Maar waar is dit ongrijpbare Zelf te vinden? [1]

Ik had geen flauw idee, toen ik het erop waagde om dit onbekende land binnen te gaan. Het was onvoorspelbaar, dat deze ene reis zou uitmonden in een eindeloos verhaal. Dit in- en uitreizen van een vreemd land is vermoeiender en zwaarder dan mijn hele leven tot nu toe was. Iedere reiziger die ooit door een douanecontrole is gegaan, wil dit vervelende, tijdrovende proces zo snel mogelijk achter de rug hebben. Maar ik mag niet klagen, ik heb ook geen spijt van mijn beslissing om aan deze intensieve reis te beginnen. Uiteindelijk is het de moeite waard geweest; mijn verblijven worden steeds langer en geleidelijk aan wordt het onbekende land mij tot vertrouwd terrein.
Ik mag hier blijven, omdat het bewustzijn sommigen met mij heeft laten kennismaken.

Ik ben vrijwillig aan deze reis begonnen, zonder bedoeling, zonder voorkennis en zonder vooropgezette ideeën. Ik kon vooraf onmogelijk iets weten over algemene gebruiken en andere zaken, simpelweg omdat daar waar ik vandaan kom, niets van dit alles bestaat.

Wat heb ik allemaal moeten doorstaan, ​​voordat ik mijn vertrouwen kon stellen in dit vreemde, op zichzelf staande land! Mijn vastberadenheid om deze hele onderneming aan te gaan, kwam voort uit liefde voor de mensen, die wanhopig op zoek zijn naar vervulling.

Het zijn wezens vol tekortkomingen, pijnlijke leegtes en innerlijke gemis, die naar vervulling hunkeren. Maar nooit zal hun verlangen gestild worden, want zodra één van de leegtes is gevuld, dient een andere zich aan. [2]

Deze mensen zitten gevangen binnen de grenzen van hun land, dat ze ten onrechte als hun thuis beschouwen. Alleen ik weet waar ze oorspronkelijk vandaan komen en waar ze vervulling kunnen vinden. Onophoudelijk stuur ik hun mijn boodschap en ben bereid hen te begeleiden op hun weg naar huis. Ze hoeven hun huidige land of woonplaats niet eens te verlaten.

Zodra iemand gehoor geeft aan mijn roep, snel ik deze mens tegemoet, neem hem of haar serieus. Zo iemand stelt zich voor mij open, laat me binnen. Maar al snel beschouwen ze mij als een vreemdeling en sturen me weer weg. Hoe vaak heb ik al niet rondgedwaald, me afvragend of iemand uit dit land ooit echt van me zal houden.

Ik probeer altijd respectvol andermans woning binnen te gaan, om niemand te choqueren.
Daarom word ik in het begin meestal wel getolereerd. Maar dan opeens sta ik weer buiten.
Er klopt iets niet, houd ik mijzelf dan voor. En hoewel het mij veel energie kost, begin ik geduldig opnieuw, zoekend naar open deuren. Ik wil de volheid van leven brengen. Ik weet hoezeer mensen verlangen naar levensvervulling. Maar ik kan niet bij hen blijven, als ze me geen voeding of hun volle aandacht schenken, en alleen maar met zichzelf bezig zijn.

Aanvankelijk verwonderde het me dat mijn overvloed aan levenskracht niet zonder meer toegankelijk is voor mensen. Later begreep ik dat mijn kracht gemaakt is van een substantie die hen blind en zwak maakt. Nu weet ik waarom ze me niet kunnen zien of horen, me niet kunnen begrijpen of volgen. Ze identificeren zich met hun lichaam, hun gevoelens en hun gedachten, zonder zich bewust te zijn van hun veranderlijke aard. Het zijn slaven van hun zintuiglijke waarnemingen.

Toen ben ik begonnen mijzelf kenbaar te maken. Wat heb ik niet allemaal gedaan om de aandacht van mensen op het essentiële te richten! Ik heb kleuren, beelden en klanken aangereikt;
ik heb natuurverschijnselen en kunstwerken gecreëerd; via mij zijn filosofie en literatuur ter wereld gekomen – en dat allemaal om een brug te slaan tussen twee tegenover elkaar liggende oevers die zo oneindig veel van elkaar verschillen.

Net als een loods, die schepen veilig weet te begeleiden naar de haven, zo begeleid ik mensen bij de oversteek naar de andere oever. Velen lopen vast op obstakels, op de ontmoedigende stemmen van kwelgeesten of de zoete lokroep van verleiders. Een heel koor van stemmen klinkt in de hoofden van hen, die de stilte van de andere oever willen bereiken. De ene stem klinkt betekenisvoller en aantrekkelijker dan de andere. Bijzonder onweerstaanbaar zijn de verheven, vriendelijke en volkomen vredige stemmen. Ook zijn er stemmen die waarde creëren en succes beloven. Ze klinken zo aangenaam, smelten zo heerlijk op de tong, dat men niet meer kan stoppen met naar hen te luisteren en zich met hen te verbinden.

Steeds weer moet ik geduld betrachten. Alleen vrijwilligers kunnen met mij meereizen, alleen mensen die alle andere paden al bewandeld hebben. Nu vraag je je natuurlijk af, wie ik eigenlijk ben, dit vreemde wezen dat ook naar jou op zoek is. Soms merk je iets van mijn aanwezigheid, als je in het midden van je lichaam, in het gebied van je hart, een lichte en warme gloed voelt.
Ik ben het kleine lichtje dat altijd in je nabijheid is. De deur, waarbij ik wacht tot ze opengaat, bevindt zich in je hart. Je kunt me waarnemen wanneer je stil wordt en je afwendt van alle gedachten die door je hoofd razen. Je zult me ontmoeten wanneer je bewustzijn de obstakels herkent en overwint. Het onbekende land waar ik vandaan kom, komt je dan opeens bekend voor. Het vervult je met een kalmte en levendigheid die je niet eerder besefte. Je dompelt jezelf onder in de vrede die je altijd al in jezelf aanwezig wist. Want volgde je me niet al heel lang?

Ik heb lang en diep gegraven
in het midden van een afschuwelijke massa modder en vuil …
Een stem riep: ‘Ga daarheen, waar niemand geweest is!
Graaf dieper, nog dieper,
totdat je het donkere stenen fundament bereikt.
En klop dan op de poort die slot noch sleutel heeft.’

(Sri Aurobindo, A God’s Labour, Poems Past and Present)

Bronnen:

[1] Satprem, Der Sonnenweg. Der Schlüssel zur bewussten Evolution, 2. druk, Parijs 2012

[2] Idem

Ze houdt een bewustzijnsverandering in die meer is dan een uitbreiding van het bewustzijn waarmee de weg begonnen is. De verandering leidt echter in en door de leegte, door het niet-weten.

Door de eeuwen heen hebben spirituele leerstellingen ons kennis bijgebracht over ontwikkelingsprocessen en hogere bewustzijnstoestanden die in ons aanwezig zijn. Wie ontvankelijk is, neemt niet alleen ‘tweedehands’ kennis in zich op, maar ervaart soms een aanraking die hem concrete innerlijke kennis verschaft, die lijkt op herkenning. Daarom spreken de rozenkruisers hier over het ontwaken van de oerherinnering. Deze innerlijke kennis kan ook gnosis worden genoemd. Maar gnosis is niet alleen kennis, het is ook liefde en kracht: het is de drager van een levendig vernieuwingsproces.

Ons ik-bewustzijn doet deze levendigheid geen recht wanneer het kennis wil oppotten – ook al volgt het daarbij de logische gedachte dat de zo verworven kennis zich steeds verder in het eigen bewustzijn kan en moet verspreiden, verdiepen en verfijnen, totdat het letterlijk kennis van alles wordt. Maar vasthouden sluit vroeg of laat de bron van levende wijsheid af. Het levende, dat als waarheid wordt erkend, wordt broos, levenloos, misschien zelfs oninteressant. Men begint er misschien aan te twijfelen. Of men verdicht het tot dogma en houdt de kennis als het ware levend met het vuur van de eigen wil, voor zover die dan nog levend is…

Wanneer in ons de genoemde bron wordt geopend, die de gnosis als universeel vermogen vruchtbaar maakt, dan stroomt er kracht naar ons toe die de innerlijke mens weer tot leven moet wekken. Het ego, dat kracht en kennis – onwillekeurig – als zijn eigendom beschouwt, plaatst zich als het ware ertussen en sluit zo telkens weer de bron af van waaruit alleen de levende kennis stroomt. En die moet stromen, in ons hele wezen en leven. Sluit het hart zich, dan eindigt de ervaren verbondenheid met de oorsprong, die eigenlijk licht (en daarmee kennis) is.

Wanneer de rivier opdroogt, ontdekken we,dat we hem niet met onze wilskracht weer op gang kunnen brengen. We willen weer aangeraakt worden, maar kunnen de gnosis niet naar ons toetrekken. We kunnen niets doen, behalve stil en open worden. We moeten bekennen dat we niet over kracht en kennis kunnen beschikken. Dat we onwetend en met lege handen staan, maakt ons weer toegankelijk, want we hebben voor een moment – misschien nog onbewust – de leiding afgestaan.

De nog verborgen innerlijke mens kan in het begin nog niet concreet in ons handelen. De gnosis echter, als een alomvattend krachtprincipe, kan ons aanraken, verheffen, voeden en ons steeds meer laten inzien dat wij alleen door overgave het pad gaan en het pad vrij kunnen maken voor de ware mens in ons. Het hart, dat in stilte geduldig wacht en zich opent, getuigt van geloof; het kan in niet-weten, als het ware in eenvoud, ontvangen.

Zo worden we opnieuw getroffen door een vernieuwende krachtstroom, die grotere en diepere inzichten met zich meebrengt… en zo grijpt het ik op een gegeven moment weer opnieuw naar deze schoonheid, deze weidsheid, deze kennis, om een beter ik te bouwen, om vervolgens te moeten constateren dat de levendige stroom is opgedroogd.

Deze kringloop van geloof, kennis en het doormaken van de leegte brengt een proces met zich mee van onderlinge opbouw van het nieuwe en afbraak van het oude. Ons hele wezen wordt gezuiverd, het leert loslaten, uiteindelijk zelfs het oude zelf. De kennis die met deze ervaringen gepaard gaat lijkt min of meer nutteloos, maar is essentieel voor het pad. Lao Zi beschrijft hier iets van in hoofdstuk 20 van de Tao Teh King:

Geef het leren op en maak een einde aan je zorgen. (…)

Anderen hebben gevonden wat ze zochten.

Maar ik alleen lijk verloren te zijn.

Ik heb het hart van een dwaas! Wat een verwarring!

Anderen zijn helder,

maar ik alleen ben verward.

Anderen zijn scherpzinnig.

Ik drijf als de golven op zee,

bepaald door de wind en zonder richting.

Anderen hebben iets te doen,

maar ik alleen ben moedig en voel me nutteloos.

Ik ben anders.

Mijn moeder voedt mij. [1]

Op het pad verliezen het uiterlijke weten, de scherpzinnigheid en de uiterlijke doelen hun kracht en gewicht. Volgens de aardse gang van zaken lijkt zo iemand verloren, want hij geeft zich over aan het lot – en aan de intuïtie die hij van zijn moeder, de gnosis, krijgt. Hij maakt zelf geen plannen; hij schept ruimte voor dat wat binnenstromen en zich openbaren wil. Hij leeft in een stil verbonden-zijn zonder verwachtingen. Soms voelt hij zich misschien onwaardig, maar in zijn toewijding aan dit onvoorspelbare proces ligt zijn kracht. Daarom kan hij zeggen: ‘Ik alleen ben moedig’.

In de leegte worden onze denkbeelden, onze wensen en onze vaardigheden, waarmee we tot dan toe ons leven hebben gestuurd, tenietgedaan. Hoe kan men leeg worden? Eigenlijk kan dat helemaal niet – de leegte is het tegenovergestelde van ons bestaan; ze ontstaat pas als al ons streven en doen… op niets uitloopt, eindigt en er voor ons op dat moment niets meer te doen, te willen, te denken, te wensen of te vrezen overblijft. We ervaren een einde dat een nieuw begin is. De bron opent zich weer.

Het inzicht dat door het niet-weten en zelfs het niet-zijn van het ik het universele zich in ons openbaren kan, verdiept zich op het pad steeds verder. Ze wordt tot een bewuste zijnstoestand. Dat het pad naar werkelijk omvattend innerlijk weten door de leegte gaat, is veelzeggend: want het nieuwe bewustzijn dat daardoor ontstaat, is een uitdrukking van de alverbondenheid en eenheid. Het is op geen enkele manier een bewaarplaats voor kennis, hoe verheven die ook moge zijn. In de loop van deze ontwikkeling verschuift het bewustzijnscentrum van het ik naar de innerlijke mens, ons universele zelf.

Hiermee gaat ook het proces van geloof, aanraking, inzicht en de overgang van onwetendheid en uiteindelijk niet-zijn naar een nieuw zijn over. In het universele zelf wordt de cyclus een levendige, evenwichtige drie-eenheid. De leegte openbaart zich tegelijkertijd als het diepste zelf en de bron van alles, het geloof ontvouwt zich tot alverbondenheid en alomvattende liefde. Uit de alverbondenheid, die werkelijke eenheid is, stroomt diepe wijsheid die alles kent en omvat.

Bron:

[1] Tao Te King, in de vertaling van Gia Fu Feng en Jane English, München 1972

LOGON plaatst artikelen in verschillende categorieën, zoals Geest & Ziel, Moderne tijden, Wetenschap en Kunst. Maar waar moeten we Walter Russell plaatsen? Hij behoort tot alle categorieën. Kunst? Hij was immers schilder en beeldhouwer. Geest & Ziel? Na zijn diepgaande verlichtingservaring in 1921 beweerde hij toegang te hebben tot ‘de bron van alle kennis’. Moderne tijden? Nikola Tesla zei tegen Walter Russell over diens manuscript The Universal One: ‘Berg het in een kluis voor duizend jaar. De wereld is er niet klaar voor.’ Wetenschap? Op de titelpagina van The Universal One lezen we: ‘Een exacte wetenschap van het ene zichtbare en onzichtbare universum van de Geest (…)’

Er is één categorie die alle andere omvat. Deze wordt ‘Realiteit’ genoemd.

Het werk van Walter Russell gaat over realiteit. Absolute realiteit. Waarheid.

Hier kunt je een goede en toegankelijke inleiding over het werk van Walter Russell lezen.

Waarheid en uitnodiging

Waarheid benadert ons altijd met een open uitnodiging: betreed het rijk van de waarheid en ken! Weinigen kunnen deze uitnodiging aanvaarden. De open deur wordt geblokkeerd door onze overtuigingen, onze waarnemingen, ons verleden. De waarheid weet dit en komt ons te hulp: ze zendt een boodschapper met als doel ons te helpen de innerlijke deur te openen en vrij te maken. Een open hart en hoofd zijn van cruciaal belang wanneer we ons verdiepen in het werk van Walter Russell. Geef het onverwachte kans om binnen te komen! We zeggen niet: accepteer het als de waarheid. We zeggen: onderzoek het, overweeg het met een open geest, zonder vooroordelen, zonder vergelijkingen. Laat zijn werk zich in ons ontvouwen als een prachtige bloem, die haar bloemblaadjes uitstrekt naar de zon.

Verheven Amerikaanse droom

Als we naar het leven van Walter Russell kijken, zien we dat hij vanaf jonge leeftijd de principes van ‘afstemming op het universum’ en ‘fundamenteel evenwicht’ toepaste. Hij zei: ‘God werkt met je, maar niet voor je.’ Het betekent een actieve, dynamische benadering van het leven, gebaseerd op overeenstemming met het universum en kosmische wetten. Met een glimlach zeggen we dat dit de ‘Amerikaanse droom’ is in spirituele en verheven zin. Het is het geloof dat ieder mens grote en machtige dingen kan doen, zolang hij maar samenwerkt met God. Samenwerken met het universum is echter niet eenvoudig, het vereist absolute balans en rechtvaardigheid. We kunnen niet inademen als we niet uitademen. We kunnen niet ontvangen als we niet geven. Als we met het universum willen samenwerken, moeten we het onze aandacht geven, ons hoofd; moeten we het ons verlangen geven, ons hart; moeten we het de dynamische energie van onze wil geven, onze handen.

Walter Russell had interessante ideeën over succes. Ze hebben weinig te maken met de gangbare opvatting dat succes het vergaren van materiële rijkdom is. Hij geloofde dat ieder mens zijn sluimerende ‘innerlijke genie’ kan doen ontwaken door het beoefenen van innerlijke stilte en het aanboren van de bron van alle kennis en creativiteit. Belangrijke principes voor het bereiken van succes zijn het concentreren van onze energie en het richten van ons denken op onze doelen. Verspil geen energie en gedachten aan allerlei afleidingen. Maar de belangrijkste principes zijn ‘afstemming op het universum’ en ‘fundamenteel evenwicht’. We willen deze graag illustreren met twee citaten van Jan van Rijckenborgh:

‘Indien uw verlangen, uw begeertenatuur, uw begeerteaard, volkomen in harmonie is met het fundamentele begeren van de natuur, zult u de kracht ervaren, de kracht bezitten, de kracht ondergaan, om te bereiken wat u begeert.’^[1]

‘Wie het vuur leert beheersen, wie zich niet te buiten gaat aan het explosieve, krijgt daardoor ook de tegenkracht in zijn macht. Evenwicht tussen het middelpuntvliedende en het middelpuntzoekende, tussen hitte en koude, de tweelingkrachten in de natuur, heeft de ware harmonie en de ideale stofwisseling, de transfiguratie, ten gevolge.’^[2]

Wetenschap

De leringen van Walter Russell zijn spiritueel van aard, maar hebben ook een unieke wetenschappelijke kant. Toen The Universal One voor het eerst werd gepubliceerd, konden zijn ideeën geen vruchtbare bodem vinden in een door materialistisch denken gedomineerde samenleving. Honderd jaar zijn verstreken; we zien nu dat de mensheid in de greep is van het Watermantijdperk. Het vuur van vernieuwing beïnvloedt ons bewustzijn en breekt oude structuren af. Een nieuwe dageraad gloort aan de horizon. De theoretische natuurkunde heeft zich ontwikkeld: relativiteitstheorie, deeltjesfysica, kosmische straling en kwantummechanica maken deel uit van het wetenschappelijke paradigma. In dit nieuwe licht zijn de ideeën van Walter Russell niet meer zo vreemd. Wij denken dat zijn werk nu de plaats kan innemen die het toekomt.

Het is interessant dat zijn werk zich op Amerikaanse bodem heeft ontwikkeld. Sommigen zien de Verenigde Staten als een symbool van een nieuw begin, een nieuwe dag, nieuwe mogelijkheden; een plek waar iemand in vrijheid een nieuw leven kan beginnen. We kunnen dit op een spirituele manier beschouwen: de weg naar de wedergeboorte van de menselijke ziel. Er is maar één Universele Leer, maar deze openbaart zich in verschillende gewaden. Ze neemt een vorm aan die past bij een bepaalde tijd en plaats, geschikt voor degenen voor wie ze bedoeld is. Walter Russell gaf de mensheid een nieuw gewaad van de Universele Leer; een vorm waarin spiritualiteit en wetenschap hand in hand gaan. We hopen oprecht dat zijn werk een spirituele goudkoorts zal ontketenen: dat alle mensen hun innerlijke schat zullen ontdekken, de spirituele rijkdom die verborgen ligt in het centrum van ons wezen.

Om vertrouwd te raken met de meer spirituele kant van het werk van Walter Russell, presenteren we een aantal citaten uit zijn boek The Universal One, voorzien van enkele commentaren. We hopen dat je ons zult vergezellen op deze spirituele reis en dat we samen de sfeer van waarheid zullen ervaren, de frisse lucht van een nieuwe realiteit zullen inademen en de schoonheid van een nieuw leven zullen uitademen.

The Universal One

Met onderstaande passage sluit Walter Russell de inleiding van zijn boek The Universal One^[3] af:

‘Deze boodschap is voor de gehele mensheid en niet voor enkelen, want zij legt in zijn handen een macht die hem kan verheffen of schrikbarend kan onderwerpen, afhankelijk van het gebruik van die macht.

Hoe het ook zij, het maakt niet uit, want uiteindelijk zal de waarheid zegevieren en zal de mens zijn bestemming volbrengen.

De waarheid leeft. Er is niets dan de waarheid en dat wat anders lijkt te zijn, bestaat niet en zal daarom nooit bestaan.’

De eenheid van leven

‘Het hele ‘geschapen’ universum van alles wat is, ooit is geweest of ooit zal zijn, is slechts een substantie in beweging, licht.

God is licht en er is in hem geen duisternis (Johannes 1:5).

Materie is licht.

God en materie zijn één.

Geest en materie zijn dezelfde substantie.

Die substantie is licht. (…)

Het gehele universum is slechts één levend, ademend, pulserend Wezen.’ ^[4]

Eén substantie

In de kosmologie van Walter Russell bestaat het universum uit één substantie: licht. Dit licht kan zich in twee toestanden manifesteren: er is licht in rust en licht in beweging. Licht in beweging kan worden waargenomen met spirituele of materiële zintuigen, omdat het waarneembare kenmerken heeft die Walter Russell dimensies noemt. Hij onderscheidt 18 van zulke dimensies.^[5]

‘Het hele ‘geschapen’ universum van alles wat is, ooit is geweest of ooit zal zijn, is slechts een substantie in beweging, licht.’

Wanneer licht in beweging wordt gebracht, openbaart het zich in bepaalde toestanden of ‘potentialen’. Deze potentialen volgen een periodieke cyclus volgens de kosmische klok:

‘Goddelijk denken heeft geordende voortgangen voortgebracht als zijn methode om het idee van universeel denken te ontwikkelen tot het verschijnen van vorm, en weer terug te brengen tot het verdwijnen van vorm.’ ^[6]

Wat is dan het ‘niet-geschapen’ universum? Het is licht in rust. Wij denken dat ‘licht in rust’ verwijst naar wat Jacob Boehme de Ungrund noemde. Het is de oer-afgrond waarin de Ene substantie in een ongedifferentieerde toestand bestaat. Het is de bron van alle schepping; puur potentieel. Omdat het alles en niets is, heeft het geen dimensies: het kan op geen enkele manier worden waargenomen. Dit licht in rust bevat de wil en het verlangen om te worden. De cirkel van de eeuwigheid, de Ungrund, vermenigvuldigt zichzelf en vormt de twee absolute pijlers van alle schepping: het mannelijke en vrouwelijke aspect van de godheid.

Volgens Walter Russell zijn er slechts twee krachten in het geschapen universum: zwaartekracht en straling. Deze twee krachten zijn een uitdrukking van de mannelijke en vrouwelijke archetypen die de basis vormen van het geschapen universum: ze brengen licht in beweging. Het mannelijke aspect, zwaartekracht, richt zich naar het centrum van alle dingen; het is een middelpuntzoekende kracht. Het vrouwelijke archetype, straling, is een middelpuntvliedende kracht, het is de kracht die zich van het centrum af richt. Deze twee krachten zijn in perfect evenwicht en handhaven het goddelijke ritme van het geschapen universum. ‘Het gehele universum is slechts één levend, ademend, pulserend Wezen.’

De wet

In het hoofdstuk ‘Universele Eenheid (Universal One-ness)’ lezen we:

‘Nu moet de eenvoudigste maar grootste wet van het universum worden neergeschreven.

Alles wat bestaat, is van al het andere dat bestaat. Niets staat op zichzelf alleen. Alle geschapen dingen zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden.

Dit is de wet van de gehele substantie van de goddelijke Geest.

Dit is de wet van de zielen van de dingen.

Dit is de wet van de liefde.

Het is de wet van de eenheid van het universum.

Alles wat bestaat, is Eén.’

Denken in licht

Walter Russell wijst erop dat we moeten leren denken in licht, als we de universele eenheid willen ervaren.

‘De mens moet denken in licht om de Geest werkelijk te kunnen begrijpen.

Alle mensen kunnen denken in de hogere octaven van het licht indien zij maar begrijpen, want met begrip komt kracht. (…)

De innerlijke geest van de mens is licht van hoge octaven van geïnspireerd, extatisch denken. Voor het innerlijke zicht van de mens is licht altijd licht. Het verdwijnt nooit. (…) De innerlijke geest van de mens kent geen duisternis.’^[7]

We voegen enkele commentaren toe vanuit het perspectief van de School van het Gouden Rozenkruis om de betekenis van ‘innerlijke geest’ en ‘denken in licht’ te verduidelijken.

Alle natuurgeboren mensen hebben een driedimensionaal bewustzijn dat gebaseerd is op hun zintuigen. We denken in termen van tijd en ruimte. De ‘uiterlijke geest’ kijkt naar de buitenkant van de dingen; we voelen ons afgescheiden van het universum en van andere mensen. Dat is de normale toestand van het ik-centrale bewustzijn. Maar wat wij ‘normaal’ noemen, is niet normaal voor het universum, want de wet zegt: ‘Alles wat bestaat, is van al het andere dat bestaat. Niets staat op zichzelf alleen. Alle geschapen dingen zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden.’ (WR)

Het ik-bewustzijn is duidelijk niet in harmonie met het universum en dat leidt tot lijden. Ik voel me niet verbonden met het geheel en volg mijn eigen verlangens. Ik begrijp de gevolgen van mijn daden niet. Door mijn blindheid verwond en beschadig ik andere mensen, de dieren, de aarde. Maar… Alle geschapen dingen zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden (WR), en daarom verwond ik mezelf. Nu krijg ik medelijden met mezelf en vraag ik me af: ‘Waarom heeft God een slechte wereld vol lijden geschapen?’ Wat een dwaas ben ik, want ik heb die wereld zelf geschapen! Helaas ben ik een trage leerling en moet ik vele aardse levens doorlopen om enig begrip te krijgen van de wet van oorzaak en gevolg. Ik begin op een meer verantwoordelijke manier te leven; ik wil goed doen. Maar wat is goed? Als de uiterlijke geest alleen gescheiden objecten ziet, hoe kan ik dan goed doen aan alles wat is?

Ik word stil, stil vanwege mijn onvermogen, mijn eenzaamheid, mijn verlangen naar eenheid en liefde. De trotse man die de wereld wilde veroveren, is nu verdwenen. Wanneer de stilte van het onvermijdelijke, de leegte van alle materiële dingen, over mij komt, vraag ik mezelf af: ‘Wie ben ik?’

‘En de Stem antwoordde: ‘Gij zijt Ik. Ik, de Ene Universele, bent gij die gij schept naar mijn beeld.’^[8]

Waar komt deze mysterieuze stem vandaan? Het is de stem van het centrum, het centrum van ons eigen wezen. Rozenkruisers noemen het de Roos. Het is het goddelijke idee van wie we zijn, ons ware zelf. Waarom heb ik deze stem niet eerder gehoord? Omdat mijn oren vol waren met aardse geluiden, mijn ogen vervuld van illusoire beelden. Wanneer ik mijn aandacht, mijn verlangen, op mijn eigen centrum richt, open ik de deur naar een nieuwe wereld, een universum van licht. Nu ik de poort van mijn hart heb geopend, kunnen deze lichtkrachten mijn bloedsomloop en mijn zenuwstelsel binnengaan en de trilling van alle cellen in mijn lichaam verhogen. Spiritueel licht is kracht, intelligentie en liefde; het voert een goddelijk bouwplan uit. ‘Breek deze tempel af, en in drie dagen zal ik hem weer opbouwen.’^[9]

De lichtkrachten stromen opwaarts in ons lichaam en na het hart wordt vervolgens het hoofd vernieuwd. ‘De innerlijke geest van de mens is licht van hoge octaven van geïnspireerd, extatisch denken.’ (WR) Het innerlijke geestelijke bewustzijn is het spirituele centrum dat zich in ons hoofd openbaart. Het is het ‘hemelse hart’. Het is de eenheid tussen hart en hoofd; nu ervaren we wat het is om in licht te denken.

Om te illustreren dat ‘de innerlijke geest van de mens geen duisternis kent’ (WR), plaatsen we het volgende citaat:

‘Voorts vertoont zich, en dat is heel belangrijk, een vurig vlammend teken, corresponderende met het voorhoofd en de kruin van het hoofd, het dusgenaamde derde oog. Dit vurige teken, deze vurige vlam, overdekt het gehele schedeldak, van de kruin tot en met het voorhoofd. Dit is nu het teken van de Zoon des Mensen, waarvan Openbaring 7 spreekt. Er is hierin dus geen sprake van een of andere mystieke aanduiding, doch van een zuiver wetenschappelijk feit. Het is het teken van de nieuwgeboren ziel. Wanneer de leerling het hart opent voor de gnosis, wanneer het prana des levens bij hem kan binnentreden, zich dan vermengen gaat met de levensfluïden, kan doorstoten naar het hoofdheiligdom, en de leerling volhardt, en een wachter zet bij zijn gedachten, dan begint die vlam zich al spoedig te manifesteren: het teken van de Zoon des Mensen, het teken van een nieuwgeboren ziel, de gouden Wonderbloem (…).

(…) En wanneer het derde oog, zoals men die Gouden Roos, die Gouden Wonderbloem ook wel noemt, zich ontwikkelen gaat, dan is er sprake van een voortdurend schouwen in de zielewereld, en behoeven er dus voor de ontwaakte ziel geen duisternissen meer te bestaan. Men noemt dit schouwen de gnostieke intuïtie. Het is het schouwen van de ziel en tegelijkertijd het uitbreken van de nieuwe rede, de nieuwe bewustzijnsstaat die daar verband mee houdt, omdat het centrum van het derde oog verbonden is met het pinealis-hersengedeelte.’^[10]

We zijn ons ervan bewust dat zelfs na honderd jaar de geschriften van Walter Russell niet makkelijk toegankelijk zijn. We hopen dat dit artikel een eerste kleine stap is om het potentieel van zijn werk te ontsluiten. We geloven dat zijn werk past in het Aquariustijdperk, waarin we allemaal worden uitgenodigd om te leren denken in licht.

Bronnen:

^[1] De Egyptische Oergnosis 3, XVIII Zoek eerst het Koninkrijk en zijn gerechtigheid

^[2] De Egyptische Oergnosis 2, XLI Het herstel van het volmaakte evenwicht

^[3] [PDF] [EPUB] The Universal One Download

^[4] The Universal One; Book I – Chapter I – Creation

^[5] Hier kun je een inleiding bekijken over de meer wetenschappelijke kant van Walter Russells kosmologie.

^[6] The Universal One; Book I – Chapter XV – The Formula of the Locked Potentials

^[7] The Universal One; Book I – Chapter VIII – A Dimensionless Universe

^[8] The Universal One; Book I – Chapter XIX – Omniscience

^[9] Johannes 2:19

^[10] De Egyptische Oergnosis 1, XX Het Teken van den Zoon des Mensen

Want heb je ooit een moment beleefd in het verleden? Of een moment beleefd in de toekomst? Nee, toch? Het verleden bestaat slechts in je gedachten die teruggrijpen op herinneringen. In die zin kun je in het heden van het nu een herinnering ophalen van iets uit het verleden. Maar dit is een gedachte, gevoel, en niet dat moment in dat verleden zelf.       

En van de toekomst maak je voorstellingen, speculatieve gedachten. Je bent nooit in de toekomst, maar altijd alleen in een Nu. Alleen dit nu kan ik beleven.

In het boek Waarom de tijd (niet) stroomt legt Jos Stollman uit dat alle persoonlijke ervaringen door het ik-bewustzijn worden geordend. Het stromen van de tijd is niets anders dan ons ik-bewustzijn. Het ik ervaart de wereld om zich heen en zichzelf in de stromende tijd.

Gedachten en voorstellingen zijn  bepalend voor gevoelens in het Nu. Het Nu is als een voortdurende stroom in bewustzijn, van bewustzijn. De hele schepping wordt  continu geschapen. Ik zelf ook. Er komt een stroom gewaarwordingen van buiten via de zintuigen binnen en een stroom van allerlei gevoelens en gedachten, die dat Nu, de werkelijkheid van het Nu inkleurt. En midden in dat gevoel bestaat het bewustzijn dat je zelf bent.

Onlangs verscheen een wetenschappelijk boek over bewustzijn: (De code van het bewustzijn,  Cyriel Pennartz, neuropsycholoog). Het onderwerp ‘bewustzijn’ was lange tijd geen onderwerp voor de wetenschap, omdat wetenschappers er weinig concreets over konden meten. Wetenschappelijk onderzoek wordt dan moeilijk, omdat wetenschap alleen iets erkent als waarheid als je het kunt waarnemen of kunt meten.

Sinds ongeveer een jaar of twintig is ‘bewustzijn’ echter geen taboe meer voor de wetenschap. Uiteindelijk blijkt er met verfijnde apparatuur toch nog van alles te meten. Electrische stroompjes, die elektromagnetische golfpatronen laten zien, chemische of biochemische reacties tussen zeer complexe moleculen op de plekken waar zenuwcellen invloed op elkaar uitoefenen. Je kunt van alles meten terwijl je een ‘levende proefpersoon’ allerlei taakjes laat uitvoeren. Dan wordt de relatie tussen hersenen en omgeving gemeten.

Ja, is dat dan bewustzijn?  Dit blijft een moeilijke vraag. Bijzonder is dat op de laatste pagina van het boek de schrijver toegeeft: het zijn twee werkelijkheden die moeilijk tot elkaar komen, namelijk aan de ene kant zie ik elektrische stroompjes, chemische reacties en aan de andere kant, ik proef, ik voel ik zie en ik hoor: de beleving. Allemaal dezelfde stroompjes, maar  de ervaring dat zien of horen iets heel anders is dan ruiken bijvoorbeeld kan iedereen bevestigen.  De schrijver geeft toe: ‘Wij kunnen het mysterie van bewustzijn niet oplossen.’

De ‘subjectieve’ ervaring  van binnenuit is iets heel anders dan iets dat je met ‘denken’ over iets buiten jezelf probeert te begrijpen. ‘Het verstand is gekoppeld aan de zintuigen,’ zei Hermes in het oude Egypte al.

Ja, dat is het verschil. ‘Wetenschappelijk onderzoek’ kijkt steeds naar een ander, naar een ander mens buiten zichzelf, als naar een zintuigelijk waarneembaar ‘ding’ eigenlijk. Het verstandelijke denken kan alleen dingen begrijpen. Bewustzijn is geen ding. Per definitie kan verstand het bewustzijn nooit begrijpen.

De Nederlandse filosofe Marjan Slob legt in haar boek Hersenbeest uit dat er een fundamenteel verschil is tussen innerlijke beleving en wat een ander daarvan kan observeren. In gesprek met anderen staan er woorden tussen. Marjan legt uit dat  hersenwetenschappers zelf niet schijnen te beseffen dat hetgeen ze denken te onderzoeken wordt gevormd door woorden. Woorden proberen ons grip te laten krijgen op de werkelijkheid in onze communicatie met anderen. We zijn allemaal eilandjes in onze eigen belevingswereld. Woorden zijn een soort afspraken, waarmee we hopen dat we elkaar bereiken. Maar hoe moeilijk is het elkaar goed te verstaan!

Verstandelijk denken over bewustzijn laat ook ‘het wonder’ verdwijnen. Ja want als we iets kunnen verklaren, lijkt het geen wonder meer. Alsof dat verklaren zelf en die natuurwetten zelf ook geen wonder zijn.

Waarom niet gewoon stil gaan staan. Je verstandelijke denken stil laten vallen in het besef dat je eigenlijk niets werkelijk begrijpt en beseft dat alles een wonder is waar je in verwondering naar staat te kijken. Dat je bewustzijn bent, dat alles bewustzijn is en dat je daar deel van uit maakt. Als het stil is in je hoofd kan een wonderlijk gevoel je aanraken. Wakker worden in verwondering, dat ligt dicht bij liefde, eenheid en eerbied. Daar word ik blij van. Hoe eenvoudig kan het zijn. Dit is een ervaring in het bewustzijn van het hart. Bewust zijn zonder inkleuring door verstandelijk denken.

Geef God het wonder terug. Alles is een wonder. Einstein wist dat.

Als je je openstelt voor de stroom van leven, en je stil gaat staan voor het wonder van het Nu raakt een nieuw vuur je aan in het hart. En wordt alles nieuw.

Het is ook innerlijk zonder uiterlijke vorm. Zoiets als verliefd op de liefde zelf.

Maar deze beleving kan me ook wakker schudden. De realiteit, de werkelijkheid om me heen? Is er geen scherp contrast?

Het komt me voor dat ik als in een soort bubbel leef. Gaat het met mij redelijk goed, met bijvoorbeeld huisje- boompje-beestje, dan kan ik een soort tevredenheid over me heen krijgen.

Deze wordt ernstig verstoord als me iets overkomt. Of mijn kind, dat kan me helemaal onderuit halen. En dan de vraag: het kind van de buren dan? Ik kom tegen dat het met anderen helemaal niet zo goed gaat. Ze maken van alles mee. Met ziektes, nare emotionele toestanden. En verder. Wat is dit voor een wereld?  En wat ik bijvoorbeeld lees over Oekraïne of Gaza?  Als ik dat op me in laat werken kan ik het gevoel krijgen: als ik dit zou meemaken zou ik dan in staat zijn de gerichtheid op het andere vol te houden, kan ik dan de Liefde nog vasthouden?  Angst natuurlijk. Ook egocentrisch. Dit is verwarrend. Maar als ik nu goed luister naar die innerlijke stem die spreekt van de liefde?  Kan ik de beleving van dit contrast meenemen de diepte in ? Van een bezinning?

Dan komt de volgende vraag naar boven: heb ik eigenlijk wel het recht om gelukkig te zijn als een ander dat niet is?

Het Licht veroorzaakt deze aanklacht. Het contrast scherpt aan. Het is ook een soort ontmaskering van mijn ik-wezen. Door werkzaamheid van het Licht kan ik het aanzien. Kan ik het verdragen bewust te worden van de werkelijkheid. Kan ik de ontsluierde werkelijkheid verdragen.

Kan ik nu uit de bubbel stappen zonder de Liefde los te laten? In het verlangen van de Liefde blijven staan en uit de bubbel van mijn ik stappen en de werkelijkheid omarmen met die liefde? Het boven en beneden verbinden? Dit kan ik niet zelf, hierin verdwijnt, verdampt mijn zelf. Alleen de Liefde zelf kan dat. Alleen God kan dat, doet dat. Zo begrijp ik het plan. Ik kan een onderdeel zijn van dat plan. Medewerker zijn. En dat verlangen groeit, zwelt aan tot een orkaan. Zo kunnen de volgende woorden uit de Bergrede gaan spreken.

Zalig zijn die treuren. Zalig zijn die hongeren en dorsten naar gerechtigheid.

Zalig zíjn, niet wórden. Innerlijke vervulling, hoe wonderlijk! Door het lijden te aanvaarden, door het leed op je te nemen, door het openbreken van die zelfgenoegzame bubbel. Meewerken aan het geluk en welzijn van de gehele mensheid. Mee te mogen helpen aan het plan van een hogere orde en intelligentie, die weet hoe  ieder mens  geholpen moet worden.  Gewaarwording van het volmaakte zijn. Gewaarwording van het: ‘Uw wil geschiede’. En: ‘het is volbracht‘. Als innerlijke beleving. Een eeuwig ‘zalig zijn’.

Het bericht kwam onverwacht en ik wilde het eerst niet geloven. Misschien hadden ze een fout gemaakt. Daarna stuurde ik een tweede en derde sollicitatie met hetzelfde resultaat. Uiteindelijk gaf ik de hoop op.

In het boek Americana van de Amerikaanse schrijver Don DeLillo las ik onlangs deze uitspraak:

De realiteit begraven is zoveel eenvoudiger dan dromen opgeven. [1]

Dromen kunnen worden opgevat als symbolen van onvervulde wensen, hoop en geïdealiseerde versies van onszelf. Ze zijn meestal onder de oppervlakte verankerd in diepere lagen van ons eigen wezen.

DeLillo’s provocerende uitspraak suggereert dat het gemakkelijker is om de realiteit van het leven te negeren of te vergeten dan om je wensdromen los te laten. Het is vaak makkelijker om de waarheid te negeren dan om die onder ogen te zien. Het gezegde impliceert dat we er soms voor kiezen om in een fantasiewereld te leven in plaats van de harde realiteit van het leven aan te gaan.

Is het omdat onze dromen vaak een bron van troost en hoop vormen, terwijl de werkelijkheid onaangenaam kan zijn?Is de gedroomde fantasie zoiets als een zoethoudertje in een pijnlijke realiteit?

Er zijn talloze mensen die vol hoop illusies najagen, terwijl de realiteit overduidelijk maakt hoe zinloos dat streven is. Er zijn vele voorbeelden van mensen met een brandend hart die ‘de wereld uit  de boeien willen bevrijden’, om hun dromen korte tijd later in as te zien veranderen. Veel mensen zijn gefascineerd door hun wensdromen en voorstellingen – vooral tegen de achtergrond van het vaak diepe verlangen naar ideale omstandigheden.

Een toekomstbeeld wenkt en glanst in de verte: op een gegeven moment zal alles beter worden. En kennen we dit niet: als je denkt dat je niet meer verder kunt, is er altijd wel ergens een sprankeltje licht te bekennen. Hoop blijft. zijt is als een sluier die de nuchtere werkelijkheid van ons bestaan verbergt. Alsof de wereld waar we in kijken is vertekend door dikke mist. Achter hoop schuilt altijd zijn trouwe metgezel, namelijk bezorgdheid. Wat als dat waar we op hopen toch niet uitkomt? Soms proberen we ze allebei te verdrinken, maar het zijn goede zwemmers.

In velerlei opzicht variëren de verschillende verhullende neigingen in gradatie en manifestatie. Enkele basisvarianten zijn:

– de verheerlijking van het verleden,

– overdreven vertrouwen in het eigen kunnen,

– het verlangen naar een geperfectioneerde en geïdealiseerde versie van zichzelf,

– de toegewijde aanbidding van een ideologie of een bepaald geloofssysteem,

– vervormde waarneming door emoties, zoals angst of verliefdheid.

Waanvoorstellingen worden zowel individueel als collectief gevormd. Op veel plaatsen overheerst tegenwoordig het idee van voortdurende groei, vergezeld van het verlangen naar toenemende materiële welvaart met de nadruk op ‘nemen’. Dit gaat gepaard met tegenzin om iets terug te geven voor het ontvangene. De ideologische basis vormt de gedachteconstructie van het materialisme. Ondertussen ervaren we echter een gestage afbraak van dit gangbare wereldbeeld. De uiterste houdbaarheidsdatum nadert langzaam, vooral in de westerse samenleving. Tegelijkertijd ontstaan er nieuwe schijnvergezichten. Een leven in volledige ontnuchtering lijkt voor ons niet mogelijk.

Waarom binden we ons toch steeds weer aan bepaalde dromen en ideeën? Wat is de oorzaak van deze neiging? Ligt het misschien aan de constructie van ons brein?

Inderdaad zijn er aanwijzingen in modern cognitief onderzoek dat er illusieversterkende mechanismen in ons waarnemingssysteem werkzaam zijn.

De theorie van de cognitieve dissonantie geeft antwoord op bepaalde vragen. ‘Cognitieve dissonantie’ is een onderzoeksbenadering ontwikkeld door Leon Festinger. Zijn wetenschappelijk werk op het gebied van sociale psychologie heeft veel invloed gehad op het begrip van hoe overtuigingen en gedrag van mensen veranderen. Hij beschouwt elke waarneming, elke houding, elke emotie en elk gedrag als cognitie – dat wil zeggen als een proces met een mentale voorstelling in de hersenen.

De theorie van Festinger verwijst naar het psychische ongemak of de psychische stress die iemand ervaart die twee of meer tegenstrijdige overtuigingen, ideeën, waarden of handelwijzen heeft. [2]

Door een verscheidenheid aan ervaringen in kindertijd en adolescentie ontwikkelt de opgroeiende persoon fundamentele overtuigingen over zichzelf en de wereld. Deze zelfconstructies worden voornamelijk gevormd door opvoeding, sociale omgeving en massamedia. In de loop van de tijd ontstaat zo een wereld- en een zelfbeeld – een individuele en beperkte creatie.

De basisovertuigingen die we hebben verworven, kunnen nu in conflict komen met de werkelijkheid, bijvoorbeeld wanneer we in het dagelijks leven iets meemaken dat in tegenspraak is met onze zelfscheppingen. Dit leidt er vaak toe dat we de conflicterende overtuigingen die we hebben, verloochenen of weigeren te erkennen. Dus passen we liever de werkelijkheid aan ons wereldbeeld aan, zelfs ondanks de tijd, energie en voortdurende aandacht die het ons kost. We horen en zien dan alleen wat we kunnen verdragen in onze vervreemding van dat wat is. Bovendien ontstaan er vaak vijandbeelden als een projectie van onze eigen innerlijke onrust.

Of om het anders te zeggen: het is soms gemakkelijker om te gaan met een voortdurend innerlijk conflict dan om bedrieglijke illusies los te laten. Of, zoals Don DeLillo het zinvol zegt: de realiteit begraven is gemakkelijk, maar dromen overboord gooien is uitputtend.

Als we het idee van realiteitsvermijding in een spirituele context bekijken, duikt tegenwoordig vaak de term spiritual bypassing op. Deze werd in de jaren tachtig bedacht door John Welwood, een boeddhistische leraar en psychotherapeut. [3]

To bypass betekent zoiets als ‘omzeilen’ of ‘overbruggen’. De term verwijst naar de neiging om spirituele ideeën en praktijken te gebruiken om onopgeloste emotionele kwesties, innerlijke wonden en onvoltooide ontwikkelingsprocessen te omzeilen of te vermijden. Het gaat erom jezelf af te schermen voor onplezierige of negatieve emoties en het ego te beschermen. Dit omvat bijvoorbeeld ook de neiging om alles in het leven in een sluier van licht en liefde te willen wikkelen.

Een manier om dergelijke vermijdingsstrategieën en beeldvervormingen te herkennen is het ontwikkelen van opmerkzaamheid en zelfkennis. Door een niet-oordelend bewustzijn van onze gedachten, emoties en gedragingen te stimuleren, kunnen we ons afstemmen op onze eigen innerlijke ervaringen en ze doorzien wanneer er tegenstrijdigheden optreden. Dit opent de mogelijkheid om een ‘waarnemingsbewustzijn’ te bereiken dat gedachten en emoties zonder oordeel opmerkt. We gaan nog een stap verder als we een compleet ‘niet-zijn’ kunnen ervaren. Deze nulpuntervaring betekent ware zelfkennis – vrij zijn van hoop, zorgen, ambities en ideeën, dat wil zeggen vrij van alles wat ons kan scheiden van het huidige moment.

Het thema van zelfbewustzijn en leegte komt ook aan bod in het boek De erfenis van de katharen van Antonin Gadal, waarin de auteur de zoektocht van ridder Parcival naar de Heilige Graal beschrijft. Wanneer Parcival, de hoofdpersoon, een prachtige tuin binnengaat, wordt de volgende scène beschreven:

Zodra hij wilde beginnen met het eten van het fruit en het drinken van het water, brokkelden de tuin, het fruit en het water af tot stof en zijn dorst bleef. Een beeldschone maagd verscheen voor hem: ‘Kom en rust bij mij.’ Maar toen hij zich in haar armen wierp, werd zij tot stof. Teleurstelling! [4]

Elders in het boek staat:

Hij naderde een machtige stad, mooi en rijk, waar iedereen hem toeriep: ‘Welkom Parcival, grootste en zuiverste ridder.’ Toen hij de stad binnenging, vond hij alleen ruïnes en een oude man die in stof veranderde toen hij hem een vraag probeerde te stellen. Illusie!

Parcival bleef alleen achter. In zielepijn riep hij uit: ‘Zelfs als ik de Heilige Graal zou vinden, zou hij tot stof vergaan zodra ik hem aanraakte.

De zoektocht naar de Heilige Graal kan worden gezien als symbool voor het verlangen naar verlossing, reinheid en volmaaktheid en het verlangen naar een hogere idealiteit. Het verhaal verwijst naar het archetype van alle dromen, naar de ene grote droom die deel uitmaakt van het erfgoed van de mensheid.

Uiteindelijk wijst ons onverzadigbare verlangen naar idealen op hun werkelijke oorsprong – de goddelijke wereld, en dus ook naar onze geest-ziele-oorsprong. In de kosmische harmonie der sferen werken de verschillende kwaliteiten en aspecten harmonieus samen. Vrede, liefde en vrijheid zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden in de spirituele wereld. In onze gespleten werkelijkheid kunnen we niet meer spreken van eenheid, hier heerst scheiding. Daardoor worden de idealen die diep in ons verborgen liggen maar al te vaak menselijk vervormde interpretaties van een waar en verheven idee.

Met de verdichting van lichamen en de isolatie van zielen worden de goddelijke impulsen omgezet tot een vuur van menselijk verlangen dat streeft naar verwerkelijking. De oorspronkelijke idee van eenheid, liefde en vrijheid vermengt zich met individuele beperkte ideeën en belangen en zo ontstaan ideologische constructies. De hoge krachten van zuivere ideevorming komen ten opzichte van elkaar in conflictpositie te staan.

Een klassiek falen van het ideaal in onze wereld wordt behandeld in de legende van de bouwmeester Hiram Abiff. Hiram was bezig met het maken van zijn meesterwerk – de ‘bronzen zee’. Het zou de kroon op de herbouw van Salomo’s oorspronkelijke tempel worden. De ‘bronzen zee’ kan worden gezien als een soort brug tussen het goddelijke en het aardse leven. Deze schepping ontstaat door de pure concretisering van krachten uit het hogere levensveld van de goddelijke idee.

In jaloerse blindheid voegen zijn drie assistenten bij het gieten van de ‘bronzen zee’ een schadelijke substantie toe aan het vurige bekken, waardoor dit barst. Hiram probeert de catastrofe te voorkomen en vraagt Tubal-Kaïn om raad. Deze zegt hem zichzelf in het vuur te gooien, omdat het hem niet zou schaden. Hiram doet precies dat wat hem gezegd is. Hij wordt één met het vuur van oorsprong en wordt zo ingewijd in het geheim van het scheppingsvuur.

Maar als we de krachten van de hoge idealiteit in zelfbevestiging willen realiseren, leidt dat maar al te vaak tot een catastrofe. Het eigenwillige gebruik van het heilige scheppingsvuur uit de tuin van de goden leidt tot ondergang.

Zouden we daarom alle dromen en idealen overboord moeten gooien?

Door hun impulsen te volgen en actie te ondernemen, ‘testen’ we ze als het ware in de omstandigheden van onze wereld. We doen ervaring op in onze realiteit. Deze realiteitscheck geeft ons onmiddellijk feedback over of we ‘juist’ of ‘onjuist’ hebben gehandeld. Dit maakt progressief leren mogelijk. We ervaren de gevolgen van onze eigen creaties en leren van onze fouten. Het resultaat is de genezing van illusies. Het vurige brand wordt een reinigend vuur.

Alleen op deze manier kunnen we blijvend loskomen van de oude droombeelden en mentale speculaties.

De waarheidszoeker weet, dat de oorsprong van de impulsen tot een bevrijdende transformatie in de goddelijke idee ligt. Hij weet, dat dit heilige vuur altijd brandt, maar dat het niet in het uiterlijke levensveld van de stofsfeer verwerkelijkt kan worden.

Wanneer wij onszelf nog niet voldoende onderzocht hebben, kunnen nog niet zien wat er diep in ons verborgen zit. We moeten nog dwalen door de labyrinten van ons wezen. Pas wanneer dit is gebeurd, zal er ruimte voor een nieuwe realiteit van bewustzijn in ons ontstaan.

Samenvattend kan men dit proces als volgt weergeven:

1. De fase van vervreemding: De mens ervaart een breuk tussen zijn externe en intern ervaren werkelijkheid.

2. De fase van de nulpuntervaring: De kandidaat ervaart een staat van niet-zijn. De oude denk- en gevoelspatronen kunnen zich terugtrekken. Er ontstaat een besef van de krachten van hogere idealiteit.

3. De fase van aangegrepen worden: De kandidaat laat zich door de hogere idealiteit ontvlammen, schenkt er zijn leven aan en treedt zo een proces van zieletransformatie binnen. Hiram Abiff werpt zich in dit vuur. Hij kan nu zijn leven leiden in een nieuw gewaarzijn. Ervaring en bewustwording hebben van hem een wegwijzer gemaakt.

Literatuur:

[1] DeLillo, Don, Americana, Penguin Books, Londen 1990

[2] Festinger, Leon, A theory of cognitive dissonance, Stanford University Press, Stanford, 1957

[3] Welwood, John, Toward a Psychology of Awakening: Buddhism, Psychotherapy, and the Path of Personal and Spiritual Transformation, Shambhala Publications, Boston 2000

[4] Gadal, A , Het erfgoed der katharen, Rozenkruis pers, Haarlem 1986

In de helderheid van dat hart kunnen liefde, wijsheid en intuïtie werkzaam worden. Deze leiden ons tot inzicht en vreugde. In veel opzichten is ons hart de aanjager van positief geachte emoties, zoals vreugde, liefde, mededogen – dus voor bewogenheden die van ons uitgaan.

Medegevoel vloeit van ons uit, aangedreven door emotie. Het is een paradoxaal gebeuren: wij worden door emotie bewogen en van onze kant bewegen wij weer mee. De positief beleefde emoties kunnen ons meenemen, ons tot tranen toe bewegen. Daarin ervaren we iets positiefs, een eerlijke boodschap van ons hart. Anders is het gesteld met de oorzaken van dit soort emoties. Die zijn zeker niet altijd welkom. ‘Mijn hart huilt,’ zeggen wij wel. De innerlijke beweging kan ons uit evenwicht brengen, kan ons overweldigen. Als de frequentie van die bewogenheden van het hart hoger wordt, kan het zijn dat het hart de zaken niet meer kan verwerken. Zijn helderheid gaat verloren. Dan bidt de mens: ‘Schenk mij een rein hart.’

Een vermeerdering van de bewogenheden van het hart kan echter op nog een andere, bijzondere wijze haar intrede doen, namelijk door de werking van goddelijk-geestelijke energieën. In deze samenhang wordt er gezegd: ‘Uw hart worde niet ontroerd.’

Bij negatieve emoties, zoals woede, angst, melancholie, drift en boosheid of jaloezie, is dat gebrek aan helderheid van het hart groot, is het evenwicht ernstig verstoord.

Die verstoring zet zich door van het hart naar het hoofd. Er is dan geen sprake van bewustzijn dat claire et distinct is, zoals René Descartes het noemt. Spinoza wees erop dat er vele aanvechtingen zijn die een mens van verlichting, van de helderheid van het bewustzijn, kunnen afhouden (Ethica).

De grote vraag is of we deze helderheid zelf teweeg kunnen brengen: kunnen we moeite doen om een dergelijke bewustzijnsstaat te bereiken? En als dat niet kan, zoals Lao Zi in de Daodejing aangeeft, welke mogelijkheid van het hart, welk hartpotentieel moet dan nog in werking treden?

Gnostici spreken over de mogelijkheid om ‘met het hart te denken’. Dat veronderstelt dat in het hart een geestelijk principe ontwaakt, een ‘roos’, een ‘geestvonkatoom’ in het hart. Hierdoor ontstaat een ‘openhartigheid’, met verstrekkende gevolgen.

Wij associëren denken meestal met het hoofd, met hersenactiviteit. Als wordt gesproken van ‘denken met het hart’ wordt dit veelal als een mythisch en hooguit mystiek gebeuren beschouwd, als een ‘bij wijze van spreken’. Daarbij wordt dan een wezenlijke bewustzijnsmogelijkheid van het hart buiten beschouwing gelaten. Een hart dat naar helderheid verlangt en niet wordt beheerst door ongewenste, ‘lagere’ emoties, kan een belangrijke factor voor het bewustzijn worden. In de westerse filosofie en mystiek spreekt men wel van ‘het gemoed’. Het is een bron van innerlijke kracht.

Het gemoed heeft de helderheid van het hart nodig om zich te kunnen openbaren. Het hart breidt zich dan met behulp van het gemoed uit tot een ‘onbegrensd hart’. Het denken van dat onbegrensde hart is niet vaag of ongebreideld, maar eenduidig en zuiver van aard. Het is een onvermoede denkrichting.

De gedachten schieten niet alle kanten op als een onbeheerst vuur, en hun energie wordt niet verspild aan negatieve atmosferische krachten, die in de context van de samenleving juist overheersend kunnen zijn. Het is veeleer een evenwichtig zielevuur, een wonder, dat gevoed wordt vanuit de goddelijk-geestelijke oorsprong. In de oosterse wijsheid wordt dat denken ook wel gelijkgesteld aan de ziel. Dat evenwichtige zielevuur herschept aldus het denken, zodat we werkelijk ‘denken met het hart’.

In de helderheid van het hart komt een bijzonder verlangen naar voren. Het is een diep, heilig verlangen naar regeneratie, naar innerlijke vernieuwing. Daarmee samenhangend treden liefde, wijsheid en intuïtie aan het daglicht. Uit hun samenwerking ontstaan diepere inzichten. Zij zetten op hun beurt de deur voor het wonderlijke verlangen nog verder open.

Wijsheid en intuïtie zorgen er dan voor dat de liefde niet verwordt tot persoonlijk gerichte menslievendheid, waarbij ‘de beste bedoelingen’ juist meetrekken naar een lager energieveld. Wijsheid en intuïtie verspreiden de in de helderheid van het hart uitvloeiende liefde-energie over de wereld, zonder dat negatieve atmosferische velden zich ermee kunnen versterken. Het in helderheid stralende hart bezit mildheid, kwetst niemands gevoel, forceert geen mens om dingen te doen die hij of zij niet in vrijheid zou verkiezen.

De bron van helderheid van het hart is de stilte. Een spontaan en oprecht hart ademt in vrede en in de stilte van de oorsprong. Gnostici spreken van de levende stilte, de stilte van het hogere, geestelijke gebied. Vaak wordt zij vergeleken met een meer, dat zich rimpelloos als een transparante spiegel voor de beschouwer uitstrekt, zodat de bodem zichtbaar wordt: met in de diepte een fonkelend juweel.

Het heldere denken van het hart dat in de stilte verblijft, is eenduidig. Het zendt van binnenuit zijn impulsen naar het hoofd. Daar kan het denken toch nog wel ‘verleid’ worden, zoals de Daodejing het uitlegt. Maar als wijsheid en intuïtie de leidende factoren zijn en vervuld zijn van de liefde-energie van de ziel, ‘die alle verstand te boven gaat’, bereiken de gedachte-impulsen onbeïnvloed het hoofd, waar zij zich ontvouwen en zich door het hele lichaam verbreiden. De pinealis, de pijnappelklier (middenin het hoofd), wordt vervuld en gevoed vanuit het gemoed. Spinoza beschrijft dat als de klaarheid van de Rede. Die kan ontstaan als de storende krachten tot rust gekomen zijn. Het heldere denken van het hart verenigt zich met het door het reine gemoed gevoede hoofd. Uit de zo ontstane twee-eenheid van hoofd en hart ontvlamt het geestesvuur.

Geestelijke vuurkracht bepaalt dan het handelen. Verlangen en vreugde gaan daarin samen met wijsheid en liefde. In de gezamenlijk verworven helderheid vieren hart en hoofd dan het ‘feest van de roos’. Het bewustzijn verheft zich tot het niveau van een ogenschijnlijk onnatuurlijke eenheid. Dat wordt allemaal mogelijk door daaraan ten grond liggende werkzaamheden die hun oorsprong hebben in het hart. Er ontstaat begrip. ‘Inzicht maakt vrij,’ aldus Spinoza.

De filosoof Hegel had een langere zin nodig om hetzelfde begrip uit te drukken:

De Rede als roos in het kruis van het heden te herkennen en zich in haar te verheugen, dat redelijke inzicht is de verzoening met de werkelijkheid, die de filosofie verschaft aan degenen die de innerlijke drang voelen tot begrip (…)

(in: Grondslagen van het recht)

Om de Rede als roos in het kruis van het heden te herkennen, waarvoor de actuele noodzaak meer dan ooit aanwezig is, is van de helderheid van het hart als basis onontbeerlijk. De verzoening met de werkelijkheid lijkt eigenlijk een onmogelijke opgave, met alle strijd, oorlog, gruwelijkheden en lijden in de wereld. Zonder de ellende daarvan te verloochenen is het van belang te beseffen dat onze zintuigen zeer beperkt waarnemen. Volgens sommigen betreft dat slechts 0,05 % van de werkelijkheid. Daarnaast hebben we de mogelijkheid van intuïtie. Zij kan zich in de kracht van de liefde verheffen boven de zintuigen, die ons aan hun waarneming willen binden. Haar kostbare uitgangspunt is de helderheid van het denken, dat ons in vrijheid, eenheid en liefde laat ademen. Een drie-eenheid die in aanleg in ons aanwezig is.

Theodor Storms verhaal van ‘De kleine Janneman’ [1], die in zijn bed op wieltjes naar de hemel reist, weerspiegelt deze innerlijke impuls: de reis van de kleine Janneman begint verrassend, maar moet abrupt eindigen. Hij wordt uit de hemel gestoten. Maar in de huidige verlichte tijden zou dit sprookje een vervolg kunnen krijgen…

‘Meer, meer!’

Als kind was ik gebiologeerd door het sprookje ‘De kleine Janneman’ van Theodor Storm. Mijn ouders vertelden het me. Het gaat over een jongetje dat Janneman heet. Hij slaapt ’s nachts in een bedje op wieltjes en ook ’s middags als hij moe is. Maar als hij niet moe is, moet zijn moeder hem door de woonkamer rondrijden in zijn bedje, en daar krijgt hij nooit genoeg van. Op een nacht kan kleine Janneman niet meer in slaap vallen. Zijn moeder doet haar best. ‘Meer, meer!’ schreeuwt hij onophoudelijk, tot zijn moeder uiteindelijk uitgeput in een diepe slaap wegzakt. Maar de kleine Janneman geeft niet op. Hij trekt zijn nachthemd uit, houdt zijn been omhoog als een mast en hangt zijn shirt eraan als een zeil. Hij begint met beide wangen te blazen. En het bedje begint over de vloer te rollen, dan – tegen alle wetten van de zwaartekracht in – tegen de muur op, dan ondersteboven langs het plafond en dan weer langs de andere muur naar beneden. ‘Meer, meer!’ roept de kleine Janneman. Dan kijkt de goede oude maan door het raam en vraagt hem:

‘Heb je nog niet genoeg gehad?’ ‘Nee,’ roept Janneman, ‘meer, meer! Doe de deur voor me open! Ik wil door de stad rijden; iedereen moet me zien rijden.’ ‘Dat kan ik niet doen,’ zegt de goede maan, maar hij laat een lange straal door het sleutelgat vallen, en daarop rijdt de kleine Janneman het huis uit, de stad in, het bos in. Maar daar is het stil; iedereen slaapt, de mensen, de dieren, en hij wil niet wachten tot de volgende dag. Met de hulp van de maan slaagt hij erin om naar het ‘einde van de wereld’ te reizen en van daaruit op een straal tot in de hemel.

Dit verlangen naar ‘meer’, deze onbedwingbare drang om te ontdekken, raakte me als kind al diep. Zijn we niet allemaal min of meer zulke ‘Jannemannen’? Een innerlijke rusteloosheid drijft ons de wereld in, of het nu met de rugzak, de camper of het vliegtuig is. Het kan niet ver of vreemd genoeg zijn. We beklimmen hoge bergtoppen en ontdekken verre kusten, we bezoeken avontuurlijke projecten en wagen ons aan gevaarlijke expedities, gedreven door dit ‘Meer, meer!’.

Ja, als we eerlijk zijn, kunnen we zelfs zeggen dat onze collectieve westerse cultuurgeschiedenis weerspiegeld wordt in dit eenvoudige sprookje van de kleine Janneman.  Aangewakkerd door een onbedwingbare drang tot expansie hebben we de wereld veroverd. We hebben genomen wat we te pakken konden krijgen – meestal zonder rekening te houden met buitenlandse gewoonten en tradities, zonder rekening te houden met de natuur en het klimaat. ‘Meer, meer!’

Hoe gaat het verhaal van de kleine Janneman nu verder?

De hemelbestormer

In de ruimte wordt de kleine Janneman steeds overmoediger. Hij rijdt recht op de heldere sterrenhoop af, waardoor de sterren links en rechts uit de hemel tuimelen. En uiteindelijk rijdt hij ook nog over de neus van de maan, zijn trouwe metgezel, waardoor deze niest en zijn lantaarn uitblaast. Plotseling bevindt de kleine Janneman zich in complete duisternis en is gedesoriënteerd. Hij is helemaal alleen. Het rode licht van de opkomende zon verschijnt aan de horizon. De zon kijkt hem met gloeiende ogen aan en zegt: ‘Jongen, wat doe jij hier in mijn hemel?’ ‘En – een, twee, drie – hij neemt de kleine Janneman en gooit hem midden in het grote water. Daar kan hij leren zwemmen’ [2].

Als kind moest ik op dit punt altijd even slikken. Ik vond de meedogenloze hardheid van de zon koud, onmenselijk en wreed. Ik was stomverbaasd. ‘Daar kan hij leren zwemmen!’ kreeg ik kort en bondig te horen. Laat hem nu zelf maar zien hoe hij het er vanaf brengt! Maar wanneer ik vandaag het sprookje van Theodor Storm herlees, ontdek ik een hoopvolle laatste wending die me als kind nooit is bijgebleven. Aan het einde van het sprookje staat namelijk:

‘En dan? Ja, en toen? Weet je dat niet meer? Als jij en ik niet waren gekomen en de kleine Janneman niet in onze boot hadden genomen, had hij makkelijk kunnen verdrinken!’ [3]

De kleine Janneman blijft dus toch niet helemaal alleen achter. Een groep helpende mensen redt hem uit zee en trekt hem in de boot. De kleine Janneman komt terecht in een ‘netwerk van relaties’, in een netwerk van helpende krachten.

Als toeschouwers worden we onmiddellijk geconfronteerd met de vraag: heeft de kleine Janneman iets verkeerd gedaan? Moet hij zoiets als een straf ondergaan? Hij heeft immers alleen maar een spirituele impuls gevolgd in gezelschap van de maan – het verlangen dat diep in hem knaagt. En hij slaagt er zelfs in om op eigen initiatief de hemelsferen binnen te dringen. Maar de kleine Janneman is nog kinderlijk en onvolwassen in zijn bewustwordingsproces.

Hij is de nog onvolwassen hemelbestormer. Volledig gericht op zichzelf en zijn behoefte aan ‘meer en meer’, wil hij iets zijn, wil hij gezien worden. Zijn expansiedrang is op alles gericht, ook op de geestelijke en hemelse sfeer. Hier wil hij – volledig onvoorbereid – binnendringen en het zich eigen maken. Dit kan en mag niet lukken, niet in de laatste plaats voor zijn eigen bescherming. Hij moet door de zon als spiritueel principe teruggeduwd worden in de aardse sfeer. Het eerste wat de kleine Janneman moet doen, is de kosmische basiswetten van zijn eigen wereld, de fysieke wereld, leren kennen. Voor hem is het de eerste en belangrijkste taak om de geheimen van de natuur en de materie te leren kennen in werkelijk contact en ware verbondenheid. Alleen op deze basis zal hij in staat zijn om zijn rechtmatige plaats in de kosmos en zijn spirituele taak te vinden.

Wij zijn deze wereld – wij zijn materie van binnen

 Dus het verhaal van de kleine Janneman heeft een vervolg nodig. Het rijpingsproces dat de kleine Janneman moet doormaken is een bewustzijnsontwikkeling waar een groot deel van de mensheid vandaag de dag mee te maken heeft. Het gaat om het aangaan van een gevoelsverbinding met het diepste van de schepping, het diepste van de mens, het diepste van de aarde, het diepste van de zon.

Een rozenkruiserslied zegt: ‘Het hart moet eerst ontsloten zijn!’ Hier, in ons hart, ligt het geheim van de hele schepping verborgen.  De paradox is dat alles wat aards is, dat wil zegge elke soort van materie, van energie, wordt voorzien en bijeengehouden door een leegte, door een sfeer van niet-zijn. Materie is niet iets dat losstaat van de mens of de geest, materie is niet iets ‘doods’, het is in de kern ten diepste levend.

Wij zijn deze wereld, haar materie. Deze identiteit met de wereld is het object van ons gevoel. Het is waar het ten diepste bij het voelen over gaat. [4]

De ervaring van levend te zijn is het fundament van elke ecologische en spirituele ervaring.

Om dit te begrijpen dient men diep verweven te zijn met de hele materiële wereld. De ervaring om te leven, om een biologisch subject te zijn, is de ervaring om van binnenuit materie te zijn. En daarmee is het de ervaring van het zijn van de wereld. [5]

De biologie en de moderne natuurkunde (vooral de kwantumtheorie) komen tot het inzicht dat een levend wezen niet materieel gescheiden is van de rest van de omgeving door zijn lichamelijkheid. Er is een voortdurende ‘verstrengeling’ tussen alle levende wezens: een wederzijdse verandering en beïnvloeding door deelname. Bovendien is er het fundamentele besef van de moderne fysica dat een lichaam – ook dat van een mens – in de kern geen vaste materie is. Het grootste deel van wat ons vormt is leegte.

Max Planck schreef:

Er is geen materie, alleen een netwerk van energie dat vorm heeft gekregen door een intelligente geest, wie dat dan ook is. Deze geest is de oergrond van alle materie. [6]

De kwantumfysicus en filosoof Hans-Peter Dürr sprak herhaaldelijk over het feit dat in de diepte de vaste vorm van materie zich openbaart als een relatie. En Andreas Weber, bioloog en mysticus, gaat nog een stap verder als hij schrijft:

Maar relatie is niet alles: in de diepte wordt elke relatie gevoed door het verlangen naar verbinding tussen de individuele elementen. Dit verlangen zou daarom het werkelijke innerlijk van lichamen zijn en dus ook van alle wezens. In de diepste diepten is de wereld geen relatie, maar verlangen naar levend-zijn. Dit verlangen is niet uiterlijk, niet structureel, niet abstract, maar puur innerlijk: het innerlijke verlangen naar leven. Dit verlangen is het centrum, het begin en het einde van de kosmos. Het vormt de kelken van de wilde rozen in juni en spreekt door de opeenvolging van noten in het lied van de korengors. [7]

Vruchtbare identiteit is de vreugde van materie in zichzelf

Het is een kijk op de wereld waarin alles en iedereen met elkaar verbonden en verweven is. Elke indruk die we ergens in de natuur achterlaten, wordt in de hele natuur herkend en waargenomen. De ervaring van een persoonlijk zelf gebeurt niet alleen als een eigen afzonderlijke identiteit, maar de eigen identiteit kan zich alleen vruchtbaar ontwikkelen door de verweving met talloze andere identiteiten. Je eigen identiteit ontplooien betekent niet dat je de ander uitsluit. Het gaat er veeleer om een relatie met hem aan te gaan, zelf de ander te worden, om via hem de eigen identiteit te blijven ontwikkelen.

Een belangrijke kwalificatie van deze identiteitsvorming is het voelen. Door te voelen kunnen we ons mens-zijn ervaren als samenzijn. We zijn allemaal een en dezelfde materie en worden door elkaar veranderd. De rots die ik met mijn handen aanraak, het water dat me optilt als een oceaangolf… alles wordt veranderd door tegen elkaar aan te wrijven. Voelen is niet iets egocentrisch dat alleen maar bezig is met de eigen identiteit. Het voelen is het teken van de mate waarin een individu erin slaagt de wereld te zijn en tegelijkertijd zijn eigenheid te realiseren. Aangezien deze eigenheid alleen kan ontstaan door materie, dat wil zeggen door de wereld, kan het gevoel van een vruchtbare identiteit ten diepste worden gekarakteriseerd als de vreugde van de materie in zichzelf.

Vertegenwoordigers van de moderne diepe ecologie en kwantumfysica gaan ervan uit dat een organisme dat zichzelf realiseert door zijn voortdurende stofwisseling tegelijkertijd ruimte geeft aan de andere. Het op deze manier gerealiseerde zelf is daarom zijn eigen tegenpool in de diepte, het niet-zelf.

Het universum wordt bezield door het verlangen om leven en levenskracht te geven

In een bredere context gezien is de natuurlijke geschiedenis van de kosmos niet neutraal, zoals de wetenschap tot nog toe altijd aannam.

Het universum gaat ergens over. Het heeft een drang om meer vitaliteit in de wereld te brengen. De werkelijkheid is een potentieel dat ernaar verlangt zich te kunnen ontplooien. In het begin is er het verlangen van het Ene om zichzelf weg te geven, om leven te schenken. Het is denkbaar dat er niets meer nodig is dan dit kosmische verlangen om vruchtbaarheid te creëren. […] Het verlangen om de innerlijke vruchtbaarheid steeds opnieuw in het leven te manifesteren leidt tot een opsplitsing van het geheel. De opsplitsing geeft aanleiding tot een individueel verlangen naar verbinding en eveneens een in het individu werkzaam begeren om zelf verder te gaan met het creëren van leven. Deze twee verlangens komen voort uit één enkel verlangen, namelijk het verlangen naar leven. Als gevolg hiervan wordt de oneindige veelheid van verbindingen en veranderingen verkend, waardoor de afzonderlijke delen die op deze manier verbonden zijn, steeds opnieuw in elkaar, in het Ene en in nieuwe individualiteiten worden getransformeerd. [8]

Overal wil bewustzijn ontwaken, tot aan het bewustzijn van de innerlijke essentie in alles. In het diepst van ons hart bevindt zich de Liefde, de moederkracht van materie, de Mater-Materia. Daarin werkt de wil tot bestaan. Deze Mater-Materia bevat het niet-zijn, de innerlijke ruimte van het moeder-zijn zelf.

We kunnen deze liefde voelen in ons diepste wezen, in ons hart, daar waar we één zijn met het diepste wezen van de wereld en het diepste wezen van de zon. Vanuit deze innige hartverbinding kunnen we midden in de wereld staan met het verlangen onszelf volledig te geven, volledig dienstbaar te zijn, ‘eetbaar te zijn’ [9]. We kunnen vruchtbaar zijn als we rusten in ons niet-zijn, in onze innerlijke leegte.

Jezus, de Christus, zegt:

Neemt en eet, dit is mijn lichaam voor u; doe dit tot mijn gedachtenis

De kleine Janneman is pas dan volwassen als hij in het universum scheppend en vruchtbaar wil zijn, als hij in staat is zich volledig aan het aardse over te geven en dit, zoals Rilke in De sonnetten aan Orpheus schreef, ‘omwille van het niets’. Iedereen die met gevoel heeft begrepen dat het eeuwig stromende mysterie in zijn eigen lege kern aanwezig is, is in staat om werkelijk met toewijding lief te hebben en te dienen.

De Liefde is de grootste macht die er is, want zij is de enige macht in deze wereld, die niet van deze wereld is. [10]

Literatuur:

[1] Storm, Theodor, ‘Der kleine Häwelmann’ (1849), uit: Theodor Storm, Sämtliche Werke in vier Bänden. Band 1, Berlin und Weimar: Aufbau-Verlag 1967,: Storm, Theodor, Märchen und Spukgeschichten, Der kleine Häwelmann – Zeno.org

[2] Ibid [1]

[3] Ibid [1]

[4] Weber, Andreas, Essbar sein, Klein Jasedow 2023

[5] Ibid [4]

[6] Max Planck, geciteerd uit: Max Plancks größte Erkenntnis: “Es gibt keine Materie…”

[7] Ibid [4]

[8] Ibid [4]

[9] Ibid [4]

[10] Vaughan-Lee, Llewellyn, For Love of the Real. A Story of Life`s Mystical Secret, Golden Sufi Center 2012

Aandacht doet zich vaak voor als een punt dat ronddwarrelt. Alsof het maar op één punt, één ding  tegelijk gericht kan zijn:  iets dat ik zie, of voel, een gedachte, een brokje herinnering. Het dwarrelt rond, chaotisch in wervelwinden van gedachten en gevoelens.

Er is eigenlijk maar een heel klein stukje in mijn gezichtsveld waarin mijn oog scherp kan zien.  Een klein stukje in het blikveld in het midden. Doordat ik met mijn ogen voortdurend rondscan,  heen en weer beweeg, heb ik de illusie dat ik alles scherp zie. Dat er een geheel is dat ik waarneem. Maar ik  heb eigenlijk alleen maar  een voorstelling van het geheel. Ik zie niet echt het geheel.

Met gedachten gaat het ongeveer net zo. Er past maar één gedachte tegelijk in mijn hoofd. Zoals ook bij het lezen of schrijven. Mijn aandacht omvat één gedachte, een paar woorden of begrippen.  Als ik praat, gaat dat ook woord voor woord. Mijn aandacht bepaalt zich steeds bij één gedachte, één herinnering, één gevoel, een heel klein stukje van onze gehele werkelijkheid. Het brein probeert daar een geheel van te maken. Een voorstelling van het geheel met behulp van mijn geheugen, zodat ik een beetje zinvol kan handelen in die wereld waar ik een voorstelling van heb. De voorstelling breidt zich uit door ervaringen, zo ‘leren’ we.

Is mijn punt van aandacht niet erg chaotisch bezig? Het bepaalt zich bij een splintertje, een fractie van alles, ook van de werkelijkheid die ik zelf ben. Alsof ik bijna nooit helemaal bij mezelf ben. Ja, wat is dat gebabbel in mijn hoofd eigenlijk? Is dat geen bewustzijnsvernauwing, geen beperking?

Een klein dwarrelend aandachtspunt. Heb ik er controle over? Word ik er blij van?

Wat is de kern van mijn wezen?

Wat zijn leidende bepalende krachten? Bepaalt mijn aandacht zich niet door doelen van mijn verlangens en behoeftes? Verlangen naar doelen in de toekomst en met denken en handelen dat proberen te bereiken. Eén punt van aandacht dat voortdurend rondscant om positie te bepalen. Ook oppositie. Bij dieren herken je ook dat punt, dat voortdurend waakzaam moeten zijn. Of het veilig is, of waar voedsel is. Er is een ontwikkeling te bespeuren in deze natuur van leven en bewustzijn, van plant naar dier naar mens. Zo is bewustzijn ontwikkeld tot het ik- bewustzijn dat ik nu ben.

Mijn aandacht weerkaatst steeds een brokje, een stukje van alles van het geheel. En als ik nu eens probeer mijn aandacht niet te bepalen bij één gedachte, één paar woorden of wat dan ook, maar alleen luister in de stilte vanbinnen en besef dat alles is, dat ik ben, in niet weten, niet-begrijpen, en stil blijf staan in verwondering in alle rust. Me inkeer naar de bron van mijn bewustzijn naar alle bewustzijn en leven.

Aandacht bij het geheel. Zo kan bewustzijn ontwaken van de goddelijke vonk, één met de bron van alles. Rozenkruisers noemen dit ook wel het oeratoom. Een heel bijzondere werkzaamheid beschrijft J. van Rijckenborgh in het boek over de Pistis Sophia in het hoofdstuk over het oeratoom. Wat er gebeurt  als je in staat bent je aandacht continu te bepalen bij dat oeratoom.

Als je bewustzijn zich richt op de godsvonk in het hart, dat stukje goud dat de bron is van alles, de verbinding is met het geheel, het al, groeit het besef dat alles is, tegelijkertijd en overal. Elke gedachte of invulling door je ik verstoort dit besef.  Dan raakt iets jou, proef je iets dat je niet kunt verwoorden maar er ontstaat een diep verlangen waarin je aandacht zich nu in onder kan dompelen. Zodat het groeit, sterker wordt. De vonk wordt vuur.

Ik besef nu dat ik mezelf moet overgeven, moet loslaten om in deze  bron te verdwijnen.

De bron doet zich voor als  de Liefde zelf. Zo sta je in de poort waarin het ik verdwijnt en al het andere zich openbaart. Staan in het verlangen naar die ene, dat ene, die je in liefdevolle omarming hebt herkend. Je bewustzijn kan worden als een rimpelloos meer waar het Licht in kan weerkaatsen. Dan raakt het Licht je aan en word je er één mee. Verlangen naar de Liefde, geven aan de Liefde. Als een inademing en een uitademing. Langzaam word je een tweevoudige krachtstroom gewaar. Alles ontvangen, alles prijsgeven. Bewustzijn van ‘alles tegelijkertijd en overal’ bloeit open, is Liefde. Veel mystieke getuigenissen uit diverse tradities spreken over een ‘uit de tijd treden’. Zo spreekt Krishnamurti vaak over ‘het einde van de tijd’. Hij ziet dat als een toekomst voor de mensheid. Het ik beseft de beperking, en weet te moeten afsterven van de beperking van het eenzame dwarrelende aandachtspunt en staat nu op de drempel van de ‘volheid’ in overgave. Omkering van het bewustzijn. Lees het verhaal over de Emmaüsgangers  (Het levende woord, Catharose de Petri). Het verhaal na de kruisiging. Na de opstanding. Het eenzame, verlaten bewustzijn kan het niet vatten, niet begrijpen. Er is geen vorm meer, ik-bewustzijn heeft nu geen houvast meer.  Maar Hij, de opgestane, wordt innerlijk herkend door de Liefde, het breken van het brood, het geven. Het enige kompas dat wij bezitten is de herkenning van de geestvonk, dat is de Liefde. Laat het groeien door je aandacht, door de bron van de Liefde zelf. Zo lost het ik-gevoel op en is de druppel opgelost in de oceaan. Laat alles achter en behoud de Liefde alleen.

We wensen onszelf en anderen zoveel mogelijk geluk toe, maar wat als het ultieme geluksgevoel, de serene vreugde, een mens veronderstelt die ook de diepste pijn moet hebben geleden?

Is geluk alleen mogelijk in een hart dat gerijpt is door plezier en ongeluk?

Ware vreugde is een serieuze zaak.

Seneca

Nee, dit is niet bedoeld als excuus voor vrolijkheid in rampzalige tijden. Redenen om niet vrolijk te zijn vinden we overvloedig in elke krant, in praatprogramma’s, in berichten op internet – en in ons dagelijks leven. Laten we eens de proef op de som nemen. Laten we, op een willekeurige dag (niet per se op de eerste zonnige, zomerachtige dag na een lange serie van koude, grijze, bewolkte dagen), eens door de straten van de stad lopen, langs afzakkende schouders, tot over de ogen getrokken capuchons, gezichten die saaie leegte of stilzwijgend wanhoop uitdrukken.

Hebben zo veel mensen hun glimlach verloren? Is het wereldvreemd of zo, of zelfs provocerend, om te durven glimlachen?

In zijn veelgeprezen boek Über die Heiterkeit in schwierigen Zeiten (Over vrolijkheid in moeilijke tijden), schrijft Axel Hacke:

Glimlachen heeft een effect naar binnen en naar buiten. Het vrolijkt de mens die glimlacht op en ook degene naar wie wordt geglimlacht. Glimlachen kan een kettingreactie in gang zetten. Je glimlacht naar iemand, zij glimlachen terug; zo komt een glimlach in de wereld en reist verder. Je hoeft alleen maar een begin te maken.

Bij het opruimen van onze zolder, een klusje, werk overigens dat onmiddellijk een merkbaar effect van blijheid en lichtheid heeft, vond ik onlangs een artikel uit 2015. Na het nogal uitgebreid uiteenzetten van de toenmalige crises, somt de auteur het volgende op:

Het is moeilijk te zeggen of het negatieve en bedreigende, of pessimisme en mismoedigheid al de boventoon voeren. Eén ding lijkt echter wel zeker. Het duistere is al zo ver gevorderd dat het zelf een heersende macht is geworden, waartegen de subversieve kracht van vertrouwen moet worden ingezet. Het is ook zeker dat mensen anderen de schuld zullen geven als ze de kracht in zichzelf niet kunnen vinden. (Die Zeit, 27-8-2015)

De vraag is: waaraan ontlenen wij dit vertrouwen, deze innerlijke kracht?

Ik heb altijd grote bewondering gehad voor mensen die, bij de grootste innerlijke en uiterlijke uitdagingen, niet alleen hun innerlijke vrijheid en menselijke waardigheid behielden, maar ook wonderbaarlijk boven zichzelf uit rezen. Zoals de concentratiekamp overlevende Viktor Frankl, om er maar één te noemen.

Eveneens is het haast niet te geloven dat mensen in onvoorstelbaar angstaanjagende levenssituaties toch nog humor kunnen tonen. Ik las jaren geleden een krantenartikel dat ik nooit heb kunnen vergeten. Het ging over Britse gevangenen in een nazi-krijgsgevangenkamp. Door allerlei slimme ideetjes dreven ze op een subtiele manier de spot met hun omstandigheden, waardoor hun gevangenschap min of meer draaglijk werd.

Kennelijk kan het vermogen om humor te gebruiken dienen als een wapen tegenover de onvermijdelijke kwellingen van ons bestaan. Het getuigt, zoals Friedrich Schiller zegt in zijn essay over ‘Het Sublieme’, van het feit dat de mens een innerlijke vrijheid in zich draagt die hem boven alle lijden verheft.

Serene vreugde in betreurenswaardige omstandigheden vereist afstand nemen van zichzelf, van je verwachtingen, dus een houding van sereniteit ten opzichte van elke mogelijke uitkomst.

Sereniteit heeft te maken met loslaten. Het is vergelijkbaar met vergeving – iemand niets meer nadragen. Luchthartigheid (de kalme vreugde van een licht hart) heeft niets te maken met het accepteren van onrecht of het ontkennen van pijn. Sereniteit is een houding van genade die hand in hand gaat met vriendelijkheid en wijsheid.

Moeten we dan sereen glimlachend door het dagelijkse leven heen drijven, en onze medemensen blij maken met onze stralende tegenwoordigheid? En altijd ‘een goed humeur behouden’?

Leven we niet al in een ‘maatschappij in een voortdurende staat van bedwelming’, zoals de filosoof Wilhelm Schmid helaas stelt in zijn boek over geluk?

Een samenleving die wordt gekenmerkt door ‘geluksverslaving’, niet in staat tot rouw, en die in plaats daarvan probeert het leven min of meer draaglijk te maken, met behulp van alcohol, drugs en psychopharmaca of door steeds maar series te kijken.

Ware vreugde kan niet berusten op het onderdrukken van tegenstrijdige gevoelens. De Duitse dichter Christian Morgenstern schrijft:

Zo veel mogelijk geluk, zoals men zegt. Maar wat als het hoogste geluksgevoel een mens veronderstelt die ook de diepste pijn heeft geleden? Als geluk alleen maar mogelijk zou zijn in een hart dat gerijpt is door plezier en ongeluk? Diegene die zo veel mogelijk kansen op geluk wil, moet ook zo veel mogelijk ongeluk willen, anders negeert (ontkent) hij de grondvoorwaarden ervan.

En hij gaat verder:

Zou de mogelijkheid van steeds groter geluk niet liggen in steeds hogere vormen van kennis en liefde?

Zijn we daartoe in staat – door ons eigen besluit en door onze eigen kracht: blijmoedige sereniteit? Het geschenk van pijnlijke ervaringen kan zijn dat we stilstaan bij het door ons gekozen pad en beginnen na te denken over onszelf en het leven in het algemeen. We moeten waarschijnlijk geleden hebben om mededogen, wijsheid en sereniteit in ons vrij te maken uit hun gevangenschap.

Niet iedereen hoeft hiervoor harde klappen van het lot te ervaren. Er is echter een diepe waarheid in de woorden van de middeleeuwse mysticus Meister Eckehart:

Lijden is het snelste paard naar volmaaktheid.

Hoe kunnen we die gelijkmoedigheid bereiken die ons in staat stelt om opgewekt te zijn, ongeacht of we ons bovenaan of onderaan het Rad van Fortuin bevinden?

Hier wordt een deur geopend die ons een blik op een nieuw niveau gunt. Nieuw? Nou ja, de oude Grieken wisten het al. Een waarachtig harmonieus leven – eudaimonia – kan alleen bereikt worden in harmonie met de goddelijke wereldorde, wanneer we ons zelf ervaren als deel van de volheid van het oneindige.

Wat veel van onze tijdgenoten dwarszit, afgezien van de talloze angsten, klachten en ongemakken die ons bestaan hier op aarde met zich meebrengt, is dat ze geen wijs kunnen worden uit alles wat er in en om hen heen gebeurt, dat ze niets herkennen van wat – om Goethes Faust te citeren – ‘de wereld in de kern bijeenhoudt’

Natuurlijk kan ik mijn minachting voor de dood met humor uitschreeuwen in een schijnbaar onverschillig universum. Dat bevrijdt mij echter niet van het onontkoombare weten van mijn sterfelijkheid, van de tijdelijkheid van alles en van al diegenen die ik heb liefgehad. Terugkijkend, niet alleen in het uur van mijn dood, verliezen veel zaken die ik ooit de moeite waard vond, alle drama’s die mijn levenswiel draaiende hielden, hun betekenis. Dat zou me zwaar depressief kunnen maken. Of moet ik dáár vrolijk van worden?

Ik zou ook de neiging kunnen voelen om ongelooflijk helend en bevrijdend te lachen, een lachen dat weerklinkt in de harmonie van een welwillend universum, dat mijn lach en mijn roep beantwoordt.

Wilhelm Schmid spreekt over ‘geluk in samenhang’ en over een ‘volheid van ervaringen, van transcendentie in het metafysische’.

Het is heel gemakkelijk om je voor te stellen dat dit de essentiële bijdrage is om een leven van vervulling te leiden. Het leven te openen naar een dimensie van transcendentie die de grenzen van het eindige leven overschrijdt…

Zulke inzichten kunnen een grote hulp zijn. Maar naar mijn mening helpen ze weinig zolang ze een hersenspinsel blijven. We kunnen vaak met verbazing vaststellen (niet alleen bij anderen!) dat mensen liever blijven lijden dan dat ze afscheid nemen van hun gebruikelijke denk- en gevoelspatronen.

De moderne wetenschap wijt dit aan de neurale paden in het brein die door onze constant herhaalde input veranderen in diepe ingesleten sporen, ons zo verslaafd maken aan onze gebruikelijke giftige dosis negativiteit. Dat lijkt dan heel goed te voelen; de media floreren in ieder geval op het algemene verlangen naar onheil en somberheid.

Het goede nieuws is dat we in staat zijn om nieuwe neurale paden in het brein te creëren. Ons hart is de sleutel, wanneer het zich eindelijk opent en liefdevol en vreugdevol zijn rol speelt in de vernieuwingsprocessen. Wanneer we bereid zijn om het vertrouwde niveau van realiteit te verlaten, lossen alle dingen uiteindelijk op in sereniteit. Als we ‘ernst’ maken met het ondergaan van een mentaal en spiritueel transformatieproces, dan verkeert lijden in vreugde.

We ontdekken – of beter gezegd: we ont-dekken – vreugde als ons geboorterecht. Het is inherent aan ons wezen.

Heiterkeit, het Duitse woord voor zowel opgewektheid als sereniteit, was oorspronkelijk een meteorologische term die de helderheid (bedoeld wordt het onbewolkt, opgeklaard zijn) van de atmosfeer beschreef. De diepe, oorzaakloze vreugde die niet afhankelijk is van uiterlijke omstandigheden. Licht, kleur, geluid, zijn manifestaties van ons hemelse wezen.

Op de zachte vleugels van deze hemelse vibratie kunnen we ons verheffen in de lucht en vanuit vogelperspectief het toneel van ons leven en de menselijke activiteit in het algemeen bekijken. Met alle compassie – dit is erg grappig, tragisch-komisch en enorm bevrijdend!

Het gaat dan niet meer om leren met de zwaarte van het leven om te gaan, maar om transformatie, samen met anderen, die ook leren ‘vliegen’.

Serene vreugde is geen spirituele omleiding. Zij doorstraalt de duisternis en wijst de weg naar buiten. Van de pijn en het verdriet van afgescheidenheid voert zij naar de vreugde van verbondenheid met de helende, heilige bron van al het zijn.