wezen verbonden aan zijn identiteit, ook al wordt het ‘spiritueel’ genoemd. De angst om het ego op te lossen ontstaat, en subtiele ervaringen worden verward met realisatie.

De ware transcendentie van het centrum van het ego is geen psychologisch proces, noch een opeenstapeling van deugden, maar een radicale verandering in de gerichtheid van het wezen, waarbij de persoonlijkheid haar leidende rol verliest. Vanaf dat moment is het pad niet langer een methode tot zelfverbetering, maar wordt het mystiek en niet-persoonlijk: het openstellen van de microkosmos voor het vrij werkzaam zijn van het spirituele principe.

De transfusie van licht als ‘een microkosmische mutatie’ of de geboorte van de Nieuwe Mens

Asmitā lost op wanneer het innerlijke Licht (de geestvonk) het hart en de geest binnendringt, en de weerkaatsing ervan transformeert in ‘Levend Vuur’. Het ego verdwijnt niet, maar wordt ‘verbrand’ in een hogere vibratie. In de taal van het Rozenkruis is de ‘transfusie van licht’ het moment waarop het oorspronkelijke Licht, afkomstig uit het veld van de geest, de microkosmos binnendringt, de egocentrische reflectie (asmitā) ontbindt en de geboorte van de Nieuwe Mens in gang zet. Het is geen metaforische handeling, maar een werkelijke verandering in de structuur van het bewustzijn.

De transfusie van licht is het directe contact tussen het oorspronkelijke Licht (geest, goddelijke vonk, rots van het Zijn) en het individuele bewustzijn, dat tot dan toe reflexmatig functioneerde (chidābhāsa) en geïdentificeerd (asmitā). In hermetische termen straalt het hogere Licht de microkosmos in en begint de verbinding tussen egocentrisme en de krachten van het oude leven te verbreken. In spirituele termen begint het Licht van het ware bewustzijn de valsheid van het kleine subject (‘psychologisch getuige’) bloot te leggen.

Deze ‘transfusie’ wordt niet door de geest geproduceerd, maar door een gelijktijdige opening in twee centra:

Het heilige hart (het microkosmische centrum van de werking van de geest) wordt doorlaatbaar, doet afstand van zelfverdediging, doet afstand van het leven voor zichzelf. Deze opening creëert toegang voor de ‘Straal van de Geest’.

De stille geest, die geluid vermindert en de egoïsche reactie opschort, verkeert in een staat van heldere beschikbaarheid.

Wanneer deze twee samenvallen, komt Licht spontaan het systeem binnen. Je trekt het niet naar binnen; het komt binnen wanneer er een barst komt in de structuur van het ego. ‘Licht wordt niet aangetrokken, maar komt binnen wanneer de innerlijke structuur doorlaatbaar wordt.’ De leer van J. van Rijckenborgh stelt dat het oorspronkelijke licht niet door persoonlijke wil wordt ‘geroepen’. Het komt spontaan binnen wanneer de persoonlijkheid afstand doet van zijn aanspraken en er een scheur ontstaat in het egocentrische pantser.

Als we de oorzaak analyseren die de transfusie daadwerkelijk veroorzaakt, zien we dat alle tradities heel duidelijk zijn: het is niet de praktijk die licht produceert, maar licht dat reageert op een volwassen innerlijke roeping. De werkelijke oorzaak is een diepe verzadiging, wanneer men niet langer de oude levenswijzen wil herhalen, een extreme oprechtheid, wanneer men niets meer verlangt van spiritualiteit voor zichzelf.

De oorzaak is ook een innerlijke overgave, niet ‘aanbidding’, maar het afzien van het persoonlijk centraal staan. Het voelt als een oproep vanuit de microkosmos zelf. Soms wordt de  microkosmos ‘voorbereid door lijden’, andere keren door rijping. Niets vrijwilligs kan het afdwingen.

Is deze onderdompeling van het oorspronkelijke licht in de structuren van de persoonlijkheid een persoonlijke verdienste of een genade? Hier moet duidelijk worden gesteld dat deze lichttransfusie niet door de persoon zelf wordt geproduceerd. Asmitā kan zichzelf niet oplossen en ook niet loslaten. Het is genade, maar niet willekeurig; het volgt de wetten van de microkosmos. Licht stroomt naar buiten wanneer het microkosmische veld open en voorbereid is. Het is geen gunst, maar een gevolg van ware innerlijke rijping.

Persoonlijke inspanning produceert geen licht, maar bereidt de grond voor. De inspanning die de leerling kan leveren, bestaat uit zuiverende intentie, eerlijkheid, zelfobservatie, ethisch leven en het kalmeren van de geest. Zoals men in de school van het Gouden Rozenkruis zegt: ‘De oude mens bereidt zich voor, maar de Nieuwe Mens wordt geboren door de genade van de geest.’

De Nieuwe Mens is geen perfectie van het oude, maar het ontstaan van een andere aard.

We transformeren het ego niet in een subtieler ego. De oude mens trekt zich terug, en een nieuw bewustzijn, dat geen persoonlijk centrum heeft, begint te werken.

Een andere legitieme vraag is hoe dit licht zal aanvoelen in het leven van de leerling. De transfusie wordt herkend door verschillende duidelijke fenomenen. Een koud, neutraal, onpersoonlijk licht, het is geen emotie, geen extase, geen energie; het is helderheid. Een gevoel van ‘loskoppeling van het centrum’. Je bent niet langer het middelpunt van de ervaring. Het is stilte zonder bezitter. Er is een omkering van motivatie; je doet niet langer iets ‘voor jezelf,’ je staat gewoon ‘in Mijn Licht’ en uiteindelijk ‘werkt Mijn Licht in jou richting de wereld.’

Het voelt als transparantie, als een losmaking van de spanning tussen het getuigende zelf en het handelende zelf. Dit is het teken van het ontbinden van asmitā. Er is niet langer een ‘ik die observeert.’ Alleen pure observatie zonder identiteit, doelloze, gelijkmatige, ongeïnteresseerde contemplatie.
Je voelt niet langer dat je bij het spektakel hoort dat je nu aanschouwt.

Identiteit lost op in Licht, en wat blijft bestaan behoort niet langer toe aan de persoon.

Voor het Gouden Rozenkruis blijft identiteit niet behouden: alleen de microkosmos, als tempel van Licht, blijft actief. De persoon wordt een transparant instrument.

De ‘lichttransfusie’ kan plaatsvinden op drie typische momenten. Na een diepgaande innerlijke crisis, bijvoorbeeld door iemands persoonlijke ‘Gethsemane’ als een breuk tussen oud en nieuw. In een staat van intense rust en zelfovergave. Niet in concentratie, niet in extase, maar in ‘totale acceptatie’. Of spontaan na jaren van voorbereiding, wanneer de structuur voldoende transparant is. Het kan niet gepland worden, maar de grond kan worden voorbereid door radicale eerlijkheid, weigering van zelfbedrog, openheid van hart, afstand doen van de bescherming van het zelfbeeld, eenvoudig en zuiver leven. En vooral door het asmitā-ego te erkennen en te ontmaskeren in zijn handeling: ‘Ik ben de geestelijke getuige’ als het laatste obstakel. Wanneer de leerling dit ziet, komt het licht vanzelf naar binnen.

Om asmitā te herkennen, moeten leerlingen de drie reeds genoemde niveaus van het ego kunnen  onderscheiden:

• het fluctuerende, emotionele, biografische zelf (ahamkāra);
• het spirituele zelf (asmitā) – kalm, getuigend, lichtgevend, maar toch afgescheiden;
• het Licht als een aanwezigheid zonder identiteit – chidābhāsa – Zijn.

Het doel is niet om asmitā te perfectioneren, maar om het te overstijgen, zodat het transformerende principe van de Nieuwe Ziel direct kan werken.

Samenvattend is: ‘Wie ben ik?’ niet de vraag waardoor we een nieuwe identiteit vinden, maar de vraag waardoor alle identificaties oplossen. Wanneer asmitā verdwijnt, blijft er geen ‘spiritueel zelf’ over, maar een naamloze aanwezigheid, een stralende stilte die niet van de persoon is. Dit is de poort naar de Nieuwe Mens, naar authentieke spirituele geboorte, naar het ware Wezen van Licht.

Verwijzingen:

[1] Śrī Ramana Maharṣhi (1879–1950) is een van de belangrijkste moderne leraren van de Advaita Vedānta-traditie, bekend om zijn methode van zelfonderzoek (ātma-vicāra), geformuleerd via de vraag ‘Wie ben ik?’.
Zijn onderricht stelt geen nieuwe leer voor, maar wijst direct op de erkenning van de niet-duale aard van het Zelf, voorbij identificatie met lichaam en geest, in een levende continuïteit met het klassieke vedantische apofatisme. (Apofatisme is een filosofisch-theologische benadering die de onkenbaarheid van God definieert door wat God niet is, in plaats van te proberen te beschrijven wat God wel is.)

[2] Ādi Śaṅkarācārya (achtste eeuw na Christus) heeft de belangrijkste rol gespeeld in het verklaren van Advaita Vedānta, de niet-dualistische traditie van het klassieke hindoeïsme. Door zijn commentaren op de Upanishads, Brahma Sutra en Bhagavad Gīta, formuleerde hij een radicaal apofatische metafysica, waarin de ultieme realiteit (Brahman) zonder enige bepaling (nirguṇa) is, en de fenomenale wereld wordt verklaard als een schijn die door onwetendheid (avidyā) wordt geconditioneerd. Zijn invloed was doorslaggevend, zowel in de geschiedenis van de Indiase filosofie als in de samenstelling van daaropvolgende non-dualistische discussies.

Maar waar is dit ongrijpbare Zelf te vinden? [1]

Ik had geen flauw idee, toen ik het erop waagde om dit onbekende land binnen te gaan. Het was onvoorspelbaar, dat deze ene reis zou uitmonden in een eindeloos verhaal. Dit in- en uitreizen van een vreemd land is vermoeiender en zwaarder dan mijn hele leven tot nu toe was. Iedere reiziger die ooit door een douanecontrole is gegaan, wil dit vervelende, tijdrovende proces zo snel mogelijk achter de rug hebben. Maar ik mag niet klagen, ik heb ook geen spijt van mijn beslissing om aan deze intensieve reis te beginnen. Uiteindelijk is het de moeite waard geweest; mijn verblijven worden steeds langer en geleidelijk aan wordt het onbekende land mij tot vertrouwd terrein.
Ik mag hier blijven, omdat het bewustzijn sommigen met mij heeft laten kennismaken.

Ik ben vrijwillig aan deze reis begonnen, zonder bedoeling, zonder voorkennis en zonder vooropgezette ideeën. Ik kon vooraf onmogelijk iets weten over algemene gebruiken en andere zaken, simpelweg omdat daar waar ik vandaan kom, niets van dit alles bestaat.

Wat heb ik allemaal moeten doorstaan, ​​voordat ik mijn vertrouwen kon stellen in dit vreemde, op zichzelf staande land! Mijn vastberadenheid om deze hele onderneming aan te gaan, kwam voort uit liefde voor de mensen, die wanhopig op zoek zijn naar vervulling.

Het zijn wezens vol tekortkomingen, pijnlijke leegtes en innerlijke gemis, die naar vervulling hunkeren. Maar nooit zal hun verlangen gestild worden, want zodra één van de leegtes is gevuld, dient een andere zich aan. [2]

Deze mensen zitten gevangen binnen de grenzen van hun land, dat ze ten onrechte als hun thuis beschouwen. Alleen ik weet waar ze oorspronkelijk vandaan komen en waar ze vervulling kunnen vinden. Onophoudelijk stuur ik hun mijn boodschap en ben bereid hen te begeleiden op hun weg naar huis. Ze hoeven hun huidige land of woonplaats niet eens te verlaten.

Zodra iemand gehoor geeft aan mijn roep, snel ik deze mens tegemoet, neem hem of haar serieus. Zo iemand stelt zich voor mij open, laat me binnen. Maar al snel beschouwen ze mij als een vreemdeling en sturen me weer weg. Hoe vaak heb ik al niet rondgedwaald, me afvragend of iemand uit dit land ooit echt van me zal houden.

Ik probeer altijd respectvol andermans woning binnen te gaan, om niemand te choqueren.
Daarom word ik in het begin meestal wel getolereerd. Maar dan opeens sta ik weer buiten.
Er klopt iets niet, houd ik mijzelf dan voor. En hoewel het mij veel energie kost, begin ik geduldig opnieuw, zoekend naar open deuren. Ik wil de volheid van leven brengen. Ik weet hoezeer mensen verlangen naar levensvervulling. Maar ik kan niet bij hen blijven, als ze me geen voeding of hun volle aandacht schenken, en alleen maar met zichzelf bezig zijn.

Aanvankelijk verwonderde het me dat mijn overvloed aan levenskracht niet zonder meer toegankelijk is voor mensen. Later begreep ik dat mijn kracht gemaakt is van een substantie die hen blind en zwak maakt. Nu weet ik waarom ze me niet kunnen zien of horen, me niet kunnen begrijpen of volgen. Ze identificeren zich met hun lichaam, hun gevoelens en hun gedachten, zonder zich bewust te zijn van hun veranderlijke aard. Het zijn slaven van hun zintuiglijke waarnemingen.

Toen ben ik begonnen mijzelf kenbaar te maken. Wat heb ik niet allemaal gedaan om de aandacht van mensen op het essentiële te richten! Ik heb kleuren, beelden en klanken aangereikt;
ik heb natuurverschijnselen en kunstwerken gecreëerd; via mij zijn filosofie en literatuur ter wereld gekomen – en dat allemaal om een brug te slaan tussen twee tegenover elkaar liggende oevers die zo oneindig veel van elkaar verschillen.

Net als een loods, die schepen veilig weet te begeleiden naar de haven, zo begeleid ik mensen bij de oversteek naar de andere oever. Velen lopen vast op obstakels, op de ontmoedigende stemmen van kwelgeesten of de zoete lokroep van verleiders. Een heel koor van stemmen klinkt in de hoofden van hen, die de stilte van de andere oever willen bereiken. De ene stem klinkt betekenisvoller en aantrekkelijker dan de andere. Bijzonder onweerstaanbaar zijn de verheven, vriendelijke en volkomen vredige stemmen. Ook zijn er stemmen die waarde creëren en succes beloven. Ze klinken zo aangenaam, smelten zo heerlijk op de tong, dat men niet meer kan stoppen met naar hen te luisteren en zich met hen te verbinden.

Steeds weer moet ik geduld betrachten. Alleen vrijwilligers kunnen met mij meereizen, alleen mensen die alle andere paden al bewandeld hebben. Nu vraag je je natuurlijk af, wie ik eigenlijk ben, dit vreemde wezen dat ook naar jou op zoek is. Soms merk je iets van mijn aanwezigheid, als je in het midden van je lichaam, in het gebied van je hart, een lichte en warme gloed voelt.
Ik ben het kleine lichtje dat altijd in je nabijheid is. De deur, waarbij ik wacht tot ze opengaat, bevindt zich in je hart. Je kunt me waarnemen wanneer je stil wordt en je afwendt van alle gedachten die door je hoofd razen. Je zult me ontmoeten wanneer je bewustzijn de obstakels herkent en overwint. Het onbekende land waar ik vandaan kom, komt je dan opeens bekend voor. Het vervult je met een kalmte en levendigheid die je niet eerder besefte. Je dompelt jezelf onder in de vrede die je altijd al in jezelf aanwezig wist. Want volgde je me niet al heel lang?

Ik heb lang en diep gegraven
in het midden van een afschuwelijke massa modder en vuil …
Een stem riep: ‘Ga daarheen, waar niemand geweest is!
Graaf dieper, nog dieper,
totdat je het donkere stenen fundament bereikt.
En klop dan op de poort die slot noch sleutel heeft.’

(Sri Aurobindo, A God’s Labour, Poems Past and Present)

Bronnen:

[1] Satprem, Der Sonnenweg. Der Schlüssel zur bewussten Evolution, 2. druk, Parijs 2012

[2] Idem

Ze houdt een bewustzijnsverandering in die meer is dan een uitbreiding van het bewustzijn waarmee de weg begonnen is. De verandering leidt echter in en door de leegte, door het niet-weten.

Door de eeuwen heen hebben spirituele leerstellingen ons kennis bijgebracht over ontwikkelingsprocessen en hogere bewustzijnstoestanden die in ons aanwezig zijn. Wie ontvankelijk is, neemt niet alleen ‘tweedehands’ kennis in zich op, maar ervaart soms een aanraking die hem concrete innerlijke kennis verschaft, die lijkt op herkenning. Daarom spreken de rozenkruisers hier over het ontwaken van de oerherinnering. Deze innerlijke kennis kan ook gnosis worden genoemd. Maar gnosis is niet alleen kennis, het is ook liefde en kracht: het is de drager van een levendig vernieuwingsproces.

Ons ik-bewustzijn doet deze levendigheid geen recht wanneer het kennis wil oppotten – ook al volgt het daarbij de logische gedachte dat de zo verworven kennis zich steeds verder in het eigen bewustzijn kan en moet verspreiden, verdiepen en verfijnen, totdat het letterlijk kennis van alles wordt. Maar vasthouden sluit vroeg of laat de bron van levende wijsheid af. Het levende, dat als waarheid wordt erkend, wordt broos, levenloos, misschien zelfs oninteressant. Men begint er misschien aan te twijfelen. Of men verdicht het tot dogma en houdt de kennis als het ware levend met het vuur van de eigen wil, voor zover die dan nog levend is…

Wanneer in ons de genoemde bron wordt geopend, die de gnosis als universeel vermogen vruchtbaar maakt, dan stroomt er kracht naar ons toe die de innerlijke mens weer tot leven moet wekken. Het ego, dat kracht en kennis – onwillekeurig – als zijn eigendom beschouwt, plaatst zich als het ware ertussen en sluit zo telkens weer de bron af van waaruit alleen de levende kennis stroomt. En die moet stromen, in ons hele wezen en leven. Sluit het hart zich, dan eindigt de ervaren verbondenheid met de oorsprong, die eigenlijk licht (en daarmee kennis) is.

Wanneer de rivier opdroogt, ontdekken we,dat we hem niet met onze wilskracht weer op gang kunnen brengen. We willen weer aangeraakt worden, maar kunnen de gnosis niet naar ons toetrekken. We kunnen niets doen, behalve stil en open worden. We moeten bekennen dat we niet over kracht en kennis kunnen beschikken. Dat we onwetend en met lege handen staan, maakt ons weer toegankelijk, want we hebben voor een moment – misschien nog onbewust – de leiding afgestaan.

De nog verborgen innerlijke mens kan in het begin nog niet concreet in ons handelen. De gnosis echter, als een alomvattend krachtprincipe, kan ons aanraken, verheffen, voeden en ons steeds meer laten inzien dat wij alleen door overgave het pad gaan en het pad vrij kunnen maken voor de ware mens in ons. Het hart, dat in stilte geduldig wacht en zich opent, getuigt van geloof; het kan in niet-weten, als het ware in eenvoud, ontvangen.

Zo worden we opnieuw getroffen door een vernieuwende krachtstroom, die grotere en diepere inzichten met zich meebrengt… en zo grijpt het ik op een gegeven moment weer opnieuw naar deze schoonheid, deze weidsheid, deze kennis, om een beter ik te bouwen, om vervolgens te moeten constateren dat de levendige stroom is opgedroogd.

Deze kringloop van geloof, kennis en het doormaken van de leegte brengt een proces met zich mee van onderlinge opbouw van het nieuwe en afbraak van het oude. Ons hele wezen wordt gezuiverd, het leert loslaten, uiteindelijk zelfs het oude zelf. De kennis die met deze ervaringen gepaard gaat lijkt min of meer nutteloos, maar is essentieel voor het pad. Lao Zi beschrijft hier iets van in hoofdstuk 20 van de Tao Teh King:

Geef het leren op en maak een einde aan je zorgen. (…)

Anderen hebben gevonden wat ze zochten.

Maar ik alleen lijk verloren te zijn.

Ik heb het hart van een dwaas! Wat een verwarring!

Anderen zijn helder,

maar ik alleen ben verward.

Anderen zijn scherpzinnig.

Ik drijf als de golven op zee,

bepaald door de wind en zonder richting.

Anderen hebben iets te doen,

maar ik alleen ben moedig en voel me nutteloos.

Ik ben anders.

Mijn moeder voedt mij. [1]

Op het pad verliezen het uiterlijke weten, de scherpzinnigheid en de uiterlijke doelen hun kracht en gewicht. Volgens de aardse gang van zaken lijkt zo iemand verloren, want hij geeft zich over aan het lot – en aan de intuïtie die hij van zijn moeder, de gnosis, krijgt. Hij maakt zelf geen plannen; hij schept ruimte voor dat wat binnenstromen en zich openbaren wil. Hij leeft in een stil verbonden-zijn zonder verwachtingen. Soms voelt hij zich misschien onwaardig, maar in zijn toewijding aan dit onvoorspelbare proces ligt zijn kracht. Daarom kan hij zeggen: ‘Ik alleen ben moedig’.

In de leegte worden onze denkbeelden, onze wensen en onze vaardigheden, waarmee we tot dan toe ons leven hebben gestuurd, tenietgedaan. Hoe kan men leeg worden? Eigenlijk kan dat helemaal niet – de leegte is het tegenovergestelde van ons bestaan; ze ontstaat pas als al ons streven en doen… op niets uitloopt, eindigt en er voor ons op dat moment niets meer te doen, te willen, te denken, te wensen of te vrezen overblijft. We ervaren een einde dat een nieuw begin is. De bron opent zich weer.

Het inzicht dat door het niet-weten en zelfs het niet-zijn van het ik het universele zich in ons openbaren kan, verdiept zich op het pad steeds verder. Ze wordt tot een bewuste zijnstoestand. Dat het pad naar werkelijk omvattend innerlijk weten door de leegte gaat, is veelzeggend: want het nieuwe bewustzijn dat daardoor ontstaat, is een uitdrukking van de alverbondenheid en eenheid. Het is op geen enkele manier een bewaarplaats voor kennis, hoe verheven die ook moge zijn. In de loop van deze ontwikkeling verschuift het bewustzijnscentrum van het ik naar de innerlijke mens, ons universele zelf.

Hiermee gaat ook het proces van geloof, aanraking, inzicht en de overgang van onwetendheid en uiteindelijk niet-zijn naar een nieuw zijn over. In het universele zelf wordt de cyclus een levendige, evenwichtige drie-eenheid. De leegte openbaart zich tegelijkertijd als het diepste zelf en de bron van alles, het geloof ontvouwt zich tot alverbondenheid en alomvattende liefde. Uit de alverbondenheid, die werkelijke eenheid is, stroomt diepe wijsheid die alles kent en omvat.

Bron:

[1] Tao Te King, in de vertaling van Gia Fu Feng en Jane English, München 1972

LOGON plaatst artikelen in verschillende categorieën, zoals Geest & Ziel, Moderne tijden, Wetenschap en Kunst. Maar waar moeten we Walter Russell plaatsen? Hij behoort tot alle categorieën. Kunst? Hij was immers schilder en beeldhouwer. Geest & Ziel? Na zijn diepgaande verlichtingservaring in 1921 beweerde hij toegang te hebben tot ‘de bron van alle kennis’. Moderne tijden? Nikola Tesla zei tegen Walter Russell over diens manuscript The Universal One: ‘Berg het in een kluis voor duizend jaar. De wereld is er niet klaar voor.’ Wetenschap? Op de titelpagina van The Universal One lezen we: ‘Een exacte wetenschap van het ene zichtbare en onzichtbare universum van de Geest (…)’

Er is één categorie die alle andere omvat. Deze wordt ‘Realiteit’ genoemd.

Het werk van Walter Russell gaat over realiteit. Absolute realiteit. Waarheid.

Hier kunt je een goede en toegankelijke inleiding over het werk van Walter Russell lezen.

Waarheid en uitnodiging

Waarheid benadert ons altijd met een open uitnodiging: betreed het rijk van de waarheid en ken! Weinigen kunnen deze uitnodiging aanvaarden. De open deur wordt geblokkeerd door onze overtuigingen, onze waarnemingen, ons verleden. De waarheid weet dit en komt ons te hulp: ze zendt een boodschapper met als doel ons te helpen de innerlijke deur te openen en vrij te maken. Een open hart en hoofd zijn van cruciaal belang wanneer we ons verdiepen in het werk van Walter Russell. Geef het onverwachte kans om binnen te komen! We zeggen niet: accepteer het als de waarheid. We zeggen: onderzoek het, overweeg het met een open geest, zonder vooroordelen, zonder vergelijkingen. Laat zijn werk zich in ons ontvouwen als een prachtige bloem, die haar bloemblaadjes uitstrekt naar de zon.

Verheven Amerikaanse droom

Als we naar het leven van Walter Russell kijken, zien we dat hij vanaf jonge leeftijd de principes van ‘afstemming op het universum’ en ‘fundamenteel evenwicht’ toepaste. Hij zei: ‘God werkt met je, maar niet voor je.’ Het betekent een actieve, dynamische benadering van het leven, gebaseerd op overeenstemming met het universum en kosmische wetten. Met een glimlach zeggen we dat dit de ‘Amerikaanse droom’ is in spirituele en verheven zin. Het is het geloof dat ieder mens grote en machtige dingen kan doen, zolang hij maar samenwerkt met God. Samenwerken met het universum is echter niet eenvoudig, het vereist absolute balans en rechtvaardigheid. We kunnen niet inademen als we niet uitademen. We kunnen niet ontvangen als we niet geven. Als we met het universum willen samenwerken, moeten we het onze aandacht geven, ons hoofd; moeten we het ons verlangen geven, ons hart; moeten we het de dynamische energie van onze wil geven, onze handen.

Walter Russell had interessante ideeën over succes. Ze hebben weinig te maken met de gangbare opvatting dat succes het vergaren van materiële rijkdom is. Hij geloofde dat ieder mens zijn sluimerende ‘innerlijke genie’ kan doen ontwaken door het beoefenen van innerlijke stilte en het aanboren van de bron van alle kennis en creativiteit. Belangrijke principes voor het bereiken van succes zijn het concentreren van onze energie en het richten van ons denken op onze doelen. Verspil geen energie en gedachten aan allerlei afleidingen. Maar de belangrijkste principes zijn ‘afstemming op het universum’ en ‘fundamenteel evenwicht’. We willen deze graag illustreren met twee citaten van Jan van Rijckenborgh:

‘Indien uw verlangen, uw begeertenatuur, uw begeerteaard, volkomen in harmonie is met het fundamentele begeren van de natuur, zult u de kracht ervaren, de kracht bezitten, de kracht ondergaan, om te bereiken wat u begeert.’^[1]

‘Wie het vuur leert beheersen, wie zich niet te buiten gaat aan het explosieve, krijgt daardoor ook de tegenkracht in zijn macht. Evenwicht tussen het middelpuntvliedende en het middelpuntzoekende, tussen hitte en koude, de tweelingkrachten in de natuur, heeft de ware harmonie en de ideale stofwisseling, de transfiguratie, ten gevolge.’^[2]

Wetenschap

De leringen van Walter Russell zijn spiritueel van aard, maar hebben ook een unieke wetenschappelijke kant. Toen The Universal One voor het eerst werd gepubliceerd, konden zijn ideeën geen vruchtbare bodem vinden in een door materialistisch denken gedomineerde samenleving. Honderd jaar zijn verstreken; we zien nu dat de mensheid in de greep is van het Watermantijdperk. Het vuur van vernieuwing beïnvloedt ons bewustzijn en breekt oude structuren af. Een nieuwe dageraad gloort aan de horizon. De theoretische natuurkunde heeft zich ontwikkeld: relativiteitstheorie, deeltjesfysica, kosmische straling en kwantummechanica maken deel uit van het wetenschappelijke paradigma. In dit nieuwe licht zijn de ideeën van Walter Russell niet meer zo vreemd. Wij denken dat zijn werk nu de plaats kan innemen die het toekomt.

Het is interessant dat zijn werk zich op Amerikaanse bodem heeft ontwikkeld. Sommigen zien de Verenigde Staten als een symbool van een nieuw begin, een nieuwe dag, nieuwe mogelijkheden; een plek waar iemand in vrijheid een nieuw leven kan beginnen. We kunnen dit op een spirituele manier beschouwen: de weg naar de wedergeboorte van de menselijke ziel. Er is maar één Universele Leer, maar deze openbaart zich in verschillende gewaden. Ze neemt een vorm aan die past bij een bepaalde tijd en plaats, geschikt voor degenen voor wie ze bedoeld is. Walter Russell gaf de mensheid een nieuw gewaad van de Universele Leer; een vorm waarin spiritualiteit en wetenschap hand in hand gaan. We hopen oprecht dat zijn werk een spirituele goudkoorts zal ontketenen: dat alle mensen hun innerlijke schat zullen ontdekken, de spirituele rijkdom die verborgen ligt in het centrum van ons wezen.

Om vertrouwd te raken met de meer spirituele kant van het werk van Walter Russell, presenteren we een aantal citaten uit zijn boek The Universal One, voorzien van enkele commentaren. We hopen dat je ons zult vergezellen op deze spirituele reis en dat we samen de sfeer van waarheid zullen ervaren, de frisse lucht van een nieuwe realiteit zullen inademen en de schoonheid van een nieuw leven zullen uitademen.

The Universal One

Met onderstaande passage sluit Walter Russell de inleiding van zijn boek The Universal One^[3] af:

‘Deze boodschap is voor de gehele mensheid en niet voor enkelen, want zij legt in zijn handen een macht die hem kan verheffen of schrikbarend kan onderwerpen, afhankelijk van het gebruik van die macht.

Hoe het ook zij, het maakt niet uit, want uiteindelijk zal de waarheid zegevieren en zal de mens zijn bestemming volbrengen.

De waarheid leeft. Er is niets dan de waarheid en dat wat anders lijkt te zijn, bestaat niet en zal daarom nooit bestaan.’

De eenheid van leven

‘Het hele ‘geschapen’ universum van alles wat is, ooit is geweest of ooit zal zijn, is slechts een substantie in beweging, licht.

God is licht en er is in hem geen duisternis (Johannes 1:5).

Materie is licht.

God en materie zijn één.

Geest en materie zijn dezelfde substantie.

Die substantie is licht. (…)

Het gehele universum is slechts één levend, ademend, pulserend Wezen.’ ^[4]

Eén substantie

In de kosmologie van Walter Russell bestaat het universum uit één substantie: licht. Dit licht kan zich in twee toestanden manifesteren: er is licht in rust en licht in beweging. Licht in beweging kan worden waargenomen met spirituele of materiële zintuigen, omdat het waarneembare kenmerken heeft die Walter Russell dimensies noemt. Hij onderscheidt 18 van zulke dimensies.^[5]

‘Het hele ‘geschapen’ universum van alles wat is, ooit is geweest of ooit zal zijn, is slechts een substantie in beweging, licht.’

Wanneer licht in beweging wordt gebracht, openbaart het zich in bepaalde toestanden of ‘potentialen’. Deze potentialen volgen een periodieke cyclus volgens de kosmische klok:

‘Goddelijk denken heeft geordende voortgangen voortgebracht als zijn methode om het idee van universeel denken te ontwikkelen tot het verschijnen van vorm, en weer terug te brengen tot het verdwijnen van vorm.’ ^[6]

Wat is dan het ‘niet-geschapen’ universum? Het is licht in rust. Wij denken dat ‘licht in rust’ verwijst naar wat Jacob Boehme de Ungrund noemde. Het is de oer-afgrond waarin de Ene substantie in een ongedifferentieerde toestand bestaat. Het is de bron van alle schepping; puur potentieel. Omdat het alles en niets is, heeft het geen dimensies: het kan op geen enkele manier worden waargenomen. Dit licht in rust bevat de wil en het verlangen om te worden. De cirkel van de eeuwigheid, de Ungrund, vermenigvuldigt zichzelf en vormt de twee absolute pijlers van alle schepping: het mannelijke en vrouwelijke aspect van de godheid.

Volgens Walter Russell zijn er slechts twee krachten in het geschapen universum: zwaartekracht en straling. Deze twee krachten zijn een uitdrukking van de mannelijke en vrouwelijke archetypen die de basis vormen van het geschapen universum: ze brengen licht in beweging. Het mannelijke aspect, zwaartekracht, richt zich naar het centrum van alle dingen; het is een middelpuntzoekende kracht. Het vrouwelijke archetype, straling, is een middelpuntvliedende kracht, het is de kracht die zich van het centrum af richt. Deze twee krachten zijn in perfect evenwicht en handhaven het goddelijke ritme van het geschapen universum. ‘Het gehele universum is slechts één levend, ademend, pulserend Wezen.’

De wet

In het hoofdstuk ‘Universele Eenheid (Universal One-ness)’ lezen we:

‘Nu moet de eenvoudigste maar grootste wet van het universum worden neergeschreven.

Alles wat bestaat, is van al het andere dat bestaat. Niets staat op zichzelf alleen. Alle geschapen dingen zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden.

Dit is de wet van de gehele substantie van de goddelijke Geest.

Dit is de wet van de zielen van de dingen.

Dit is de wet van de liefde.

Het is de wet van de eenheid van het universum.

Alles wat bestaat, is Eén.’

Denken in licht

Walter Russell wijst erop dat we moeten leren denken in licht, als we de universele eenheid willen ervaren.

‘De mens moet denken in licht om de Geest werkelijk te kunnen begrijpen.

Alle mensen kunnen denken in de hogere octaven van het licht indien zij maar begrijpen, want met begrip komt kracht. (…)

De innerlijke geest van de mens is licht van hoge octaven van geïnspireerd, extatisch denken. Voor het innerlijke zicht van de mens is licht altijd licht. Het verdwijnt nooit. (…) De innerlijke geest van de mens kent geen duisternis.’^[7]

We voegen enkele commentaren toe vanuit het perspectief van de School van het Gouden Rozenkruis om de betekenis van ‘innerlijke geest’ en ‘denken in licht’ te verduidelijken.

Alle natuurgeboren mensen hebben een driedimensionaal bewustzijn dat gebaseerd is op hun zintuigen. We denken in termen van tijd en ruimte. De ‘uiterlijke geest’ kijkt naar de buitenkant van de dingen; we voelen ons afgescheiden van het universum en van andere mensen. Dat is de normale toestand van het ik-centrale bewustzijn. Maar wat wij ‘normaal’ noemen, is niet normaal voor het universum, want de wet zegt: ‘Alles wat bestaat, is van al het andere dat bestaat. Niets staat op zichzelf alleen. Alle geschapen dingen zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden.’ (WR)

Het ik-bewustzijn is duidelijk niet in harmonie met het universum en dat leidt tot lijden. Ik voel me niet verbonden met het geheel en volg mijn eigen verlangens. Ik begrijp de gevolgen van mijn daden niet. Door mijn blindheid verwond en beschadig ik andere mensen, de dieren, de aarde. Maar… Alle geschapen dingen zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden (WR), en daarom verwond ik mezelf. Nu krijg ik medelijden met mezelf en vraag ik me af: ‘Waarom heeft God een slechte wereld vol lijden geschapen?’ Wat een dwaas ben ik, want ik heb die wereld zelf geschapen! Helaas ben ik een trage leerling en moet ik vele aardse levens doorlopen om enig begrip te krijgen van de wet van oorzaak en gevolg. Ik begin op een meer verantwoordelijke manier te leven; ik wil goed doen. Maar wat is goed? Als de uiterlijke geest alleen gescheiden objecten ziet, hoe kan ik dan goed doen aan alles wat is?

Ik word stil, stil vanwege mijn onvermogen, mijn eenzaamheid, mijn verlangen naar eenheid en liefde. De trotse man die de wereld wilde veroveren, is nu verdwenen. Wanneer de stilte van het onvermijdelijke, de leegte van alle materiële dingen, over mij komt, vraag ik mezelf af: ‘Wie ben ik?’

‘En de Stem antwoordde: ‘Gij zijt Ik. Ik, de Ene Universele, bent gij die gij schept naar mijn beeld.’^[8]

Waar komt deze mysterieuze stem vandaan? Het is de stem van het centrum, het centrum van ons eigen wezen. Rozenkruisers noemen het de Roos. Het is het goddelijke idee van wie we zijn, ons ware zelf. Waarom heb ik deze stem niet eerder gehoord? Omdat mijn oren vol waren met aardse geluiden, mijn ogen vervuld van illusoire beelden. Wanneer ik mijn aandacht, mijn verlangen, op mijn eigen centrum richt, open ik de deur naar een nieuwe wereld, een universum van licht. Nu ik de poort van mijn hart heb geopend, kunnen deze lichtkrachten mijn bloedsomloop en mijn zenuwstelsel binnengaan en de trilling van alle cellen in mijn lichaam verhogen. Spiritueel licht is kracht, intelligentie en liefde; het voert een goddelijk bouwplan uit. ‘Breek deze tempel af, en in drie dagen zal ik hem weer opbouwen.’^[9]

De lichtkrachten stromen opwaarts in ons lichaam en na het hart wordt vervolgens het hoofd vernieuwd. ‘De innerlijke geest van de mens is licht van hoge octaven van geïnspireerd, extatisch denken.’ (WR) Het innerlijke geestelijke bewustzijn is het spirituele centrum dat zich in ons hoofd openbaart. Het is het ‘hemelse hart’. Het is de eenheid tussen hart en hoofd; nu ervaren we wat het is om in licht te denken.

Om te illustreren dat ‘de innerlijke geest van de mens geen duisternis kent’ (WR), plaatsen we het volgende citaat:

‘Voorts vertoont zich, en dat is heel belangrijk, een vurig vlammend teken, corresponderende met het voorhoofd en de kruin van het hoofd, het dusgenaamde derde oog. Dit vurige teken, deze vurige vlam, overdekt het gehele schedeldak, van de kruin tot en met het voorhoofd. Dit is nu het teken van de Zoon des Mensen, waarvan Openbaring 7 spreekt. Er is hierin dus geen sprake van een of andere mystieke aanduiding, doch van een zuiver wetenschappelijk feit. Het is het teken van de nieuwgeboren ziel. Wanneer de leerling het hart opent voor de gnosis, wanneer het prana des levens bij hem kan binnentreden, zich dan vermengen gaat met de levensfluïden, kan doorstoten naar het hoofdheiligdom, en de leerling volhardt, en een wachter zet bij zijn gedachten, dan begint die vlam zich al spoedig te manifesteren: het teken van de Zoon des Mensen, het teken van een nieuwgeboren ziel, de gouden Wonderbloem (…).

(…) En wanneer het derde oog, zoals men die Gouden Roos, die Gouden Wonderbloem ook wel noemt, zich ontwikkelen gaat, dan is er sprake van een voortdurend schouwen in de zielewereld, en behoeven er dus voor de ontwaakte ziel geen duisternissen meer te bestaan. Men noemt dit schouwen de gnostieke intuïtie. Het is het schouwen van de ziel en tegelijkertijd het uitbreken van de nieuwe rede, de nieuwe bewustzijnsstaat die daar verband mee houdt, omdat het centrum van het derde oog verbonden is met het pinealis-hersengedeelte.’^[10]

We zijn ons ervan bewust dat zelfs na honderd jaar de geschriften van Walter Russell niet makkelijk toegankelijk zijn. We hopen dat dit artikel een eerste kleine stap is om het potentieel van zijn werk te ontsluiten. We geloven dat zijn werk past in het Aquariustijdperk, waarin we allemaal worden uitgenodigd om te leren denken in licht.

Bronnen:

^[1] De Egyptische Oergnosis 3, XVIII Zoek eerst het Koninkrijk en zijn gerechtigheid

^[2] De Egyptische Oergnosis 2, XLI Het herstel van het volmaakte evenwicht

^[3] [PDF] [EPUB] The Universal One Download

^[4] The Universal One; Book I – Chapter I – Creation

^[5] Hier kun je een inleiding bekijken over de meer wetenschappelijke kant van Walter Russells kosmologie.

^[6] The Universal One; Book I – Chapter XV – The Formula of the Locked Potentials

^[7] The Universal One; Book I – Chapter VIII – A Dimensionless Universe

^[8] The Universal One; Book I – Chapter XIX – Omniscience

^[9] Johannes 2:19

^[10] De Egyptische Oergnosis 1, XX Het Teken van den Zoon des Mensen

Want heb je ooit een moment beleefd in het verleden? Of een moment beleefd in de toekomst? Nee, toch? Het verleden bestaat slechts in je gedachten die teruggrijpen op herinneringen. In die zin kun je in het heden van het nu een herinnering ophalen van iets uit het verleden. Maar dit is een gedachte, gevoel, en niet dat moment in dat verleden zelf.       

En van de toekomst maak je voorstellingen, speculatieve gedachten. Je bent nooit in de toekomst, maar altijd alleen in een Nu. Alleen dit nu kan ik beleven.

In het boek Waarom de tijd (niet) stroomt legt Jos Stollman uit dat alle persoonlijke ervaringen door het ik-bewustzijn worden geordend. Het stromen van de tijd is niets anders dan ons ik-bewustzijn. Het ik ervaart de wereld om zich heen en zichzelf in de stromende tijd.

Gedachten en voorstellingen zijn  bepalend voor gevoelens in het Nu. Het Nu is als een voortdurende stroom in bewustzijn, van bewustzijn. De hele schepping wordt  continu geschapen. Ik zelf ook. Er komt een stroom gewaarwordingen van buiten via de zintuigen binnen en een stroom van allerlei gevoelens en gedachten, die dat Nu, de werkelijkheid van het Nu inkleurt. En midden in dat gevoel bestaat het bewustzijn dat je zelf bent.

Onlangs verscheen een wetenschappelijk boek over bewustzijn: (De code van het bewustzijn,  Cyriel Pennartz, neuropsycholoog). Het onderwerp ‘bewustzijn’ was lange tijd geen onderwerp voor de wetenschap, omdat wetenschappers er weinig concreets over konden meten. Wetenschappelijk onderzoek wordt dan moeilijk, omdat wetenschap alleen iets erkent als waarheid als je het kunt waarnemen of kunt meten.

Sinds ongeveer een jaar of twintig is ‘bewustzijn’ echter geen taboe meer voor de wetenschap. Uiteindelijk blijkt er met verfijnde apparatuur toch nog van alles te meten. Electrische stroompjes, die elektromagnetische golfpatronen laten zien, chemische of biochemische reacties tussen zeer complexe moleculen op de plekken waar zenuwcellen invloed op elkaar uitoefenen. Je kunt van alles meten terwijl je een ‘levende proefpersoon’ allerlei taakjes laat uitvoeren. Dan wordt de relatie tussen hersenen en omgeving gemeten.

Ja, is dat dan bewustzijn?  Dit blijft een moeilijke vraag. Bijzonder is dat op de laatste pagina van het boek de schrijver toegeeft: het zijn twee werkelijkheden die moeilijk tot elkaar komen, namelijk aan de ene kant zie ik elektrische stroompjes, chemische reacties en aan de andere kant, ik proef, ik voel ik zie en ik hoor: de beleving. Allemaal dezelfde stroompjes, maar  de ervaring dat zien of horen iets heel anders is dan ruiken bijvoorbeeld kan iedereen bevestigen.  De schrijver geeft toe: ‘Wij kunnen het mysterie van bewustzijn niet oplossen.’

De ‘subjectieve’ ervaring  van binnenuit is iets heel anders dan iets dat je met ‘denken’ over iets buiten jezelf probeert te begrijpen. ‘Het verstand is gekoppeld aan de zintuigen,’ zei Hermes in het oude Egypte al.

Ja, dat is het verschil. ‘Wetenschappelijk onderzoek’ kijkt steeds naar een ander, naar een ander mens buiten zichzelf, als naar een zintuigelijk waarneembaar ‘ding’ eigenlijk. Het verstandelijke denken kan alleen dingen begrijpen. Bewustzijn is geen ding. Per definitie kan verstand het bewustzijn nooit begrijpen.

De Nederlandse filosofe Marjan Slob legt in haar boek Hersenbeest uit dat er een fundamenteel verschil is tussen innerlijke beleving en wat een ander daarvan kan observeren. In gesprek met anderen staan er woorden tussen. Marjan legt uit dat  hersenwetenschappers zelf niet schijnen te beseffen dat hetgeen ze denken te onderzoeken wordt gevormd door woorden. Woorden proberen ons grip te laten krijgen op de werkelijkheid in onze communicatie met anderen. We zijn allemaal eilandjes in onze eigen belevingswereld. Woorden zijn een soort afspraken, waarmee we hopen dat we elkaar bereiken. Maar hoe moeilijk is het elkaar goed te verstaan!

Verstandelijk denken over bewustzijn laat ook ‘het wonder’ verdwijnen. Ja want als we iets kunnen verklaren, lijkt het geen wonder meer. Alsof dat verklaren zelf en die natuurwetten zelf ook geen wonder zijn.

Waarom niet gewoon stil gaan staan. Je verstandelijke denken stil laten vallen in het besef dat je eigenlijk niets werkelijk begrijpt en beseft dat alles een wonder is waar je in verwondering naar staat te kijken. Dat je bewustzijn bent, dat alles bewustzijn is en dat je daar deel van uit maakt. Als het stil is in je hoofd kan een wonderlijk gevoel je aanraken. Wakker worden in verwondering, dat ligt dicht bij liefde, eenheid en eerbied. Daar word ik blij van. Hoe eenvoudig kan het zijn. Dit is een ervaring in het bewustzijn van het hart. Bewust zijn zonder inkleuring door verstandelijk denken.

Geef God het wonder terug. Alles is een wonder. Einstein wist dat.

Als je je openstelt voor de stroom van leven, en je stil gaat staan voor het wonder van het Nu raakt een nieuw vuur je aan in het hart. En wordt alles nieuw.

Het is ook innerlijk zonder uiterlijke vorm. Zoiets als verliefd op de liefde zelf.

Maar deze beleving kan me ook wakker schudden. De realiteit, de werkelijkheid om me heen? Is er geen scherp contrast?

Het komt me voor dat ik als in een soort bubbel leef. Gaat het met mij redelijk goed, met bijvoorbeeld huisje- boompje-beestje, dan kan ik een soort tevredenheid over me heen krijgen.

Deze wordt ernstig verstoord als me iets overkomt. Of mijn kind, dat kan me helemaal onderuit halen. En dan de vraag: het kind van de buren dan? Ik kom tegen dat het met anderen helemaal niet zo goed gaat. Ze maken van alles mee. Met ziektes, nare emotionele toestanden. En verder. Wat is dit voor een wereld?  En wat ik bijvoorbeeld lees over Oekraïne of Gaza?  Als ik dat op me in laat werken kan ik het gevoel krijgen: als ik dit zou meemaken zou ik dan in staat zijn de gerichtheid op het andere vol te houden, kan ik dan de Liefde nog vasthouden?  Angst natuurlijk. Ook egocentrisch. Dit is verwarrend. Maar als ik nu goed luister naar die innerlijke stem die spreekt van de liefde?  Kan ik de beleving van dit contrast meenemen de diepte in ? Van een bezinning?

Dan komt de volgende vraag naar boven: heb ik eigenlijk wel het recht om gelukkig te zijn als een ander dat niet is?

Het Licht veroorzaakt deze aanklacht. Het contrast scherpt aan. Het is ook een soort ontmaskering van mijn ik-wezen. Door werkzaamheid van het Licht kan ik het aanzien. Kan ik het verdragen bewust te worden van de werkelijkheid. Kan ik de ontsluierde werkelijkheid verdragen.

Kan ik nu uit de bubbel stappen zonder de Liefde los te laten? In het verlangen van de Liefde blijven staan en uit de bubbel van mijn ik stappen en de werkelijkheid omarmen met die liefde? Het boven en beneden verbinden? Dit kan ik niet zelf, hierin verdwijnt, verdampt mijn zelf. Alleen de Liefde zelf kan dat. Alleen God kan dat, doet dat. Zo begrijp ik het plan. Ik kan een onderdeel zijn van dat plan. Medewerker zijn. En dat verlangen groeit, zwelt aan tot een orkaan. Zo kunnen de volgende woorden uit de Bergrede gaan spreken.

Zalig zijn die treuren. Zalig zijn die hongeren en dorsten naar gerechtigheid.

Zalig zíjn, niet wórden. Innerlijke vervulling, hoe wonderlijk! Door het lijden te aanvaarden, door het leed op je te nemen, door het openbreken van die zelfgenoegzame bubbel. Meewerken aan het geluk en welzijn van de gehele mensheid. Mee te mogen helpen aan het plan van een hogere orde en intelligentie, die weet hoe  ieder mens  geholpen moet worden.  Gewaarwording van het volmaakte zijn. Gewaarwording van het: ‘Uw wil geschiede’. En: ‘het is volbracht‘. Als innerlijke beleving. Een eeuwig ‘zalig zijn’.

Het bericht kwam onverwacht en ik wilde het eerst niet geloven. Misschien hadden ze een fout gemaakt. Daarna stuurde ik een tweede en derde sollicitatie met hetzelfde resultaat. Uiteindelijk gaf ik de hoop op.

In het boek Americana van de Amerikaanse schrijver Don DeLillo las ik onlangs deze uitspraak:

De realiteit begraven is zoveel eenvoudiger dan dromen opgeven. [1]

Dromen kunnen worden opgevat als symbolen van onvervulde wensen, hoop en geïdealiseerde versies van onszelf. Ze zijn meestal onder de oppervlakte verankerd in diepere lagen van ons eigen wezen.

DeLillo’s provocerende uitspraak suggereert dat het gemakkelijker is om de realiteit van het leven te negeren of te vergeten dan om je wensdromen los te laten. Het is vaak makkelijker om de waarheid te negeren dan om die onder ogen te zien. Het gezegde impliceert dat we er soms voor kiezen om in een fantasiewereld te leven in plaats van de harde realiteit van het leven aan te gaan.

Is het omdat onze dromen vaak een bron van troost en hoop vormen, terwijl de werkelijkheid onaangenaam kan zijn?Is de gedroomde fantasie zoiets als een zoethoudertje in een pijnlijke realiteit?

Er zijn talloze mensen die vol hoop illusies najagen, terwijl de realiteit overduidelijk maakt hoe zinloos dat streven is. Er zijn vele voorbeelden van mensen met een brandend hart die ‘de wereld uit  de boeien willen bevrijden’, om hun dromen korte tijd later in as te zien veranderen. Veel mensen zijn gefascineerd door hun wensdromen en voorstellingen – vooral tegen de achtergrond van het vaak diepe verlangen naar ideale omstandigheden.

Een toekomstbeeld wenkt en glanst in de verte: op een gegeven moment zal alles beter worden. En kennen we dit niet: als je denkt dat je niet meer verder kunt, is er altijd wel ergens een sprankeltje licht te bekennen. Hoop blijft. zijt is als een sluier die de nuchtere werkelijkheid van ons bestaan verbergt. Alsof de wereld waar we in kijken is vertekend door dikke mist. Achter hoop schuilt altijd zijn trouwe metgezel, namelijk bezorgdheid. Wat als dat waar we op hopen toch niet uitkomt? Soms proberen we ze allebei te verdrinken, maar het zijn goede zwemmers.

In velerlei opzicht variëren de verschillende verhullende neigingen in gradatie en manifestatie. Enkele basisvarianten zijn:

– de verheerlijking van het verleden,

– overdreven vertrouwen in het eigen kunnen,

– het verlangen naar een geperfectioneerde en geïdealiseerde versie van zichzelf,

– de toegewijde aanbidding van een ideologie of een bepaald geloofssysteem,

– vervormde waarneming door emoties, zoals angst of verliefdheid.

Waanvoorstellingen worden zowel individueel als collectief gevormd. Op veel plaatsen overheerst tegenwoordig het idee van voortdurende groei, vergezeld van het verlangen naar toenemende materiële welvaart met de nadruk op ‘nemen’. Dit gaat gepaard met tegenzin om iets terug te geven voor het ontvangene. De ideologische basis vormt de gedachteconstructie van het materialisme. Ondertussen ervaren we echter een gestage afbraak van dit gangbare wereldbeeld. De uiterste houdbaarheidsdatum nadert langzaam, vooral in de westerse samenleving. Tegelijkertijd ontstaan er nieuwe schijnvergezichten. Een leven in volledige ontnuchtering lijkt voor ons niet mogelijk.

Waarom binden we ons toch steeds weer aan bepaalde dromen en ideeën? Wat is de oorzaak van deze neiging? Ligt het misschien aan de constructie van ons brein?

Inderdaad zijn er aanwijzingen in modern cognitief onderzoek dat er illusieversterkende mechanismen in ons waarnemingssysteem werkzaam zijn.

De theorie van de cognitieve dissonantie geeft antwoord op bepaalde vragen. ‘Cognitieve dissonantie’ is een onderzoeksbenadering ontwikkeld door Leon Festinger. Zijn wetenschappelijk werk op het gebied van sociale psychologie heeft veel invloed gehad op het begrip van hoe overtuigingen en gedrag van mensen veranderen. Hij beschouwt elke waarneming, elke houding, elke emotie en elk gedrag als cognitie – dat wil zeggen als een proces met een mentale voorstelling in de hersenen.

De theorie van Festinger verwijst naar het psychische ongemak of de psychische stress die iemand ervaart die twee of meer tegenstrijdige overtuigingen, ideeën, waarden of handelwijzen heeft. [2]

Door een verscheidenheid aan ervaringen in kindertijd en adolescentie ontwikkelt de opgroeiende persoon fundamentele overtuigingen over zichzelf en de wereld. Deze zelfconstructies worden voornamelijk gevormd door opvoeding, sociale omgeving en massamedia. In de loop van de tijd ontstaat zo een wereld- en een zelfbeeld – een individuele en beperkte creatie.

De basisovertuigingen die we hebben verworven, kunnen nu in conflict komen met de werkelijkheid, bijvoorbeeld wanneer we in het dagelijks leven iets meemaken dat in tegenspraak is met onze zelfscheppingen. Dit leidt er vaak toe dat we de conflicterende overtuigingen die we hebben, verloochenen of weigeren te erkennen. Dus passen we liever de werkelijkheid aan ons wereldbeeld aan, zelfs ondanks de tijd, energie en voortdurende aandacht die het ons kost. We horen en zien dan alleen wat we kunnen verdragen in onze vervreemding van dat wat is. Bovendien ontstaan er vaak vijandbeelden als een projectie van onze eigen innerlijke onrust.

Of om het anders te zeggen: het is soms gemakkelijker om te gaan met een voortdurend innerlijk conflict dan om bedrieglijke illusies los te laten. Of, zoals Don DeLillo het zinvol zegt: de realiteit begraven is gemakkelijk, maar dromen overboord gooien is uitputtend.

Als we het idee van realiteitsvermijding in een spirituele context bekijken, duikt tegenwoordig vaak de term spiritual bypassing op. Deze werd in de jaren tachtig bedacht door John Welwood, een boeddhistische leraar en psychotherapeut. [3]

To bypass betekent zoiets als ‘omzeilen’ of ‘overbruggen’. De term verwijst naar de neiging om spirituele ideeën en praktijken te gebruiken om onopgeloste emotionele kwesties, innerlijke wonden en onvoltooide ontwikkelingsprocessen te omzeilen of te vermijden. Het gaat erom jezelf af te schermen voor onplezierige of negatieve emoties en het ego te beschermen. Dit omvat bijvoorbeeld ook de neiging om alles in het leven in een sluier van licht en liefde te willen wikkelen.

Een manier om dergelijke vermijdingsstrategieën en beeldvervormingen te herkennen is het ontwikkelen van opmerkzaamheid en zelfkennis. Door een niet-oordelend bewustzijn van onze gedachten, emoties en gedragingen te stimuleren, kunnen we ons afstemmen op onze eigen innerlijke ervaringen en ze doorzien wanneer er tegenstrijdigheden optreden. Dit opent de mogelijkheid om een ‘waarnemingsbewustzijn’ te bereiken dat gedachten en emoties zonder oordeel opmerkt. We gaan nog een stap verder als we een compleet ‘niet-zijn’ kunnen ervaren. Deze nulpuntervaring betekent ware zelfkennis – vrij zijn van hoop, zorgen, ambities en ideeën, dat wil zeggen vrij van alles wat ons kan scheiden van het huidige moment.

Het thema van zelfbewustzijn en leegte komt ook aan bod in het boek De erfenis van de katharen van Antonin Gadal, waarin de auteur de zoektocht van ridder Parcival naar de Heilige Graal beschrijft. Wanneer Parcival, de hoofdpersoon, een prachtige tuin binnengaat, wordt de volgende scène beschreven:

Zodra hij wilde beginnen met het eten van het fruit en het drinken van het water, brokkelden de tuin, het fruit en het water af tot stof en zijn dorst bleef. Een beeldschone maagd verscheen voor hem: ‘Kom en rust bij mij.’ Maar toen hij zich in haar armen wierp, werd zij tot stof. Teleurstelling! [4]

Elders in het boek staat:

Hij naderde een machtige stad, mooi en rijk, waar iedereen hem toeriep: ‘Welkom Parcival, grootste en zuiverste ridder.’ Toen hij de stad binnenging, vond hij alleen ruïnes en een oude man die in stof veranderde toen hij hem een vraag probeerde te stellen. Illusie!

Parcival bleef alleen achter. In zielepijn riep hij uit: ‘Zelfs als ik de Heilige Graal zou vinden, zou hij tot stof vergaan zodra ik hem aanraakte.

De zoektocht naar de Heilige Graal kan worden gezien als symbool voor het verlangen naar verlossing, reinheid en volmaaktheid en het verlangen naar een hogere idealiteit. Het verhaal verwijst naar het archetype van alle dromen, naar de ene grote droom die deel uitmaakt van het erfgoed van de mensheid.

Uiteindelijk wijst ons onverzadigbare verlangen naar idealen op hun werkelijke oorsprong – de goddelijke wereld, en dus ook naar onze geest-ziele-oorsprong. In de kosmische harmonie der sferen werken de verschillende kwaliteiten en aspecten harmonieus samen. Vrede, liefde en vrijheid zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden in de spirituele wereld. In onze gespleten werkelijkheid kunnen we niet meer spreken van eenheid, hier heerst scheiding. Daardoor worden de idealen die diep in ons verborgen liggen maar al te vaak menselijk vervormde interpretaties van een waar en verheven idee.

Met de verdichting van lichamen en de isolatie van zielen worden de goddelijke impulsen omgezet tot een vuur van menselijk verlangen dat streeft naar verwerkelijking. De oorspronkelijke idee van eenheid, liefde en vrijheid vermengt zich met individuele beperkte ideeën en belangen en zo ontstaan ideologische constructies. De hoge krachten van zuivere ideevorming komen ten opzichte van elkaar in conflictpositie te staan.

Een klassiek falen van het ideaal in onze wereld wordt behandeld in de legende van de bouwmeester Hiram Abiff. Hiram was bezig met het maken van zijn meesterwerk – de ‘bronzen zee’. Het zou de kroon op de herbouw van Salomo’s oorspronkelijke tempel worden. De ‘bronzen zee’ kan worden gezien als een soort brug tussen het goddelijke en het aardse leven. Deze schepping ontstaat door de pure concretisering van krachten uit het hogere levensveld van de goddelijke idee.

In jaloerse blindheid voegen zijn drie assistenten bij het gieten van de ‘bronzen zee’ een schadelijke substantie toe aan het vurige bekken, waardoor dit barst. Hiram probeert de catastrofe te voorkomen en vraagt Tubal-Kaïn om raad. Deze zegt hem zichzelf in het vuur te gooien, omdat het hem niet zou schaden. Hiram doet precies dat wat hem gezegd is. Hij wordt één met het vuur van oorsprong en wordt zo ingewijd in het geheim van het scheppingsvuur.

Maar als we de krachten van de hoge idealiteit in zelfbevestiging willen realiseren, leidt dat maar al te vaak tot een catastrofe. Het eigenwillige gebruik van het heilige scheppingsvuur uit de tuin van de goden leidt tot ondergang.

Zouden we daarom alle dromen en idealen overboord moeten gooien?

Door hun impulsen te volgen en actie te ondernemen, ‘testen’ we ze als het ware in de omstandigheden van onze wereld. We doen ervaring op in onze realiteit. Deze realiteitscheck geeft ons onmiddellijk feedback over of we ‘juist’ of ‘onjuist’ hebben gehandeld. Dit maakt progressief leren mogelijk. We ervaren de gevolgen van onze eigen creaties en leren van onze fouten. Het resultaat is de genezing van illusies. Het vurige brand wordt een reinigend vuur.

Alleen op deze manier kunnen we blijvend loskomen van de oude droombeelden en mentale speculaties.

De waarheidszoeker weet, dat de oorsprong van de impulsen tot een bevrijdende transformatie in de goddelijke idee ligt. Hij weet, dat dit heilige vuur altijd brandt, maar dat het niet in het uiterlijke levensveld van de stofsfeer verwerkelijkt kan worden.

Wanneer wij onszelf nog niet voldoende onderzocht hebben, kunnen nog niet zien wat er diep in ons verborgen zit. We moeten nog dwalen door de labyrinten van ons wezen. Pas wanneer dit is gebeurd, zal er ruimte voor een nieuwe realiteit van bewustzijn in ons ontstaan.

Samenvattend kan men dit proces als volgt weergeven:

1. De fase van vervreemding: De mens ervaart een breuk tussen zijn externe en intern ervaren werkelijkheid.

2. De fase van de nulpuntervaring: De kandidaat ervaart een staat van niet-zijn. De oude denk- en gevoelspatronen kunnen zich terugtrekken. Er ontstaat een besef van de krachten van hogere idealiteit.

3. De fase van aangegrepen worden: De kandidaat laat zich door de hogere idealiteit ontvlammen, schenkt er zijn leven aan en treedt zo een proces van zieletransformatie binnen. Hiram Abiff werpt zich in dit vuur. Hij kan nu zijn leven leiden in een nieuw gewaarzijn. Ervaring en bewustwording hebben van hem een wegwijzer gemaakt.

Literatuur:

[1] DeLillo, Don, Americana, Penguin Books, Londen 1990

[2] Festinger, Leon, A theory of cognitive dissonance, Stanford University Press, Stanford, 1957

[3] Welwood, John, Toward a Psychology of Awakening: Buddhism, Psychotherapy, and the Path of Personal and Spiritual Transformation, Shambhala Publications, Boston 2000

[4] Gadal, A , Het erfgoed der katharen, Rozenkruis pers, Haarlem 1986

In de helderheid van dat hart kunnen liefde, wijsheid en intuïtie werkzaam worden. Deze leiden ons tot inzicht en vreugde. In veel opzichten is ons hart de aanjager van positief geachte emoties, zoals vreugde, liefde, mededogen – dus voor bewogenheden die van ons uitgaan.

Medegevoel vloeit van ons uit, aangedreven door emotie. Het is een paradoxaal gebeuren: wij worden door emotie bewogen en van onze kant bewegen wij weer mee. De positief beleefde emoties kunnen ons meenemen, ons tot tranen toe bewegen. Daarin ervaren we iets positiefs, een eerlijke boodschap van ons hart. Anders is het gesteld met de oorzaken van dit soort emoties. Die zijn zeker niet altijd welkom. ‘Mijn hart huilt,’ zeggen wij wel. De innerlijke beweging kan ons uit evenwicht brengen, kan ons overweldigen. Als de frequentie van die bewogenheden van het hart hoger wordt, kan het zijn dat het hart de zaken niet meer kan verwerken. Zijn helderheid gaat verloren. Dan bidt de mens: ‘Schenk mij een rein hart.’

Een vermeerdering van de bewogenheden van het hart kan echter op nog een andere, bijzondere wijze haar intrede doen, namelijk door de werking van goddelijk-geestelijke energieën. In deze samenhang wordt er gezegd: ‘Uw hart worde niet ontroerd.’

Bij negatieve emoties, zoals woede, angst, melancholie, drift en boosheid of jaloezie, is dat gebrek aan helderheid van het hart groot, is het evenwicht ernstig verstoord.

Die verstoring zet zich door van het hart naar het hoofd. Er is dan geen sprake van bewustzijn dat claire et distinct is, zoals René Descartes het noemt. Spinoza wees erop dat er vele aanvechtingen zijn die een mens van verlichting, van de helderheid van het bewustzijn, kunnen afhouden (Ethica).

De grote vraag is of we deze helderheid zelf teweeg kunnen brengen: kunnen we moeite doen om een dergelijke bewustzijnsstaat te bereiken? En als dat niet kan, zoals Lao Zi in de Daodejing aangeeft, welke mogelijkheid van het hart, welk hartpotentieel moet dan nog in werking treden?

Gnostici spreken over de mogelijkheid om ‘met het hart te denken’. Dat veronderstelt dat in het hart een geestelijk principe ontwaakt, een ‘roos’, een ‘geestvonkatoom’ in het hart. Hierdoor ontstaat een ‘openhartigheid’, met verstrekkende gevolgen.

Wij associëren denken meestal met het hoofd, met hersenactiviteit. Als wordt gesproken van ‘denken met het hart’ wordt dit veelal als een mythisch en hooguit mystiek gebeuren beschouwd, als een ‘bij wijze van spreken’. Daarbij wordt dan een wezenlijke bewustzijnsmogelijkheid van het hart buiten beschouwing gelaten. Een hart dat naar helderheid verlangt en niet wordt beheerst door ongewenste, ‘lagere’ emoties, kan een belangrijke factor voor het bewustzijn worden. In de westerse filosofie en mystiek spreekt men wel van ‘het gemoed’. Het is een bron van innerlijke kracht.

Het gemoed heeft de helderheid van het hart nodig om zich te kunnen openbaren. Het hart breidt zich dan met behulp van het gemoed uit tot een ‘onbegrensd hart’. Het denken van dat onbegrensde hart is niet vaag of ongebreideld, maar eenduidig en zuiver van aard. Het is een onvermoede denkrichting.

De gedachten schieten niet alle kanten op als een onbeheerst vuur, en hun energie wordt niet verspild aan negatieve atmosferische krachten, die in de context van de samenleving juist overheersend kunnen zijn. Het is veeleer een evenwichtig zielevuur, een wonder, dat gevoed wordt vanuit de goddelijk-geestelijke oorsprong. In de oosterse wijsheid wordt dat denken ook wel gelijkgesteld aan de ziel. Dat evenwichtige zielevuur herschept aldus het denken, zodat we werkelijk ‘denken met het hart’.

In de helderheid van het hart komt een bijzonder verlangen naar voren. Het is een diep, heilig verlangen naar regeneratie, naar innerlijke vernieuwing. Daarmee samenhangend treden liefde, wijsheid en intuïtie aan het daglicht. Uit hun samenwerking ontstaan diepere inzichten. Zij zetten op hun beurt de deur voor het wonderlijke verlangen nog verder open.

Wijsheid en intuïtie zorgen er dan voor dat de liefde niet verwordt tot persoonlijk gerichte menslievendheid, waarbij ‘de beste bedoelingen’ juist meetrekken naar een lager energieveld. Wijsheid en intuïtie verspreiden de in de helderheid van het hart uitvloeiende liefde-energie over de wereld, zonder dat negatieve atmosferische velden zich ermee kunnen versterken. Het in helderheid stralende hart bezit mildheid, kwetst niemands gevoel, forceert geen mens om dingen te doen die hij of zij niet in vrijheid zou verkiezen.

De bron van helderheid van het hart is de stilte. Een spontaan en oprecht hart ademt in vrede en in de stilte van de oorsprong. Gnostici spreken van de levende stilte, de stilte van het hogere, geestelijke gebied. Vaak wordt zij vergeleken met een meer, dat zich rimpelloos als een transparante spiegel voor de beschouwer uitstrekt, zodat de bodem zichtbaar wordt: met in de diepte een fonkelend juweel.

Het heldere denken van het hart dat in de stilte verblijft, is eenduidig. Het zendt van binnenuit zijn impulsen naar het hoofd. Daar kan het denken toch nog wel ‘verleid’ worden, zoals de Daodejing het uitlegt. Maar als wijsheid en intuïtie de leidende factoren zijn en vervuld zijn van de liefde-energie van de ziel, ‘die alle verstand te boven gaat’, bereiken de gedachte-impulsen onbeïnvloed het hoofd, waar zij zich ontvouwen en zich door het hele lichaam verbreiden. De pinealis, de pijnappelklier (middenin het hoofd), wordt vervuld en gevoed vanuit het gemoed. Spinoza beschrijft dat als de klaarheid van de Rede. Die kan ontstaan als de storende krachten tot rust gekomen zijn. Het heldere denken van het hart verenigt zich met het door het reine gemoed gevoede hoofd. Uit de zo ontstane twee-eenheid van hoofd en hart ontvlamt het geestesvuur.

Geestelijke vuurkracht bepaalt dan het handelen. Verlangen en vreugde gaan daarin samen met wijsheid en liefde. In de gezamenlijk verworven helderheid vieren hart en hoofd dan het ‘feest van de roos’. Het bewustzijn verheft zich tot het niveau van een ogenschijnlijk onnatuurlijke eenheid. Dat wordt allemaal mogelijk door daaraan ten grond liggende werkzaamheden die hun oorsprong hebben in het hart. Er ontstaat begrip. ‘Inzicht maakt vrij,’ aldus Spinoza.

De filosoof Hegel had een langere zin nodig om hetzelfde begrip uit te drukken:

De Rede als roos in het kruis van het heden te herkennen en zich in haar te verheugen, dat redelijke inzicht is de verzoening met de werkelijkheid, die de filosofie verschaft aan degenen die de innerlijke drang voelen tot begrip (…)

(in: Grondslagen van het recht)

Om de Rede als roos in het kruis van het heden te herkennen, waarvoor de actuele noodzaak meer dan ooit aanwezig is, is van de helderheid van het hart als basis onontbeerlijk. De verzoening met de werkelijkheid lijkt eigenlijk een onmogelijke opgave, met alle strijd, oorlog, gruwelijkheden en lijden in de wereld. Zonder de ellende daarvan te verloochenen is het van belang te beseffen dat onze zintuigen zeer beperkt waarnemen. Volgens sommigen betreft dat slechts 0,05 % van de werkelijkheid. Daarnaast hebben we de mogelijkheid van intuïtie. Zij kan zich in de kracht van de liefde verheffen boven de zintuigen, die ons aan hun waarneming willen binden. Haar kostbare uitgangspunt is de helderheid van het denken, dat ons in vrijheid, eenheid en liefde laat ademen. Een drie-eenheid die in aanleg in ons aanwezig is.